1997-ൽ സത്യൻ അന്തിക്കാടിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘ഒരാൾ മാത്രം’ എന്ന ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്ത് ഇരുപത്തൊൻപത് വർഷങ്ങൾ പിന്നിടുമ്പോഴും, ആ സിനിമ ഉയർത്തിക്കാട്ടിയ സാമൂഹിക അടിയൊഴുക്കുകൾ ഇന്നും നമ്മുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ ഒട്ടും ചോർന്നുപോകാതെ നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് ഏറെ ചിന്തനീയമായ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. ജനപ്രിയ സിനിമാ മാതൃകകൾക്കും കുടുംബചിത്രങ്ങളുടെ സ്ഥിരം ചേരുവകൾക്കും അപ്പുറത്തേക്ക് കടന്ന്, വ്യക്തിപരമായ സ്വാർത്ഥതയും സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്തവും തമ്മിലുള്ള നിരന്തരമായ സംഘർഷത്തെ വളരെ വീര്യത്തോടെ ദൃശ്യവൽക്കരിച്ച ചിത്രമായിരുന്നു ഇത്. സസ്പെൻസ് ത്രില്ലറുകളുടെ മാസ്റ്റർ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്ന എസ്.എൻ. സ്വാമിയും, സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതഗന്ധിയായ വൈകാരിക തലങ്ങൾ പകർത്തിവെക്കുന്നതിൽ വിദഗ്ദ്ധനായ സത്യൻ അന്തിക്കാടും കൈകോർത്തപ്പോൾ പിറന്നത് മലയാള സിനിമയിലെ തന്നെ വേറിട്ടൊരു പരീക്ഷണമായിരുന്നു. മമ്മൂട്ടി, തിലകൻ, ശ്രീനിവാസൻ, സുധീഷ്, ശ്രുതി, ലാലു അലക്സ് തുടങ്ങിയ പ്രതിഭാധനരായ അഭിനേതാക്കളുടെ പ്രകടനവും, കൈതപ്രത്തിന്റെ വരികൾക്ക് ജോൺസൺ മാസ്റ്റർ നൽകിയ ആത്മാവുള്ള ഈണങ്ങളും ഈ ചിത്രത്തെ കാലാതീതമായ ഒരു അനുഭവമാക്കി മാറ്റുന്നു. എന്നാൽ കഥാഘടനയ്ക്കപ്പുറം ഈ സിനിമ പങ്കുവെക്കുന്ന സാമൂഹിക പ്രസക്തിയാണ് മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിനോടടുക്കുന്ന ഈ വേളയിലും നമ്മെ വീണ്ടും ഈ ചിത്രത്തിലേക്ക് ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്.
ആധുനിക മനുഷ്യൻ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിസന്ധികളിലൊന്നായ സ്വാർത്ഥതയും ആൾക്കൂട്ടത്തിലെ ഒറ്റപ്പെടലുമാണ് ‘ഒരാൾ മാത്രം’ എന്ന സിനിമയുടെ പ്രാഥമിക പ്രമേയം. മമ്മൂട്ടി അവതരിപ്പിച്ച ഹരീന്ദ്രൻ എന്ന കഥാപാത്രം കേവലം ഒരു സിനിമയിലെ നായകൻ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് നമ്മൾ ജീവിക്കുന്ന ഈ ആധുനിക സമൂഹത്തിന്റെ പ്രതിനിധിയാണ്. “എന്റെ കാര്യം, എന്റെ ലാഭം, എന്റെ സമാധാനം” എന്നതിനപ്പുറത്തേക്ക് ചുറ്റുമുള്ളവരുടെ വേദനകളിലേക്കോ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്കോ കണ്ണോടിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുന്ന യാന്ത്രിക മനുഷ്യന്റെ സ്വഭാവരൂപീകരണമാണ് ഹരീന്ദ്രനിൽ കാണാൻ സാധിക്കുന്നത്. സഹജീവികളെ സഹായിക്കാൻ പോയി സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ നിരവധി അപമാനങ്ങളും സാമ്പത്തിക നഷ്ടങ്ങളും സഹിക്കേണ്ടി വന്ന മുൻകാല അനുഭവങ്ങളാണ് ഹരീന്ദ്രനെ കഠിനമായ സ്വാർത്ഥതയുടെ കവചത്തിനുള്ളിൽ ഒളിക്കാൻ നിർബന്ധിതനാക്കുന്നത്. മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടുന്നത് അനാവശ്യ തലവേദനകൾ ഇരന്നുവാങ്ങലാണെന്ന തിരിച്ചറിവ് അയാളെ തികച്ചും പ്രായോഗികമതിയായ, എന്നാൽ കാരുണ്യമില്ലാത്ത ഒരു വ്യക്തിയാക്കി മാറ്റുന്നു.
