21 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും അനന്തഭദ്രം നൽകുന്ന അനുഭൂതിക്ക് ഒട്ടും മങ്ങലേറ്റിട്ടില്ല എന്നത് തന്നെയാണ് ആ സിനിമയുടെ വലിയ വിജയം. കാവിലെ ചെമ്പകവിളക്കിൽ നിന്നും വീഴുന്ന ആ പ്രകാശവും, കുളക്കടവിലെ കാറ്റിന്റെ തണുപ്പും, ദിഗംബരന്റെ ഭയാനകമായ ചിരിയും, എം.ജി. രാധാകൃഷ്ണന്റെ മനോഹരമായ ഈണങ്ങളും തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ട് ഇപ്പോഴും ജീവസ്സുറ്റതായി നിലനിൽക്കുന്നു.
അനന്തനും, ഭദ്രയും. മലയാള സിനിമ കണ്ട എക്കാലത്തെയും മികച്ച മാന്ത്രിക പ്രണയ ജോഡികൾ. “അനന്ത ഭദ്രം” പുറത്തിറങ്ങി 21 വർഷങ്ങൾ പൂർത്തിയാകുമ്പോഴും ആ അംഗീകാരത്തിന് പുതിയൊരു മുഖമില്ല. ഭയവും ഭക്തിയും കാമവും പ്രതികാരവും പ്രണയവും ഒരേപോലെ ഇഴചേർന്നുനിന്ന ആ മാന്ത്രികലോകം മലയാള സിനിമയിൽ അതുവരെ കാണാത്തൊരു പുതുവഴിയാണ് തുറന്നത്. എഴുത്തുകാരൻ സുനിൽ പരമേശ്വരന്റെ പ്രശസ്തമായ നോവലിന് സംവിധായകൻ സന്തോഷ് ശിവൻ ദൃശ്യഭാഷ്യമൊരുക്കിയപ്പോൾ, അത് കേവലം ഒരു യക്ഷി-മന്ത്രവാദ കഥ എന്നതിനപ്പുറം ഭാരതീയ ചിത്രകലയുടെയും ക്ലാസിക്കൽ കലാരൂപങ്ങളുടെയും അതിമനോഹരമായ ഒരു കാവ്യസംയോജനമായി മാറി. മലയാളത്തിലെ ഫന്റാസി തികഞ്ഞ പരീക്ഷണചിത്രങ്ങളിൽ ഇന്നും ഒന്നാമതായി അനന്തഭദ്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
ശിവപുരം എന്ന നിഗൂഢതകൾ നിറഞ്ഞ ഗ്രാമവും അവിടുത്തെ മാണിക്യക്കല്ലും അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്ന മനയ്ക്കലെ തറവാടും, അതോടൊപ്പം ആ കല്ല് സ്വന്തമാക്കാൻ ദുർമന്ത്രവാദത്തിന്റെ ശക്തികൾ ഉപയോഗിക്കുന്ന ദിഗംബരനുമാണ് കഥയുടെ കേന്ദ്രബിന്ദു. നാഗമാണിക്യം കാക്കുന്ന നാഗക്കാവും പരമ്പരാഗതമായി കൈമാറിവന്ന അറിവുകളും വിപരീത ശക്തികളുടെ അതിക്രമവും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടമാണ് ചിത്രത്തിന്റെ ഇതിവൃത്തം. സാധാരണക്കാരായ പ്രേക്ഷകർക്ക് മുന്നിൽ തികച്ചും അപരിചിതമായൊരു മാന്ത്രിക അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കാൻ അണിയറപ്രവർത്തകർക്ക് കഴിഞ്ഞു. പാശ്ചാത്യ ഫന്റാസി ചിത്രങ്ങളോട് കിടപിടിക്കുന്ന സാങ്കേതിക മികവ് പുലർത്തുമ്പോഴും, ഭാരതീയമായ, പ്രത്യേകിച്ച് കേരളീയമായ നാടോടിക്കഥകളുടെയും വിശ്വാസങ്ങളുടെയും അടിത്തറയിൽ തന്നെയാണ് സിനിമ ഉറച്ചുനിന്നത്.
