ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംഗീതത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ കിഷോർ കുമാറിനെപ്പോലെ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയം കീഴടക്കിയ മറ്റൊരു ഗായകൻ ഉണ്ടാകില്ല. ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ സന്തോഷവും സങ്കടവും പ്രണയവും വിരഹവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിലൂടെയാണ് പ്രകടമായത്. സംഗീത ലോകത്തിന് അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ കാലഹരണപ്പെടാത്തവയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾക്ക് ഇന്ന് 39 വയസ്സ് പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ, ഓരോ സംഗീതാസ്വാദകന്റെയും മനസ്സിൽ കിഷോർ കുമാർ അമരനായി നിലകൊള്ളുന്നു. സംഗീത ഇതിഹാസത്തിന് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ഓർമപ്പൂക്കൾ.
കിഷോർ കുമാർ എന്ന മഹാനായ പ്രതിഭ ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംഗീത ലോകത്ത് ഒരു കാലഘട്ടത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തിയ അതുല്യനായ ഗായകനായിരുന്നു. വെറുമൊരു പിന്നണി ഗായകൻ എന്നതിലുപരി മികച്ചൊരു നടനും സംഗീതസംവിധായകനും ഗാനരചയിതാവും നിർമ്മാതാവും സംവിധായകനും തിരക്കഥാകൃത്തുമായി തിളങ്ങിയ അദ്ദേഹം കലാജീവിതത്തിൽ സർവ്വതലസ്പർശിയായ പ്രതിഭയാണ് കാഴ്ചവെച്ചത്.
മധ്യപ്രദേശിലെ ഖാണ്ഡ്വയിൽ ഗംഗാഭായ് കുമാറിന്റെയും റാഹുകിഷോർ ഗാംഗുലിയുടെയും മകനായി 1929 ആഗസ്റ്റ് 4-ന് ജനിച്ച ആഭാസ് കുമാർ ഗാംഗുലി പിന്നീട് കിഷോർ കുമാർ എന്ന പേരിൽ സംഗീത ലോകത്തിന്റെ നെറുകെയിലേക്ക് ഉയരുകയായിരുന്നു. കുട്ടിക്കാലം മുതൽ സംഗീതത്തോട് വലിയ ആഭിമുഖ്യമുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹം സഹോദരന്മാരായ അശോക് കുമാറിനെയും അനൂപ് കുമാറിനെയും പോലെ സിനിമയിൽ ഭാഗ്യം പരീക്ഷിക്കാനാണ് മുംബൈയിലേക്ക് വണ്ടി കയറിയത്. ബോംബെ ടാക്കീസിൽ ചോറുവിളമ്പുകാരനായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദമാധുര്യവും അഭിനയമികവും ഒടുവിൽ അദ്ദേഹത്തെ ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ പൊൻവെളിച്ചമാക്കി മാറ്റുകയായിരുന്നു.
അക്കാലത്ത് വലിയ താരമായിരുന്ന കെ.എൽ. സെയ്ഗലിന്റെ വലിയ ആരാധകനായിരുന്നു കിഷോർ കുമാർ. സെയ്ഗലിന്റെ ആലാപന ശൈലിയെ തുടക്കത്തിൽ അദ്ദേഹം അനുകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റേതായ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു ശൈലി രൂപപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു. ഈ സവിശേഷ ശൈലിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകതയായിരുന്നു പാട്ടുകളിലെ യോഡലിംഗ് ശൈലി.
സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെയും ഓസ്ട്രിയയിലെയും പരമ്പരാഗത നാടോടി സംഗീത ശൈലിയിൽ കാണപ്പെടുന്ന യോഡലിംഗ് ഇന്ത്യൻ പാട്ടുകളിലേക്ക് വിജയകരമായി പകർന്നുനൽകിയതോടെ കിഷോർ കുമാർ ഇന്ത്യൻ സംഗീത ചരിത്രത്തിൽ അനശ്വരനായി മാറി. സാധാരണ ഗാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പാട്ടുകൾക്കിടയിൽ ശബ്ദത്തിൽ വിസ്മയകരമായ കയറ്റിറക്കങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച് അദ്ദേഹം പ്രേക്ഷകരെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു. പാട്ടുകൾ പാടുമ്പോൾ അദ്ദേഹം പ്രകടിപ്പിച്ചിരുന്ന വികാരങ്ങളും അഭിനയവും റെക്കോർഡിങ് സ്റ്റുഡിയോകളെ പോലും പ്രകമ്പനം കൊള്ളിച്ചിരുന്നു. സംഗീതസംവിധായകർ നൽകുന്ന ഈണങ്ങൾക്കപ്പുറം തന്റെതായ ശബ്ദവിന്യാസങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ പാട്ടുകളെ അവ അമരത്വമുള്ളതാക്കി മാറ്റാൻ അദ്ദേഹത്തിന് പ്രത്യേക കഴിവുണ്ടായിരുന്നു.
സംഗീത ലോകത്തേക്ക് കടന്നുവരുന്നതിന് മുൻപ് കിഷോർ കുമാർ അഭിനയത്തിലൂടെയാണ് സിനിമാരംഗത്ത് പ്രവേശിച്ചത്. ‘ഷികാരി’ (1946) എന്ന ചിത്രത്തിലാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി അഭിനയിക്കുന്നത്. തുടർന്ന് നിരവധി ചിത്രങ്ങളിൽ നായകനായും ഹാസ്യനടനായും അദ്ദേഹം വേഷമിട്ടു. ആദിത്യ റോയ് കപൂറും മധുബാലയും അടക്കമുള്ള അന്നത്തെ മുൻനിര നായികമാർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചു. ‘ആൻദോലൻ’, ‘ചൽതി കാ നാം ഗാഡി’, ‘പഡോസൻ’, ‘ഹാഫ് ടിിക്കറ്റ്’ തുടങ്ങിയ സിനിമകളിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേഷങ്ങൾ പ്രേക്ഷകരെ പൊട്ടിച്ചിരിപ്പിക്കുന്നവയായിരുന്നു. അഭിനയത്തോടൊപ്പം തന്നെ പല ചിത്രങ്ങൾക്കും അദ്ദേഹം സംഗീതം നൽകുകയും നിർമ്മാണം നിർവഹിക്കുകയും ചെയ്തു. സ്വന്തമായി സിനിമകൾ സംവിധാനം ചെയ്യാനും അദ്ദേഹം മടിച്ചില്ല. എന്നാൽ അഭിനയത്തേക്കാൾ ഉപരി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് കീഴടക്കിയത് പാട്ടായിരുന്നു. അഭിനയരംഗത്ത് വലിയ വിജയങ്ങൾ കൊയ്യുമ്പോഴും ഒരു പിന്നണി ഗായകൻ എന്ന നിലയിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളർച്ച അതിശയകരമായിരുന്നു.