ഇന്നത്തെ സമൂഹത്തെ നോക്കി കാണുമ്പോൾ ഹരീന്ദ്രന്റെ ഈ മനോഭാവം എങ്ങുമെങ്ങും പടർന്നുപന്തലിച്ചതായി കാണാം. നഗരവൽക്കരണവും സൈബർ ലോകത്തിന്റെ അതിപ്രസരവും മനുഷ്യരെ കൂടുതൽ വ്യക്തികേന്ദ്രീകൃതരാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. വഴിയരികിൽ അപകടത്തിൽപ്പെട്ട് ഒരാൾ ചോര വാർന്ന് കിടക്കുമ്പോൾ രക്ഷിക്കാൻ കൈ നീട്ടുന്നതിന് പകരം മൊബൈൽ ക്യാമറയിൽ ദൃശ്യങ്ങൾ പകർത്തി സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിൽ പങ്കുവെക്കാൻ ധൃതി കൂട്ടുന്ന ഇന്നത്തെ തലമുറയുടെ അവസ്ഥ ഈ സ്വാർത്ഥതയുടെ ആധുനിക രൂപമാണ്. സഹായഹസ്തം നീട്ടിയാൽ അത് പിന്നീട് കേസോ കോടതിയോ പോലീസോ ആയി സ്വന്തം സമാധാനം കളയുമോ എന്ന ഭയത്താൽ കണ്ണടച്ചു പോകുന്ന ആൾക്കൂട്ട മനഃശാസ്ത്രത്തെ (Bystander Effect) സിനിമ കൃത്യമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. അയൽപക്കത്ത് എന്ത് നടക്കുന്നു എന്ന് പോലും അറിയാൻ താല്പര്യപ്പെടാത്ത, അല്ലെങ്കിൽ അറിഞ്ഞിട്ടും അത് കണ്ടില്ലെന്ന് നടിക്കുന്ന ആധുനിക മലയാളിയുടെ സങ്കുചിത മനോഭാവം 1997-ൽ സിനിമയിൽ ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടതിനേക്കാൾ ഭീതിജനകമായ രീതിയിൽ ഇന്ന് നമ്മെ ചൂഴ്ന്നുനിൽക്കുന്നു.
അതോടൊപ്പം തന്നെ, ഇന്ത്യയിലെ സർക്കാർ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്റീവ് സംവിധാനങ്ങളിലെ അപചയവും ഉദ്യോഗസ്ഥവൃന്ദത്തിന്റെ നിഷ്ഠൂരതയും സിനിമ വളരെ ഗൗരവമായി ചർച്ച ചെയ്യുന്നുണ്ട്. തിലകൻ അവതരിപ്പിച്ച ശ്രീധര മേനോൻ എന്ന വിരമിച്ച ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ കഥാപാത്രത്തിലൂടെ വയോജനങ്ങളുടെയും പെൻഷൻകാരുടെയും നിസ്സഹായാവസ്ഥ വെളിപ്പെടുന്നു. ഒരു ജീവിതകാലം മുഴുവൻ സർക്കാരിനും നാടിനും വേണ്ടി അധ്വാനിച്ച ശേഷം, വിരമിക്കൽ കാലത്ത് അർഹതപ്പെട്ട പെൻഷൻ തുക ലഭിക്കാതെ ചുവപ്പുനാടകളിൽ കുരുങ്ങി നട്ടംതിരിയേണ്ടി വരുന്ന ഒരു വൃദ്ധന്റെ വേദന ഈ സിനിമ കാണിച്ചുതരുന്നു. ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ അനാസ്ഥയും കൃത്യവിലോപവും കാരണം ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന ഘട്ടത്തിൽ ആത്മാഭിമാനത്തോടെ ജീവിക്കാൻ കഴിയാതെ, കടക്കെണിയിലായി, നാടുവിടേണ്ടി വരുന്ന അവസ്ഥ ഇന്ന് നമ്മുടെ നാട്ടിൽ അപൂർവ്വമല്ല. ഇന്നും സർവ്വീസ് പെൻഷനുകൾ മുടങ്ങുമ്പോഴും, ആനുകൂല്യങ്ങൾക്കായി വയോധികർ വില്ലേജ് ഓഫീസുകൾക്കും സെക്രട്ടറിയേറ്റിനും മുന്നിൽ സമരം ചെയ്യേണ്ടി വരുമ്പോഴും ശ്രീധര മേനോന്റെ നിസ്സഹായാവസ്ഥ ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമായി നമ്മുടെ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നു.
