നായകനായും, പ്രതിനായകനായും, നിർമ്മാതാവായും, സംവിധായകനായും, എഴുത്തുകാരനായും, പാട്ടുകാരനായും, ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിൽ ഏറ്റവും മനോഹരമായി തന്റെ കയ്യൊപ്പ് പതിപ്പിച്ച ‘ദശാവതാരം’. അങ്ങനെയൊരാൾ സിനിമയിൽ 67 വർഷം പൂർത്തിയാക്കുന്ന വേളയിലും, പ്രേക്ഷകരും സിനിമാ ലോകവും ഇനിയും അയാളിൽ നിന്നേറെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് പറയുമ്പോൾ അത്ഭുതപ്പെടാനുമില്ല.
“ഇനി മുതൽ എന്നെ ഉലക നായകനെന്ന് വിളിക്കരുത്. ‘ഏതു വ്യക്തിക്കും മീതെയാണ് സിനിമ എന്ന കല. കലാരൂപത്തിന്റെ ഒരു വിദ്യാർഥി മാത്രമാണ് ഞാന്.” തന്റെ സ്ഥാനപ്പേരുകൾ ഒഴിവാക്കണമെന്നഭ്യർത്ഥിച്ച് നടൻ കമൽഹാസൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകളാണിത്. ഇന്ത്യൻ സിനിമയ്ക്ക് ഒരു പാഠപുസ്തകം പോലെ ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ പാകത്തിന് തന്റെ ജീവിതത്തെ പകുത്തു നൽകിയ കലാകാരൻ, നായകനായും, പ്രതിനായകനായും, നിർമ്മാതാവായും, സംവിധായകനായും, എഴുത്തുകാരനായും, പാട്ടുകാരനായും, ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിൽ ഏറ്റവും മനോഹരമായി തന്റെ കയ്യൊപ്പ് പതിപ്പിച്ച ‘ദശാവതാരം’. അങ്ങനെയൊരാൾ സിനിമയിൽ 67 വർഷം പൂർത്തിയാക്കുന്ന വേളയിലും, പ്രേക്ഷകരും സിനിമാ ലോകവും ഇനിയും അയാളിൽ നിന്നേറെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് പറയുമ്പോൾ അത്ഭുതപ്പെടാനുമില്ല. അങ്ങനെയൊരു വ്യക്തിയിൽ നിന്നും ‘കലാരൂപത്തിന്റെ ഒരു വിദ്യാർഥി മാത്രമാണ്’ താനെന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ അമ്പരന്നു പോകാതിരിക്കുന്നതും എങ്ങനെ!.
ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തോടൊപ്പം വളരുകയും, ആ ചരിത്രത്തെ സ്വന്തം സർഗ്ഗാത്മകത കൊണ്ട് മാറ്റിമറിക്കുകയും ചെയ്ത വിരളമായ പ്രതിഭാസങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കമൽഹാസൻ. ചലച്ചിത്ര ലോകത്ത് 67 വർഷങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കുക എന്നത് കേവലം ഒരു സമയദൈർഘ്യത്തിന്റെ കണക്കല്ല, മറിച്ച് ഒരു വ്യക്തി ഒരു കലാരൂപത്തിന് നൽകിയ സമാനതകളില്ലാത്ത ആത്മസമർപ്പണത്തിന്റെയും പരീക്ഷണങ്ങളുടെയും കഠിനാധ്വാനത്തിന്റെയും സുദീർഘമായ ഇതിഹാസമാണ്. അഭിനയം, തിരക്കഥാരചന, സംവിധാനം, നിർമ്മാണം, ഗാനാലാപനം, നൃത്തസംവിധാനം, ഗാനരചന തുടങ്ങി സിനിമയുടെ സമസ്ത മേഖലകളിലും സ്വന്തം കൈയൊപ്പ് ചാർത്തിയ കമൽഹാസൻ ‘ഉലകനായകൻ’ എന്ന വിശേഷണത്തിന് സർവ്വഥാ യോഗ്യനാണ്. കേവലം ഒരു അഭിനേതാവ് എന്നതിലുപരി, ഇന്ത്യൻ സിനിമയെ ആഗോള നിലവാരത്തിലേക്ക് ഉയർത്താൻ നിരന്തരം പരിശ്രമിച്ച സാങ്കേതിക വിദഗ്ദ്ധനും ദാർശനികനും കൂടിയാണ് അദ്ദേഹം. അഞ്ച് വയസ്സുള്ള ബാലനായി ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തിയ കാലം മുതൽ ഇന്നുവരെ, ചലച്ചിത്ര കലയോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടങ്ങാത്ത അഭിനിവേശം ഒരല്പം പോലും ചോർന്നുപോയിട്ടില്ല എന്നത് ലോക സിനിമയിൽ തന്നെ അപൂർവ്വമായ കാഴ്ചയാണ്.