ആർ.ഡി. ബർമൻ, എസ്.ഡി. ബർമൻ, ലക്ഷ്മികാന്ത്-പ്യാരേലാൽ, കല്യാൺജി-ആനന്ദ്ജി തുടങ്ങി അന്നത്തെ പ്രമുഖ സംഗീതസംവിധായകരുടെയെല്ലാം ആസ്ഥാന ഗായകനായി കിഷോർ കുമാർ മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് രാഹുൽ ദേവ് ബർമനുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂട്ടുകെട്ട് ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംഗീതത്തിൽ സുവർണ്ണ അധ്യായങ്ങൾ രചിച്ചു. രാജേഷ് ഖന്ന, അമിതാഭ് ബച്ചൻ തുടങ്ങിയ സൂപ്പർതാരങ്ങളുടെ വെള്ളിത്തിരയിലെ ശബ്ദമായി കിഷോർ കുമാർ മാറി. ‘ആരാധന’ എന്ന സിനിമയിലെ ‘രൂപേ തേര മസ്താനേ…’, ‘മേരെ സ്വപ്നാം കി റാണി കബ് ആയേഗി തു…’ തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങൾ പുറത്തിറങ്ങിയതോടെ കിഷോർ കുമാറിന്റെ ജനപ്രീതി ആകാശത്തോളമുയർന്നു. ഈ ഗാനം അദ്ദേഹത്തിന് മികച്ച പിന്നണി ഗായകനുള്ള ആദ്യ ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുര നേടിക്കൊടുത്തു. പ്രണയഗാനങ്ങളും വിഷാദ ഗാനങ്ങളും വേഗതയേറിയ റോക്ക് ഗാനങ്ങളും ഒരുപോലെ പാടാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. ഒരേ സമയം സങ്കടപ്പെടുത്താനും സന്തോഷിപ്പിക്കാനും ചിന്തിപ്പിക്കാനും കഴിയുന്ന ശബ്ദമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്.
കിഷോർ കുമാറിന്റെ വ്യക്തിജീവിതവും ഏറെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നാല് വിവാഹങ്ങളാണ് അദ്ദേഹം കഴിച്ചത്. റിമാ റോയ്, മധുബാല, യോഗിത ബലി, ലീന ചന്ദാവർക്കർ എന്നിവരായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യമാർ. ഇതിൽ നടി മധുബാലയുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിവാഹവും പിന്നീട് മധുബാലയുടെ രോഗബാധയെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം അവരെ ശുശ്രൂഷിച്ചതും സിനിമാ ലോകത്ത് വലിയ ചർച്ചയായിരുന്നു. മധുബാലയുടെ മരണത്തിന് ശേഷം അദ്ദേഹം കടുത്ത മാനസിക വിഷമങ്ങളെ നേരിട്ടിരുന്നു. എങ്കിലും തന്റെ പാട്ടുകളിലൂടെ അദ്ദേഹം സങ്കടങ്ങളെല്ലാം മറക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ജീവിതത്തിൽ പലപ്പോഴും വിചിത്ര സ്വഭാവക്കാരനായും തമാശക്കാരനായും അദ്ദേഹം ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടു. ജുഹുവിലെ തന്റെ വീട്ടിൽ ആരെയും കയറ്റാതെ ഒറ്റയ്ക്ക് ജീവിച്ച സന്ദർഭങ്ങളും അദ്ദേഹം തന്റെ ഗാനങ്ങളിലൂടെയും സിനിമകളിലൂടെയും ലോകത്തിന് നൽകിയ സന്ദേശങ്ങളും ഏറെ കൗതുകമുണർത്തുന്നതാണ്. തന്റെ കൊട്ടാരം പോലെയുള്ള വീട്ടിലെ മുറികളിൽ മരപ്പട്ടികളെയും പക്ഷികളെയും വളർത്താനും അദ്ദേഹം ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു.
