ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ കരുത്തുറ്റ അഭിനയശൈലി കൊണ്ടും സമാനതകളില്ലാത്ത വ്യക്തിമുദ്ര കൊണ്ടും പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സ് കീഴടക്കിയ അതുല്യ പ്രതിഭയാണ് നാനാ പടേക്കർ. ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര ലോകത്ത് തന്റേതായ ഒരു സവിശേഷ ശൈലി രൂപപ്പെടുത്തിയെടുത്ത നാനാ പടേക്കർ നാടകവേദിയിൽ നിന്നാണ് സിനിമാ ലോകത്തേക്ക് കടന്നുവരുന്നത്. 1978-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘ഗമാൻ’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമാ അരങ്ങേറ്റം എങ്കിലും, പിന്നീട് നിരവധി ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം തന്റെ അഭിനയമികവ് തെളിയിക്കുകയുണ്ടായി. സാധാരണക്കാരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ശബ്ദമാക്കാനും ശക്തമായ സംഭാഷണ ശൈലിയിലൂടെയും ഭാവങ്ങളിലൂടെയും പ്രേക്ഷകരെ ഞെട്ടിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിന് എക്കാലത്തും കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഗോവിന്ദ് നിഹാലാനിയുടെയും സയീദ് മിർസയുടെയും മറ്റും സമാന്തര സിനിമകളിലൂടെ ശ്രദ്ധേയനായ നാനാ പടേക്കർ, പിന്നീട് മുഖ്യധാരാ സിനിമകളിലും തന്റെ സാന്നിധ്യം ശക്തമായി അറിയിച്ചു. ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ അഭിനയ വിസ്മയത്തിന് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ആദരാഞ്ജലികൾ.
1989-ൽ വിധു വിനോദ് ചോപ്ര സംവിധാനം ചെയ്ത ‘പരിന്ദ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ അണ്ണാ സേത് എന്ന വില്ലൻ കഥാപാത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കരിയറിലെ വലിയൊരു വഴിത്തിരിവായി മാറിയിരുന്നു. അധോലോക നായകന്റെ ക്രൂരതയും ഭയവും ഒരേസമയം മുഖത്ത് പ്രകടിപ്പിച്ച ആ കഥാപാത്രം ഇന്ത്യൻ സിനിമാ ചരിത്രത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച വില്ലൻ വേഷങ്ങളിൽ ഒന്നായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ഈ ചിത്രത്തിലെ മികച്ച പ്രകടനത്തിന് മികച്ച സഹനടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരവും അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി. തുടർന്ന് മേഹുൽ കുമാർ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘ക്രാന്തിവീർ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ പ്രതാപ് നാരായൺ തിലക് എന്ന കഥാപാത്രം അദ്ദേഹത്തിന് മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരവും ഫിലിംഫെയർ അവാർഡും നേടിക്കൊടുത്തു. സമൂഹത്തിലെ അഴിമതിക്കെതിരെയും അനീതിക്കെതിരെയും പ്രതികരിക്കുന്ന ഒരു സാധാരണക്കാരന്റെ വേഷം അദ്ദേഹം അത്രയധികം തീവ്രതയോടെയും ആത്മാർത്ഥതയോടെയുമാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. ഈ ചിത്രത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാഷണങ്ങൾ ഇന്നും സിനിമാപ്രേമികളുടെ ഓർമ്മകളിൽ ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുന്നുണ്ട്.
ഇത്തരത്തിൽ നിരവധി ക്ലാസിക് ചിത്രങ്ങളുടെ ഭാഗമാകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ‘അഗ്നിസാക്ഷി’, ‘യശ്വന്ത്’, ‘പ്രഹാർ’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലെല്ലാം നാനാ പടേക്കറുടെ അഭിനയപാടവം പ്രകടമായിരുന്നു. ‘പ്രഹാർ’ എന്ന ചിത്രം അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്യുക കൂടി ചെയ്തു എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാജീവിതത്തിന്റെ മറ്റൊരു മുഖം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. അതിൽ ഒരു സൈനിക ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെ മാനസികാവസ്ഥയും കഠിനമായ പരിശീലനങ്ങളും അദ്ദേഹം വളരെ യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തോടെ അവതരിപ്പിച്ചു. ഷാജി എൻ. കരുൺ സംവിധാനം ചെയ്ത പ്രശസ്തമായ ‘വാനപ്രസ്ഥം’ എന്ന മലയാള ചിത്രത്തിന് അദ്ദേഹം സംഭാഷണം രചിച്ചതും സിനിമാ ചരിത്രത്തിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു സംഭവമാണ്. മോഹൻലാൽ നായകനായ ഈ ചിത്രത്തിലെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വൈകാരികതയെ കൃത്യമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന സംഭാഷണങ്ങൾ നൽകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു.