ഈ സിനിമയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത അതിലെ അഭിനേതാക്കളുടെ പ്രകടനങ്ങളാണ്. പ്രത്യേകിച്ച്, ദിഗംബരൻ എന്ന മന്ത്രവാദിയായി വേഷമിട്ട മനോജ് കെ. ജയന്റെ അഭിനയം മലയാള സിനിമ കണ്ട എക്കാലത്തെയും മികച്ച വില്ലൻ കഥാപാത്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. കണ്ണുകളിലെ ക്രൂരതയും ആംഗ്യവിക്ഷേപങ്ങളിലെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ചാരുതയും ദിഗംബരന് ഒരു പ്രത്യേക മാന നൽകി. അമാവാസി രാത്രികളിൽ ചുവന്ന വസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞ്, തികച്ചും നിഗൂഢമായ ഭാവത്തോടെ മന്ത്രവാദം ചെയ്യുന്ന ദിഗംബരൻ കാണികളിൽ ഭയവും ഒപ്പം ആശ്ചര്യവും ഉണർത്തി. മനോജ് കെ. ജയന്റെ ശബ്ദനിയന്ത്രണവും ശരീരഭാഷയും ഈ കഥാപാത്രത്തെ അവിസ്മരണീയമാക്കി. പൃഥ്വിരാജ് അഭിനയിച്ച അനന്ദൻ എന്ന കഥാപാത്രം, നഗരത്തിൽ വളർന്ന് ഗ്രാമത്തിന്റെ നിഗൂഢതകളിലേക്ക് എത്തുന്ന യുവാവെന്ന നിലയിൽ തികച്ചും സ്വാഭാവികവും ഊർജ്ജസ്വലവുമായ പ്രകടനമാണ് കാഴ്ചവെച്ചത്. കാവ്യാ മാധവൻ അവതരിപ്പിച്ച ഭദ്ര എന്ന കഥാപാത്രം നാടൻ തനിമയും ആത്മധൈര്യവും ഒത്തുചേർന്ന ഒന്നായിരുന്നു. ഒപ്പം ബിജു മേനോന്റെ മാടമ്പിയും, റിമി സെൻ അവതരിപ്പിച്ച ഭാമയും, കലാഭവൻ മണിയുടെ ചെമ്പനും ചിത്രത്തിന് വലിയ കരുത്തുപകർന്നു.
സന്തോഷ് ശിവൻ എന്ന ലോകപ്രശസ്ത ഛായാഗ്രാഹകന്റെയും സംവിധായകന്റെയും കൈയൊപ്പ് ചിത്രത്തിന്റെ ഓരോ ഫ്രെയിമിലും ദൃശ്യമായിരുന്നു. ചിത്രകലയിലെ മഹാരഥനായ രാജാ രവിവർമ്മയുടെ ചിത്രങ്ങൾക്ക് ജീവൻ വെച്ചതുപോലെയുള്ള ദൃശ്യവിസ്മയമാണ് സന്തോഷ് ശിവൻ ക്യാമറയിലൂടെ ഒരുക്കിയത്. പ്രത്യേകിച്ച്, ഭദ്രയും ആനന്ദനും തമ്മിലുള്ള പ്രണയരംഗങ്ങളിലും പാട്ടുകളിലും രവിവർമ്മ ചിത്രങ്ങളുടെ ശൈലിയും വർണ്ണക്കൂട്ടുകളും സമർത്ഥമായി ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു. ലൈറ്റിംഗിൽ അദ്ദേഹം വരുത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങൾ ചിത്രത്തിന് ഒരു മാന്ത്രിക അന്തരീക്ഷം നൽകി. നിഴലുകളും വെളിച്ചവും ഇടകലരുന്ന അന്തരീക്ഷം, ഇരുണ്ട കാവുകൾ, മന്ത്രവാദ തറവാടുകൾ, നിലാവിൽ കുളിച്ച രാത്രികൾ എന്നിവയെല്ലാം പ്രേക്ഷകനെ ആ കഥ നടക്കുന്ന ശിവപുരത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് കൊണ്ടുപോയി.
എം.ജി. രാധാകൃഷ്ണന്റെ സംഗീതസംവിധാനവും ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ വരികളും അനന്തഭദ്രത്തെ കാലാതീതമായ ഒരു സംഗീതാനുഭവമാക്കി മാറ്റി. “ശിവമല്ലിക്കാവിൽ” “പിണക്കമാണോ എന്നോടിണക്കമാണോ”, “തിങ്കൾക്കലമാല ചാർത്തിയ”, “മേലേ വെള്ള”, “മിന്നി മ്മിന്നും മണിമേഘമേ” തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും മലയാളി നെഞ്ചേറ്റുന്നവയാണ്. പാട്ടുകളുടെ വരികളിലെ പ്രകൃതിഭംഗിയും പ്രണയവും ഭക്തിയും സംഗീതത്തിൽ അലിഞ്ഞുചേർന്നു. പാട്ടുകളുടെ ചിത്രീകരണവും ഏറെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റി. കളരിപ്പയറ്റ്, കാവടിയാട്ടം, തെയ്യം തുടങ്ങിയ കേരളീയ കലാരൂപങ്ങളെ സിനിമയുടെ അന്തരീക്ഷത്തോടും കഥാഗതിയോടും കൃത്യമായി സമന്വയിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു എന്നത് സംവിധായകന്റെ മികവാണ്.
സിനിമ പുറത്തിറങ്ങി ഇരുപത്തൊന്ന് വർഷങ്ങൾ പിന്നിടുമ്പോഴും അനന്തഭദ്രം ഉണ്ടാക്കിയ സ്വാധീനം ചെറുതല്ല. അത് മലയാള സിനിമയിൽ പുതിയൊരു തരംഗത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. കാഴ്ചയിൽ വലിയ കാൻവാസ് ആവശ്യപ്പെടുന്ന ചിത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ അത് നിർമ്മാതാക്കൾക്കും സംവിധായകർക്കും ധൈര്യം നൽകി. അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകളും ഒപ്പം നമ്മുടെ തനിമയുള്ള നാടോടി ശാസ്ത്രവും ചേരുമ്പോൾ സിനിമയ്ക്ക് എങ്ങനെയൊരു സാർവത്രിക സ്വഭാവം കൈവരിക്കാമെന്ന് അനന്തഭദ്രം തെളിയിച്ചു. പൃഥ്വിരാജ് എന്ന നടന്റെ കരിയറിലെ വഴിത്തിരിവുകളിലൊന്നായി ഈ ചിത്രം മാറുകയും, അദ്ദേഹത്തിലെ നടനെ കൂടുതൽ ഉയരങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാൻ സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു. മനോജ് കെ. ജയന്റെ ദിഗംബരൻ എന്ന കഥാപാത്രം ഇന്നും മീമുകളിലൂടെയും ട്രോളുകളിലൂടെയും പോപ്പ് കൾച്ചറിൽ സജീവമായി നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് ആ കഥാപാത്രത്തിന്റെ ജനപ്രീതി എത്രത്തോളമുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
സമയവും കാലവും മാറുമ്പോഴും സിനിമയുടെ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ മാറുമ്പോഴും, അനന്തഭദ്രം നൽകുന്ന അനുഭൂതിക്ക് ഒട്ടും മങ്ങലേറ്റിട്ടില്ല എന്നത് തന്നെയാണ് ആ സിനിമയുടെ വലിയ വിജയം. കാവിലെ ചെമ്പകവിളക്കിൽ നിന്നും വീഴുന്ന ആ പ്രകാശവും, കുളക്കടവിലെ കാറ്റിന്റെ തണുപ്പും, ദിഗംബരന്റെ ഭയാനകമായ ചിരിയും, എം.ജി. രാധാകൃഷ്ണന്റെ മനോഹരമായ ഈണങ്ങളും തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ട് ഇപ്പോഴും ജീവസ്സുറ്റതായി നിലനിൽക്കുന്നു. ഇരുപത്തൊന്ന് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷവും നമ്മൾ അനന്തഭദ്രത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത്, അത് കേവലം ഒരു സിനിമ എന്നതിലുപരി മലയാള സിനിമയിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച ഒരു ദൃശ്യകാവ്യവും, മലയാളിയുടെ സിനിമാസങ്കൽപ്പങ്ങളെ മാറ്റിമറിച്ച ഒരു നാഴികക്കല്ലും ആയതുകൊണ്ടാണ്. മാന്ത്രികതയും യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പുകൾ മായ്ച്ചുകളഞ്ഞ ആ ശിവപുരവും, അവിടെ ജീവിച്ച മനുഷ്യരും, അവരുടെ വികാരങ്ങളും സിനിമ എന്ന മാധ്യമത്തിന്റെ അനശ്വരതയ്ക്ക് തെളിവായി ഇനിയും മലയാളിയുടെ മനസ്സിൽ മിന്നിമറയുക തന്നെ ചെയ്യും.