ഒരു ഗായകൻ എന്ന നിലയിൽ കിഷോർ കുമാർ നേടിയ അംഗീകാരങ്ങൾ അനവധിയാണ്. നിരവധി തവണ ഫിലിംഫെയർ പുരസ്കാരങ്ങൾ അദ്ദേഹം സ്വന്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഹിന്ദിക്ക് പുറമേ ബംഗാളി, മറാത്തി, അസമീസ്, ഗുജറാത്തി, കന്നഡ, ഭോജ്പുരി, മലയാളം, ഒഡിയ തുടങ്ങി വിവിധ ഭാഷകളിൽ അദ്ദേഹം പാടിയിട്ടുണ്ട്. മലയാളത്തിൽ അദ്ദേഹം പാടിയ പാട്ടുകൾ വളരെ കുറവാണെങ്കിലും അവയെല്ലാം വലിയ തരംഗം സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. സംഗീതത്തിൽ ഔദ്യോഗികമായി ശാസ്ത്രീയമായ പരിശീലനം നേടാത്ത ഒരാളിൽ നിന്നാണ് ഇത്രയധികം അത്ഭുതകരമായ ഗാനങ്ങൾ പുറത്തുവന്നത് എന്നത് സിനിമാ ലോകത്തെ അദ്ഭുതപ്പെടുത്തിയ കാര്യമാണ്. പ്രകൃതിദത്തമായ ഈണവും ആലാപന പാടഭവുമാണ് അദ്ദേഹത്തെ മറ്റുള്ളവരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനാക്കിയത്. ശബ്ദത്തെ ഒരു സംഗീതോപകരണത്തെപ്പോലെ വഴങ്ങാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഒരു ഗാനം റെക്കോർഡ് ചെയ്യുമ്പോൾ അതിൽ സ്വന്തം ശൈലി ചേർത്ത് അതിനെ വിസ്മയകരമാക്കി മാറ്റാൻ അദ്ദേഹം നിരന്തരം പരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി.
ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന കാലത്തും സംഗീതത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനിവേശം കുറഞ്ഞിരുന്നില്ല. സ്റ്റേജ് ഷോകളിലൂടെയും പുതിയ പാട്ടുകളിലൂടെയും അദ്ദേഹം ആരാധകരെ ആവേശം കൊള്ളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. 1987 ഒക്ടോബർ 13-ന് തന്റെ 58-ാം വയസ്സിൽ ഹൃദയാഘാതത്തെ തുടർന്നാണ് കിഷോർ കുമാർ ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞത്. അന്നേ ദിവസം അദ്ദേഹം തന്റെ സഹോദരൻ അശോക് കുമാറിന്റെ ജന്മദിനം ആഘോഷിക്കാനിരിക്കെയാണ് അപ്രതീക്ഷിതമായി മരണം അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിയോഗം ഇന്ത്യൻ സംഗീത ലോകത്തിന് നികത്താനാവാത്ത വലിയ നഷ്ടമാണ് ഉണ്ടാക്കിയത്. കിഷോർ കുമാർ അന്തരിച്ച് വർഷങ്ങൾ പലതു കഴിഞ്ഞിട്ടും ഇന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗാനങ്ങൾ തലമുറ ഭേദമില്ലാതെ സംഗീതാസ്വാദകർ ഏറ്റപാടുന്നുണ്ട്. റേഡിയോ സ്റ്റേഷനുകളിലും ടെലിവിഷൻ ചാനലുകളിലും ഇന്റർനെറ്റ് ലോകത്തും കിഷോർ കുമാർ എന്ന ശബ്ദം ഇന്നും സജീവമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംഗീതത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ കിഷോർ കുമാറിനെപ്പോലെ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയം കീഴടക്കിയ മറ്റൊരു ഗായകൻ ഉണ്ടാകില്ല. ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ സന്തോഷവും സങ്കടവും പ്രണയവും വിരഹവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിലൂടെയാണ് പ്രകടമായത്. സംഗീത ലോകത്തിന് അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ കാലഹരണപ്പെടാത്തവയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾക്ക് ഇന്ന് 39 വയസ്സ് പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ, ഓരോ സംഗീതാസ്വാദകന്റെയും മനസ്സിൽ കിഷോർ കുമാർ അമരനായി നിലകൊള്ളുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓരോ പാട്ടും ഒരു ചരിത്രമാണ്, ഓരോ വരിയും ജീവന്റെ തുടിപ്പാണ്. തന്റെ അതുല്യമായ ശബ്ദത്തിലൂടെയും നിഷ്കളങ്കമായ ചിരിയിലൂടെയും അദ്ദേഹം ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ എന്നും ജീവിക്കും. ഇന്ത്യൻ സംഗീതമുള്ളിടത്തോളം കാലം കിഷോർ കുമാർ എന്ന ഇതിഹാസവും അനശ്വരനായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടും.