സിനിമയും സമൂഹവും: മാറ്റത്തിന്റെ കണ്ണാടി
സിനിമ എന്നത് കേവലം വിനോദോപാധി മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ സാംസ്കാരികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ അവസ്ഥകളുടെ കണ്ണാടിയാണ്. ഒരു കാലത്ത് മുഖ്യധാരാ സിനിമകൾ സമൂഹത്തിന്റെ അലിഖിത നിയമങ്ങളെയും അധികാര ഘടനകളെയും ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ഭയന്നിരുന്നു. ജാതി വ്യവസ്ഥയുടെ ക്രൂരതകൾ, പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ വേരുകൾ, ലെസ്ബിയൻ-ഗേ-ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വിഭാഗങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ വെള്ളിത്തിരയിൽ അവതരിപ്പിക്കുക എന്നത് വലിയ വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. എന്നാൽ കാലം മാറുമ്പോൾ സിനിമയുടെ ഭാഷയും മാറുന്നു. അന്ന് സമൂഹത്തിന്റെ കടുത്ത വിമർശനങ്ങളെയും സദാചാര പോലീസിംഗിനെയും നേരിട്ടുകൊണ്ട് പുറത്തിറങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ ഇന്ന് ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത് കൂടുതൽ വിശാലമായ രാഷ്ട്രീയ ബോധത്തോടെയാണ്. അന്നത്തെ പ്രതികരണങ്ങളിൽ നിന്നും ഇന്നത്തെ സ്വീകരണങ്ങളിലേക്കുള്ള ഈ ദൂരം മലയാളി സമൂഹത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക വളർച്ചയുടെയും ഒപ്പം മാറാത്ത മുൻവിധികളുടെയും നേർക്കാഴ്ച കൂടിയാണ്.
ക്വീർ സിനിമകളുടെ ആദ്യകാല നാഴികക്കല്ലുകൾ: സൗഹൃദത്തിന്റെയും പ്രണയത്തിന്റെ അതിരുകൾ
മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ സ്ത്രീകളുടെ സൗഹൃദത്തിന്റെയും മാനസിക അടുപ്പത്തിന്റെയും അതിരുകൾ ഭേദിച്ച ചിത്രമായിരുന്നു പത്മരാജന്റെ സംവിധാനത്തിൽ എത്തിയ ദേശാടനക്കിളികൾ കരയാറില്ല. യാഥാസ്ഥിതിക സമൂഹം അന്ന് ഇത്തരം പ്രമേയങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ മാനസികമായി തയ്യാറായിരുന്നില്ല. രണ്ട് പെൺകുട്ടികൾ തമ്മിലുള്ള തീവ്രമായ അടുപ്പവും അവരുടെ മാനസികാവസ്ഥയും അന്നത്തെ പ്രേക്ഷകരിൽ വലിയ അമ്പരപ്പും ചർച്ചകളും സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു. സദാചാരത്തിന്റെ പേരിൽ പലരും ചിത്രത്തെ തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിച്ചെങ്കിലും, മനുഷ്യന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ വികാരങ്ങളെ തുറന്നുകാട്ടുന്നതിൽ ചിത്രം വിജയിച്ചു. സമാനമായ രീതിയിൽ ദീപ മേത്തയുടെ ഫയർ എന്ന ചിത്രം ഇന്ത്യയൊട്ടാകെ വലിയ കോളിളക്കമാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. കുടുംബബന്ധങ്ങളുടെ കെട്ടുപാടുകൾക്കപ്പുറം രണ്ട് സ്ത്രീകൾ തമ്മിലുള്ള പ്രണയവും ലൈംഗികാകർഷണവും തുറന്നുകാട്ടിയ ചിത്രം വലിയ രീതിയിലുള്ള സദാചാര ആക്രമണങ്ങൾക്കും തിയേറ്റർ അടിച്ചുതകർക്കലുകൾക്കും കാരണമായി. അന്നത്തെ കാലത്ത് കുടുംബം, മതം, സാംസ്കാരിക മൂല്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ പേരിൽ ഇത്തരം ചിത്രങ്ങളെ സമൂഹം ഒറ്റപ്പെടുത്തുകയും നിരോധിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇന്ന് ഈ ചിത്രങ്ങളെയെല്ലാം സമൂഹം നോക്കിക്കാണുന്നത് ക്വീർ സിനിമകളുടെ ആദ്യകാല നാഴികക്കല്ലുകളായാണ്.