1960-ൽ എ. ഭീംസിംഗ് സംവിധാനം ചെയ്ത ‘കളത്തൂർ കണ്ണമ്മ’ എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ബാലതാരമായി കമൽഹാസൻ വെള്ളിത്തിരയിൽ അരങ്ങേറ്റം കുറിക്കുന്നത്. ആദ്യ ചിത്രത്തിലെ ‘സെൽവം’ എന്ന കഥാപാത്രത്തിലൂടെത്തന്നെ മികച്ച ബാലതാരത്തിനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം (രാഷ്ട്രപതിയുടെ സ്വർണ്ണമെഡൽ) കരസ്ഥമാക്കി അദ്ദേഹം തന്നിലെ കലാകാരന്റെ തിളക്കം ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുത്തു. ചെറുപ്പകാലത്ത് തന്നെ ശിവാജി ഗണേശൻ, ജെമിനി ഗണേശൻ, സാവിത്രി തുടങ്ങിയ മഹാരഥന്മാരായ അഭിനേതാക്കളുടെ കൂടെ അഭിനയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞത് അദ്ദേഹത്തിലെ അഭിനേതാവിന് വലിയ അടിത്തറപാകി. എന്നാൽ, ബാലതാരത്തിൽ നിന്ന് നായകനടൻ എന്ന പദവിയിലേക്കുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ യാത്ര എളുപ്പമുള്ളതായിരുന്നില്ല. സിനിമയെ അതിന്റെ സർവ്വ സങ്കീർണ്ണതകളോടും കൂടി പഠിക്കാൻ അദ്ദേഹം ആഗ്രഹിച്ചു. ഇതിനായി സിനിമയിൽ നൃത്തസംവിധായകനായും സഹസംവിധായകനായും അദ്ദേഹം വർഷങ്ങളോളം പ്രവർത്തിച്ചു. പ്രശസ്ത സംവിധായകൻ തങ്കപ്പൻ മാസ്റ്ററുടെ കീഴിൽ നൃത്തസംവിധാനം അഭ്യസിച്ച കമൽ, സിനിമയുടെ സാങ്കേതിക വശങ്ങളും ക്യാമറയ്ക്ക് പിന്നിലെ വിദ്യകളും കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കി.
കമൽഹാസൻ എന്ന അഭിനേതാവിനെ പുനർജനിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിലെ പ്രതിഭയെ ശരിയായ രീതിയിൽ മിനുക്കിയെടുക്കാനും സാധിച്ചത് പ്രശസ്ത തമിഴ് സംവിധായകൻ കെ. ബാലചന്ദറുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ചയിലൂടെയാണ്. ബാലചന്ദർ കമലിന്റെ ഗുരുവും വഴികാട്ടിയുമായി മാറി. 1970-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ബാലചന്ദർ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘അരംഗേറ്റ്രം’, ‘സൊല്ലത്താൻ നിനൈക്കിറേൻ’, ‘അപൂർവ്വ രാഗങ്ങൾ’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ കമൽ തമിഴ് സിനിമയിലെ ശ്രദ്ധേയ സാന്നിധ്യമായി. അക്കാലത്ത് തമിഴ് സിനിമയിൽ നിലനിന്നിരുന്ന സ്റ്റീരിയോടൈപ്പ് നായക സങ്കൽപ്പങ്ങളെ പാടേ തകർത്തുകൊണ്ട്, അല്പം ചാരനിറമുള്ളതും ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളുള്ളതുമായ കഥാപാത്രങ്ങളെ അദ്ദേഹം ധൈര്യപൂർവ്വം ഏറ്റെടുത്തു. ‘അപൂർവ്വ രാഗങ്ങൾ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനം അദ്ദേഹത്തിന് ആദ്യമായി മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് നേടിക്കൊടുത്തു. ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയം അദ്ദേഹത്തെ കേവലം ഒരു റോമാന്റിക് നായകനല്ല, മറിച്ച് ഗൗരവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങളെ അനായാസം കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന നടനാണെന്ന് തെളിയിച്ചു.