സാമൂഹികമായ സുരക്ഷിതത്വമില്ലായ്മ വൃദ്ധജനങ്ങളെ എത്രത്തോളം ആത്മഹത്യയിലേക്കോ അപ്രത്യക്ഷമാകലിലേക്കോ തള്ളിയിടുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവാണ് ഇത്തരം കഥാപാത്രങ്ങൾ. ഒരു കുടുംബത്തിലെ നാഥൻ അപ്രത്യക്ഷനാകുമ്പോൾ അല്ലെങ്കിൽ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ആ കുടുംബം നേരിടേണ്ടി വരുന്ന സാമൂഹിക വിചാരണകളും സാമ്പത്തിക തകർച്ചകളും സിനിമ വളരെ കൃത്യമായി വരച്ചുകാട്ടുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച്, ആൺതുണയില്ലാത്ത ഒരു വീട്ടിൽ പെൺകുട്ടികൾ മാത്രം ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകുമ്പോൾ ചുറ്റുമുള്ള സമൂഹം അവരെ എങ്ങനെ കാണുന്നു എന്നത് ഇന്നും പ്രസക്തമായ മറ്റൊരു വിഷയമാണ്. തണലറ്റ പെൺകുട്ടികളെ സഹായിക്കാൻ എത്തുന്നവരേക്കാൾ, അവരുടെ നിസ്സഹായാവസ്ഥയെ ചൂഷണം ചെയ്യാനും, സദാചാര വിചാരണ നടത്താനും, ദുരൂഹമായ കണ്ണുകളോടെ നോക്കിക്കാണാനും എത്തുന്ന മനുഷ്യരുടെ എണ്ണമാണ് എപ്പോഴും കൂടുതൽ. അച്ഛൻ ഒളിവിൽ പോയതോടെ വീട്ടിൽ തനിച്ചാകുന്ന പെൺകുട്ടികൾ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഭീതിയും അപമാനവും ഇന്നും നമ്മുടെ നാട്ടിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടു ജീവിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ നേരിടുന്ന സുരക്ഷാ ഭീഷണികളുടെ അതേ തുടർച്ച തന്നെയാണ്.
പോലീസിന്റെയും അന്വേഷണ ഏജൻസികളുടെയും സമീപനങ്ങളിലെ വൈകല്യങ്ങളും ‘ഒരാൾ മാത്രം’ എന്ന സിനിമയിൽ നിഴലിക്കുന്നുണ്ട്. സത്യം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനേക്കാൾ, തങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന എളുപ്പവഴികളിലൂടെ അനാവശ്യമായി ആൾക്കാരെ പ്രതിചേർക്കാനും ഭീതിയുടെ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കാനും ശ്രമിക്കുന്ന അന്വേഷണ രീതികൾ സിനിമയിൽ കടന്നുവരുന്നുണ്ട്. സുധീഷ് അവതരിപ്പിച്ച ബാലചന്ദ്രൻ എന്ന കഥാപാത്രം കാണിക്കുന്ന വിഡ്ഢിത്തങ്ങളും, അത് ഹരീന്ദ്രന്റെ ജീവിതത്തിലുണ്ടാക്കുന്ന സങ്കീർണ്ണതകളും നന്മ ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സാധാരണക്കാരൻ എങ്ങനെ നിയമത്തിന്റെയും വ്യവസ്ഥിതിയുടെയും കണ്ണിൽ കുറ്റവാളിയാക്കപ്പെടുന്നു എന്നതിലേക്കാണ് വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത്. ഈ ഭയമാണ് നല്ല മനസ്സുള്ള പല മനുഷ്യരെയും കാരുണ്യം കാണിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് പിന്നോട്ട് വലിക്കുന്നത്. ഒരു അനാഥനെ സഹായിക്കാൻ പോയാൽ പോലീസിന്റെ ചോദ്യം ചെയ്യലുകൾക്കും പീഡനങ്ങൾക്കും ഇരയാകേണ്ടി വരുമോ എന്ന ഭയം ഇന്നത്തെ സമൂഹത്തിലും ശക്തമാണ്.