ക്രൈം ത്രില്ലർ വിഭാഗത്തിൽ പെടുന്ന ‘അബ് തക്’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ സാധു അഗാഷെ എന്ന എൻകൗണ്ടർ സ്പെഷലിസ്റ്റിന്റെ വേഷം നാനാ പടേക്കറുടെ മറ്റൊരു മാസ്റ്റർപീസ് പ്രകടനമായിരുന്നു. ആവേശവും ശാന്തതയും ഒരേസമയം പ്രകടമാക്കുന്ന ആ പോലീസ് കഥാപാത്രം പ്രേക്ഷകരെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് ‘അപഹരൻ’, ‘രാജ്നീതി’, ‘വെൽക്കം’ തുടങ്ങിയ വൈവിധ്യമാർന്ന ചിത്രങ്ങളിലും അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രതിഭ തെളിയിച്ചു. ‘വെൽക്കം’ എന്ന കോമഡി ചിത്രത്തിലെ ഡോൺ ഉദയ് ഷെട്ടി എന്ന കഥാപാത്രം അദ്ദേഹത്തിന് ഗൗരവതരമായ വേഷങ്ങളിൽ മാത്രമല്ല ഹാസ്യത്തിലും തനിക്ക് തുല്യരുണ്ട് എന്ന് തെളിയിച്ചു കൊടുത്തു. മറാത്തി സിനിമയിലും അദ്ദേഹം വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. മറാത്തിയിലെ മാസ്റ്റർപീസ് ചിത്രമായ ‘നട്സമ്രാട്ട്’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഗൺപത് റാംചന്ദ്ര ബെൽവൽക്കർ എന്ന നാടക നടന്റെ വേഷം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിന്റെ പാരമ്യമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. വാർദ്ധക്യത്തിലും ഒറ്റപ്പെടലിലും ഒരു നടൻ അനുഭവിക്കുന്ന മാനസിക സംഘർഷങ്ങളെയും ദുഃഖങ്ങളെയും അദ്ദേഹം സ്ക്രീനിൽ ജീവസുറ്റതാക്കി. ഈ ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനം കാണികളെ കണ്ണീരിലാഴ്ത്തുന്നതായിരുന്നു.
അവാർഡുകളുടെ കാര്യത്തിലും അദ്ദേഹം ഏറെ മുന്നിലാണ്. രാജ്യത്തിന്റെ പരമോന്നത ബഹുമതികളിൽ ഒന്നായ പത്മശ്രീ നൽകി രാജ്യം അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ കൂടാതെ നിരവധി ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകളും മറ്റ് പ്രമുഖ പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. സിനിമയ്ക്ക് പുറമേ സാമൂഹിക സേവന രംഗത്തും നാനാ പടേക്കർ സജീവമാണ്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ വരൾച്ച ബാധിച്ച കർഷകരെ സഹായിക്കാനായി നാനാ പടേക്കറും സഹനടൻ മകരന്ദ് അനാസ്പൂറും ചേർന്ന് ‘നാമ് ഫൗണ്ടേഷൻ’ എന്ന സംഘടന രൂപീകരിച്ചു. നൂറുകണക്കിന് കർഷക കുടുംബങ്ങൾക്ക് സാമ്പത്തിക സഹായവും പുനരധിവാസവും നൽകാൻ ഈ സംഘടനയ്ക്ക് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ദൂരസ്ഥലങ്ങളിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ നേരിട്ടെത്തി കർഷകരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനും അവരെ സഹായിക്കാനും അദ്ദേഹം കാണിച്ച സന്മനസ്സ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ആഴം കാണിക്കുന്നു.
ലളിതമായ ജീവിതശൈലിയിലൂടെയും നിലപാടുകളിലെ വ്യക്തതയിലൂടെയും നാനാ പടേക്കർ എന്നും ഇന്ത്യൻ സിനിമാ ലോകത്ത് വേറിട്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു വ്യക്തിത്വമാണ്. സിനിമയെ ആരാധനയോടെ കാണുകയും തന്റെ കഥാപാത്രങ്ങളിലേക്ക് പൂർണ്ണമായും ആഴ്ന്നിറങ്ങുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു യഥാർത്ഥ കലാകാരന്റെ ജീവിക്കുന്ന മാതൃകയാണ് അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചലച്ചിത്ര സംഭാവനകളും സാമൂഹിക സേവനങ്ങളും തലമുറകൾക്ക് എന്നും വലിയ പ്രചോദനമായി നിലനിൽക്കും.