തമിഴ് സിനിമയിൽ തന്റെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കുന്നതിനോടൊപ്പം തന്നെ മലയാള ചലച്ചിത്ര ലോകത്തും കമൽഹാസൻ അവിസ്മരണീയമായ വേഷങ്ങൾ ചെയ്തു. 1970-കളിൽ കെ.എസ്. സേതുമാധവൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘കന്യാകുമാരി’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് കമൽ മലയാളത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനായത്. ഈ ചിത്രത്തിലെ അഭിനയത്തിന് അദ്ദേഹത്തിന് മികച്ച നടനുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡ് ലഭിച്ചു. തുടർന്ന് ഐ.വി. ശശി, ഭരതൻ തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ സംവിധായകരുടെ പ്രിയപ്പെട്ട നടനായി അദ്ദേഹം മാറി. ‘ഈറ്റ’, ‘മദനോത്സവം’, ‘രാസലീല’, ‘മറ്റൊരു സീത’, ‘വയനാടൻ തമ്പാൻ’ തുടങ്ങി നിരവധി മലയാള ചിത്രങ്ങളിൽ കമൽ അവിസ്മരണീയമായ പ്രകടനങ്ങൾ കാഴ്ചവെച്ചു. പിൽക്കാലത്ത് ‘ഡെയ്സി’, ‘ചാണക്യൻ’ എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലൂടെയും അദ്ദേഹം മലയാളി പ്രേക്ഷകരെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു. മലയാള സിനിമ നൽകിയ ജൈവവിനിമയവും സ്വാഭാവിക അഭിനയ ശൈലിയുമാണ് തന്നിലെ അഭിനേതാവിനെ കൂടുതൽ പരിഷ്കരിച്ചതെന്നും, മലയാളത്തിലെ മികച്ച സംവിധായകരുമായുള്ള കൂട്ടുകെട്ടാണ് അഭിനയത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതലങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചതെന്നും കമൽഹാസൻ പലപ്പോഴും നന്ദിയോടെ ഓർമ്മിക്കാറുണ്ട്.
എൺപതുകളിലേക്കും തൊണ്ണൂറുകളിലേക്കും കടന്നതോടെ കമൽഹാസൻ ഒരു വശത്ത് ജനപ്രിയ സിനിമകളുടെ നായകനായും മറു വശത്ത് ആഗോള നിലവാരമുള്ള പരീക്ഷണ ചിത്രങ്ങളുടെ വക്താവായും സ്വയം മാറി. കഥാപാത്രത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയ്ക്കായി സ്വന്തം ശരീരത്തെയും രൂപത്തെയും മാറ്റിയെഴുതാൻ അദ്ദേഹം മടിച്ചില്ല. ബാബു മഹേന്ദ്രയുടെ ‘മൂന്റാം പിറൈ’ (1982) എന്ന ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നാഴികക്കല്ലുകളിൽ ഒന്നാണ്. മാനസിക വളർച്ചയില്ലാത്ത ഒരു പെൺകുട്ടിയെ (ശ്രീദേവി) സംരക്ഷിക്കുകയും സ്നേഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ‘ചീനു’ എന്ന സ്കൂൾ അധ്യാപകന്റെ വേഷം കമൽ പകർന്നാടിയത് അതിതീവ്രമായ വികാരങ്ങളോടെയായിരുന്നു. ചിത്രത്തിന്റെ ക്ലൈമാക്സ് രംഗത്തിൽ, ഓർമ്മ തിരികെ ലഭിച്ച പെൺകുട്ടി തന്നെ തിരിച്ചറിയാതെ പോകുമ്പോൾ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനിൽ വെച്ച് വിതുമ്പുകയും അവളെ കാര്യങ്ങൾ ഓർമ്മിപ്പിക്കാൻ അനുകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ചീനുവിന്റെ രംഗം ചലച്ചിത്ര ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും കണ്ണീരണിയിക്കുന്ന കാഴ്ചയാണ്. ഈ ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനത്തിന് അദ്ദേഹത്തിന് മികച്ച നടനുള്ള ആദ്യ ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം ലഭിച്ചു.
1987-ൽ മണിരത്നത്തിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘നായകൻ’ എന്ന ചിത്രം ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ വലിപ്പം ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുത്തു. മുംബൈയിലെ അധോലോക നായകനായ വരദരാജ മുതലിയാരുടെ ജീവിതത്തെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ച ഈ ചിത്രത്തിൽ ‘വേലു നായ്ക്കർ’ എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ ചെറുപ്പം മുതൽ വാർദ്ധക്യം വരെയുള്ള ഘട്ടങ്ങൾ കമൽ അവതരിപ്പിച്ച ശൈലി സമാനതകളില്ലാത്തതാണ്. വികാരവിചാരങ്ങളെ കണ്ണുകളിലൂടെ മാത്രം ആവിഷ്കരിച്ച കമലിന്റെ ഈ പ്രകടനം അദ്ദേഹത്തിന് രണ്ടാമത്തെ ദേശീയ അവാർഡ് നേടിക്കൊടുത്തു. ടൈം മാഗസിൻ ലോകത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച 100 ചിത്രങ്ങളുടെ പട്ടിക തയ്യാറാക്കിയപ്പോൾ അതിൽ ഇടംപിടിച്ച അപൂർവ്വം ഇന്ത്യൻ ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ‘നായകൻ’. അതേവർഷം തന്നെ സിങ്കീതം ശ്രീനിവാസ റാവുവിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘പുഷ്പക വിമാനം’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം മറ്റൊരു അത്ഭുതം സൃഷ്ടിച്ചു. പൂർണ്ണമായും സംഭാഷണങ്ങളില്ലാത്ത ഈ നിശ്ശബ്ദ ചിത്രത്തിൽ, കേവലം ശരീരഭാഷയും മുഖഭാവങ്ങളും കൊണ്ട് മാത്രം പ്രേക്ഷകനെ ചിരിപ്പിക്കാനും ചിന്തിപ്പിക്കാനും കമലിന് കഴിഞ്ഞു.
സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും അഭിനയത്തിന്റെയും അതിരുകൾ ഭേദിച്ച മറ്റൊരു ചിത്രമായിരുന്നു 1989-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘അപൂർവ്വ സഹോദരങ്ങൾ’. ഈ ചിത്രത്തിൽ കുള്ളനായ അപ്പുവായും സുന്ദരനായ രാജാവായും ഇരട്ടവേഷത്തിലാണ് കമൽ എത്തിയത്. അക്കാലത്ത് പ്രോസ്തെറ്റിക്സോ കമ്പ്യൂട്ടർ ഗ്രാഫിക്സോ വികസിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ, പ്രത്യേക തരത്തിലുള്ള ഷൂസും കുഴികളും ഉപയോഗിച്ച് ഒരു കുള്ളന്റെ ശരീരഭാഷ കൃത്യമായി കൊണ്ടുവരാൻ കമൽ കാണിച്ച കഠിനാധ്വാനം ലോക സിനിമാ പ്രവർത്തകരെപ്പോലും അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് ‘ഗുണാ’ (1991) എന്ന ചിത്രത്തിലെ അപൂർവ്വമായ മാനസികാവസ്ഥയുള്ള പ്രേമിയായും, ‘മഹാനദി’യിലെ സ്വന്തം മകൾക്ക് നേരിടേണ്ടിവന്ന ദാരുണമായ അവസ്ഥയിൽ തകർന്നുപോകുന്ന കൃഷ്ണനായും കമൽ ജീവിക്കുകയായിരുന്നു. ‘ഇന്ത്യൻ’ (1996) എന്ന ശങ്കർ ചിത്രത്തിൽ അഴിമതിക്കെതിരെ പോരാടുന്ന വയസ്സനായ സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനി ‘സേനാപതി’യായും, വഞ്ചകനായ മകൻ ‘ചന്ദ്രു’വായും വേഷമിട്ട കമൽ മൂന്നാമത്തെ ദേശീയ അവാർഡ് കരസ്ഥമാക്കി. ഹോളിവുഡ് നിലവാരത്തിലുള്ള പ്രോസ്തെറ്റിക് മേക്കപ്പ് തമിഴ് സിനിമയിൽ ആദ്യമായി ഇത്രയും വിജയകരമായി പരീക്ഷിക്കപ്പെട്ടത് ഈ ചിത്രത്തിലായിരുന്നു.