എന്നാൽ, ഈ സിനിമയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സന്ദേശം കിടക്കുന്നത് ഹരീന്ദ്രൻ എന്ന വ്യക്തിയിലുണ്ടാകുന്ന മനഃപരിവർത്തനത്തിലാണ്. സിനിമയുടെ ആദ്യ പകുതിയിൽ തികച്ചും സ്വാർത്ഥനും അപരിചിതരുടെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്ന് ഓടിയൊളിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവനുമായ ഹരീന്ദ്രൻ, ആ പെൺകുട്ടികൾ അനുഭവിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ വേദനയും ദുരിതവും കാണുമ്പോൾ തന്റെ സ്വാർത്ഥതയുടെ തോട് പൊട്ടിച്ചെറിയാൻ നിർബന്ധിതനാകുന്നു. കാരുണ്യവും നീതിബോധവും മനുഷ്യത്വവും മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിൽ പൂർണ്ണമായി വറ്റിവരണ്ടുപോയിട്ടില്ല എന്ന് സിനിമ അടിവരയിടുന്നു. ചുറ്റുമുള്ളവർ മുഴുവൻ കണ്ണടയ്ക്കുകയും അനീതിക്ക് മുന്നിൽ മൗനം പാലിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, കേവലം ‘ഒരാൾ മാത്രം’ വിചാരിച്ചാൽ ഒരു വ്യവസ്ഥിതിയോടും അക്രമത്തോടും പോരാടാനും നീതി പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും സാധിക്കും എന്നതാണ് ഈ ചിത്രം നൽകുന്ന പ്രതീക്ഷ. ആൾക്കൂട്ടത്തിന്റെ മൗനത്തേക്കാൾ ശക്തമാണ് അനീതിക്കെതിരെ ഉയരുന്ന ഒറ്റപ്പെട്ട ഒരു മനുഷ്യന്റെ ശബ്ദം.
സാങ്കേതികമായും സർഗ്ഗാത്മകമായും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ഒരു കൊമേർഷ്യൽ ചിത്രത്തിന്റെ പക്കമേളങ്ങളില്ലാതെ തന്നെ പ്രേക്ഷകനെ ഉദ്വേഗത്തിന്റെ മുൾമുനയിൽ നിർത്താൻ ചിത്രത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ജോൺസൺ മാസ്റ്ററുടെ പശ്ചാത്തല സംഗീതം കഥയിലെ സസ്പെൻസിനെയും അതിലെ മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ വൈകാരികതയെയും ഒരേപോലെ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുന്നു. കാടൊരുങ്ങി നാടൊരുങ്ങി തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങളിലൂടെയും, ജീവിതത്തിന്റെ ഇരുണ്ട തലങ്ങളെ ദൃശ്യവൽക്കരിച്ച രീതിയിലൂടെയും സിനിമ ഒരു മികച്ച ചലച്ചിത്രാനുഭവമായി മാറുന്നു. ഗ്രാമീണ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഒരു ക്രൈം ത്രില്ലർ സ്വഭാവമുള്ള കഥ പറയുമ്പോഴും, സത്യൻ അന്തിക്കാട് തന്റെ സിഗ്നേച്ചറായ മാനവികതയെ അടിയറവ് വെച്ചില്ല എന്നത് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ മാത്രം പ്രത്യേകതയാണ്.
29 വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഇന്നും ‘ഒരാൾ മാത്രം’ പുനർവായനയ്ക്ക് വിധേയമാകുമ്പോൾ, അത് നമ്മോട് ചോദിക്കുന്നത് ഒരേയൊരു ചോദ്യം മാത്രമാണ്: നമ്മൾ ഒരോരുത്തരും നമ്മുടെ സുരക്ഷിത മേഖലകളിൽ ഒതുങ്ങിക്കൂടി, അയൽപക്കത്തെ അനീതികൾക്ക് നേരെ കണ്ണടയ്ക്കുന്ന സ്വാർത്ഥരായ മനുഷ്യരായി മാറുകയാണോ, അതോ ആരെങ്കിലും ഒരാളെങ്കിലും നീതിക്കും മനുഷ്യത്വത്തിനും വേണ്ടി നിലകൊള്ളാൻ ധൈര്യം കാണിക്കേണ്ടതുണ്ടോ? ഒരു വശത്ത് സ്വാർത്ഥതയും മറു വശത്ത് അനിവാര്യമായ സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധതയും തമ്മിലുള്ള വലിഞ്ഞുമുറുകൽ ഇന്നും തുടരുമ്പോൾ, ഹരീന്ദ്രൻ എന്ന കഥാപാത്രവും ‘ഒരാൾ മാത്രം’ എന്ന സിനിമയും മലയാളിയുടെ സാമൂഹിക മനസ്സിന് മുന്നിൽ നിർഭയം ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ഒരു വലിയ ചോദ്യചിഹ്നമായി തുടരുന്നു.