സ്ത്രീ വേഷത്തിൽ എത്തിയ ‘അവ്വൈ ഷണ്മുഖി’ (1996), വടക്കൻ തമിഴ്നാട്ടിലെ ഒരു ഗ്രാമീണന്റെ കഥ പറഞ്ഞ ‘തേവർ മകൻ’ (1992), കമ്മ്യൂണിസവും സ്നേഹവും പ്രമേയമാക്കിയ ‘അൻപേ ശിവം’ (2003), ഒരേ സമയം പത്ത് വ്യത്യസ്ത വേഷങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ‘ദശാവതാരം’ (2008) എന്നിവയെല്ലാം കമൽഹാസൻ എന്ന നടന്റെ സർവ്വതോമുഖമായ കഴിവുകൾക്ക് തെളിവാണ്. ‘ദശാവതാരം’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ജോർജ്ജ് ബുഷ് മുതൽ, വയോധികയായ കൃഷ്ണവേണി പാട്ടി, ചൈനീസ് ആയോധനകലാ വിദഗ്ദ്ധൻ, ബയോളജിസ്റ്റ്, തമിഴ് പൂജാരി എന്നിങ്ങനെ 10 വേഷങ്ങളിൽ എത്തിയ കമൽ, ഓരോ കഥാപാത്രത്തിനും വെവ്വേറെ ശരീരഭാഷയും ശബ്ദവ്യതിയാനങ്ങളും നൽകി പ്രേക്ഷകരെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു.
അഭിനയത്തിൽ മാത്രമല്ല, തിരക്കഥാ രചനയിലും സംവിധാനത്തിലും കമൽഹാസൻ പ്രകടിപ്പിച്ച ദീർഘവീക്ഷണവും സർഗ്ഗാത്മകതയും എടുത്തുപറയേണ്ടതാണ്. താൻ അഭിനയിച്ച സിനിമകളിൽ ഭൂരിഭാഗത്തിന്റെയും ആശയവും തിരക്കഥയും കമലിന്റേതായിരുന്നു. ‘തേവർ മകൻ’, ‘മഹാനദി’, ‘ഹേ റാം’, ‘ആളവന്താൻ’, ‘അൻപേ ശിവം’, ‘വിരുമാണ്ടി’, ‘ദശാവതാരം’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ കമൽ എന്ന എഴുത്തുകാരന്റെ ദാർശനിക മികവിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. കേവലം 12 ദിവസങ്ങൾ കൊണ്ടാണ് കമൽഹാസൻ ‘തേവർ മകൻ’ എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ തിരക്കഥ പൂർത്തിയാക്കിയത്. ഗ്രാമീണ സംസ്കാരവും ആധുനികതയും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തെ ഇത്രമേൽ തീവ്രമായി അവതരിപ്പിച്ച മറ്റൊരു തിരക്കഥ തമിഴിൽ ഇല്ലെന്നുതന്നെ പറയാം.
അദ്ദേഹം എഴുതി സംവിധാനം ചെയ്ത ‘ഹേ റാം’ (2000) എന്ന ചിത്രം ഇന്ത്യൻ വിഭജനത്തിന്റെയും മഹാത്മാ ഗാന്ധിയുടെ വധത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട എക്കാലത്തെയും മികച്ച ചരിത്ര-രാഷ്ട്രീയ ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ‘സാകേത് രാം’ എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ മതപരമായ വിദ്വേഷവും അതിൽ നിന്നുള്ള മാനസിക പരിവർത്തനവും വളരെ സൂക്ഷ്മമായി കമൽ രചിച്ചു. അതുപോലെതന്നെ ‘വിരുമാണ്ടി’ (2004) എന്ന ചിത്രത്തിൽ പ്രയോഗിച്ച ‘റഷോമോൻ’ (Rashomon) ശൈലിയിലുള്ള നോൺ-ലീനിയർ കഥപറച്ചിൽ രീതിയും, വധശിക്ഷയ്ക്കെതിരെയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടും വലിയ ചർച്ചയായി. ‘അൻപേ ശിവം’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ മാനവികതയെക്കുറിച്ചും “സ്നേഹമാണ് ദൈവം” എന്ന ആശയത്തെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹം എഴുതിയ സംഭാഷണങ്ങൾ ഇന്നും സിനിമാപ്രേമികളുടെ മനസ്സിൽ മായാതെ നിൽക്കുന്നു.
ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലേക്ക് പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ കൊണ്ടുവരുന്നതിൽ എപ്പോഴും മുൻപന്തിയിലായിരുന്നു കമൽഹാസൻ. ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണത്തിൽ ആധുനിക രീതികൾ പരീക്ഷിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം കാണിച്ച ധൈര്യം പ്രശംസനീയമാണ്. ‘കുരുതിപ്പുനൽ’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ആദ്യമായി ഡോൾബി സ്റ്റീരിയോ സൗണ്ട് സാങ്കേതികവിദ്യ തമിഴ് സിനിമയിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. സിനിമയിൽ ‘സിങ്ക് സൗണ്ട്’ (Live Sound) പ്രയോഗിക്കുന്നതിലും, ഡിജിറ്റൽ ഫോർമാറ്റുകളിൽ സിനിമ ചിത്രീകരിക്കുന്നതിലും കമൽ മുന്നിൽ നിന്നു. ‘വിശ്വരൂപം’ (2013) എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ‘ഔറോ 3D’ (Auro 3D) ശബ്ദ സാങ്കേതികവിദ്യ ആദ്യമായി ഏഷ്യൻ സിനിമയിൽ അവതരിപ്പിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. തിരക്കഥ എഴുതുന്നതിനായി ഹോളിവുഡിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ‘ഫൈനൽ ഡ്രാഫ്റ്റ്’ പോലുള്ള സോഫ്റ്റ്വെയറുകൾ ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നതും കമൽഹാസനാണ്.
ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്രരംഗത്തിന് നൽകിയ അമൂല്യമായ സംഭാവനകളെ മാനിച്ച് അസംഖ്യം പുരസ്കാരങ്ങൾ കമൽഹാസനെ തേടിയെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മികച്ച നടനുള്ള മൂന്ന് ദേശീയ പുരസ്കാരങ്ങളും ബാലതാരത്തിനുള്ള ഒരു ദേശീയ പുരസ്കാരവും ഉൾപ്പെടെ നാല് ദേശീയ അവാർഡുകൾ അദ്ദേഹം നേടി. ഇതിനുപുറമേ 19 ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകൾ അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. തുടർന്ന്, പുതിയ തലമുറയിലെ അഭിനേതാക്കൾക്ക് അവസരം ലഭിക്കണം എന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകളിൽ നിന്ന് സ്വയം പിന്മാറാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായ സംഭവം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഔദാര്യത്തിനും മഹത്വത്തിനും തെളിവാണ്. രാജ്യം അദ്ദേഹത്തിന് 1990-ൽ പത്മശ്രീയും 2014-ൽ പത്മഭൂഷണും നൽകി ആദരിച്ചു. 2016-ൽ ഫ്രഞ്ച് സർക്കാരിന്റെ പരമോന്നത സാംസ്കാരിക ബഹുമതിയായ ‘ഷെവലിയർ’ (Chevalier de l’Ordre des Arts et des Lettres) പുരസ്കാരവും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. ഓസ്കാർ അവാർഡിനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ഔദ്യോഗിക എൻട്രിയായി ഏറ്റവും കൂടുതൽ തവണ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങളിൽ പ്രധാന പങ്ക് കമൽഹാസന്റെ ചിത്രങ്ങൾക്കായിരുന്നു (നായകൻ, ഇന്ത്യൻ, ഹേ റാം, കുരുതിപ്പുനൽ, തേവർ മകൻ, സ്വാതിമുത്യം, സാഗർ).
പ്രായം എഴുപതുകളിലേക്ക് കടന്നിട്ടും കമൽഹാസൻ എന്ന സിനിമാക്കാരന്റെ ഊർജ്ജത്തിന് ഒട്ടും കുറവ് വന്നിട്ടില്ല. 2022-ൽ ലോകേഷ് കനകരാജ് സംവിധാനം ചെയ്ത ‘വിക്രം’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ ബോക്സ് ഓഫീസിൽ സൃഷ്ടിച്ച വിജയം അദ്ദേഹം ഇപ്പോഴും പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ പടർത്തുന്ന ആവേശത്തിന്റെ തെളിവാണ്. കേവലം ഒരു സൂപ്പർസ്റ്റാർ എന്നതിലുപരി, സിനിമയെ പ്രണയിക്കുന്ന, സിനിമയ്ക്കായി ജീവിക്കുന്ന ഒരു നിത്യവിദ്യാർത്ഥിയാണ് താനെന്ന് കമൽഹാസൻ വീണ്ടും വീണ്ടും തെളിയിക്കുന്നു. 67 വർഷത്തെ ഈ നീണ്ട ചലച്ചിത്ര സപര്യയിൽ പരാജയങ്ങളെയും പ്രതിസന്ധികളെയും കമൽഹാസൻ നേരിട്ടിട്ടുണ്ട്. പലപ്പോഴും സാമ്പത്തിക നഷ്ടങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ എതിർപ്പുകളും നേരിടേണ്ടി വന്നെങ്കിലും, സിനിമയോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിബദ്ധതയിൽ മാറ്റമുണ്ടായില്ല.
എന്താണ് സിനിമ എന്ന് ചോദിച്ചാൽ മറുപടി “എന്റെ ഗ്രാമം” എന്നാണ്. എന്റെ ഗ്രാമത്തിന്റെ പുരോഗമനത്തിനായി ഞാനിനിയുമേറെ ചെയ്യാനുണ്ടെന്ന ഭാവം. ആടി തിമിർത്തത്തിലൊക്കെയും പൂർണതയെത്താത്തതിന്റെ അതൃപ്തി. ഒരായുസ്സ് മുഴുവൻ അഭിനയത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിലേക്ക് പകർന്നു നൽകിയ കലാകാരൻ. ഞാൻ മനസ്സ് വെച്ചാൽ മുതൽവരാകും എന്ന് പറഞ്ഞ് രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കുള്ള കടന്നു വരവ്. നാലു ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളും 19 ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ ധാരാളം ബഹുമതികൾ. മികച്ച വിദേശ ഭാഷാ ചിത്രങ്ങൾക്കായുള്ള അക്കാദമി അവാർഡിനു വേണ്ടി സമർപ്പിച്ച ചിത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കമലഹാസൻ അഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങളാണ്. കമലഹാസന്റെ ചലച്ചിത്രനിർമ്മാണ കമ്പനി ആയ രാജ് കമൽ ഇന്റർനാഷണൽ ആണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മിക്ക ചിത്രങ്ങളുടേയും നിർമ്മാതാക്കൾ. 1990-ൽ ഇന്ത്യൻ സിനിമാ ലോകത്തിനു കമലഹാസൻ നൽകിയ സംഭാവനകളെ മുൻനിർത്തി രാജ്യം പത്മശ്രീ ബഹുമതി നൽകി ആദരിക്കുകയുണ്ടായി. സത്യഭാമ സർവ്വകലാശാല അദ്ദേഹത്തെ ഡോക്ടറേറ്റ് നൽകി ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു. പൂർണതയിൽ നിന്ന് കൊണ്ട് അപൂർണനാണെന്ന തിരിച്ചറിവിൽ അയാളെന്നും നിവർന്നു നിൽക്കുകയാണ്.