ജാതിവ്യവസ്ഥയും ക്രൂരതകളും: മൗനം വെടിയുന്ന വെള്ളിത്തിര
ജാതിവ്യവസ്ഥയുടെ ജീർണ്ണതയും അതിക്രൂരമായ മുഖവും വെള്ളിത്തിരയിൽ തുറന്നുകാട്ടിയതിൽ മറാഠി ചിത്രമായ സൈറാത്ത് നൽകിയ സംഭാവന വലുതാണ്. പ്രണയത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ജാതിയും ദുരഭിമാനക്കൊലകളും എങ്ങനെ ഒരു സമൂഹത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് നാഗ്‌രാജ് മഞ്ജുലെ വ്യക്തമായി വരച്ചുകാട്ടി. കേരളീയ സമൂഹവും ജാതിവ്യവസ്ഥയിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായും മോചിതമല്ലെന്നിരിക്കെ, സൈറാത്ത് പോലുള്ള ചിത്രങ്ങൾ രാജ്യവ്യാപകമായി വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് തിരികൊളുത്തി. സിനിമ തിയേറ്ററുകളിൽ വലിയ വിജയം നേടിയെങ്കിലും, സവർണ്ണ മേധാവിത്വമുള്ള വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നും യാഥാസ്ഥിതികരിൽ നിന്നും വലിയ തോതിലുള്ള എതിർപ്പുകൾ ചിത്രത്തിന് നേരിടേണ്ടി വന്നു. ജാതിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നത് കേരളം പോലുള്ള പുരോഗമന സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പോലും ഒരു കാലത്ത് വലിയ ടാബൂ ആയിരുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് ജാതിയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തെയും അടിച്ചമർത്തലുകളെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ചലച്ചിത്രങ്ങൾ മുഖ്യധാരയിൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു എന്നത് സമൂഹത്തിന്റെ മനോഭാവത്തിൽ വന്നിട്ടുള്ള ഒരു പ്രധാന മാറ്റമാണ്.
ട്രാൻസ്ജെൻഡർ ജീവിതങ്ങൾ: മുഖ്യധാരയിലെത്താൻ ഒരു പോരാട്ടം
ട്രാൻസ്ജെൻഡർ വിഭാഗങ്ങളുടെ ജീവിതവും പോരാട്ടങ്ങളും മുഖ്യധാരയിലെത്തിക്കുന്നതിൽ രഞ്ജിത് ശങ്കർ സംവിധാനം ചെയ്ത ഞാൻ മേരി കുട്ടി വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് നേരിടുന്ന ഒറ്റപ്പെടുത്തലുകളും പരിഹാസങ്ങളും അതിജീവിച്ച് സ്വന്തം ഐഡന്റിറ്റി സ്ഥാപിക്കാൻ പോരാടുന്ന ഒരു ട്രാൻസ് വ്യക്തിയുടെ കഥ പറഞ്ഞ ഈ ചിത്രം പ്രേക്ഷകരുടെ കണ്ണുതുടപ്പിച്ചു. ഒരു കാലത്ത് സിനിമകളിൽ ട്രാൻസ് വ്യക്തികളെ കോമാളികളായും ഹാസ്യ കഥാപാത്രങ്ങളായും മാത്രം അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന രീതിയിൽ നിന്നും അവരെ മനുഷ്യരായി കാണാൻ സമൂഹത്തെ പ്രേരിപ്പിച്ച ചിത്രമായിരുന്നു ഇത്. ജയസൂര്യയുടെ മികച്ച പ്രകടനം സമൂഹത്തിന്റെ മുൻവിധികളെ ഒരു പരിധി വരെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ സഹായിച്ചു. എങ്കിലും ഇന്നും ഇത്തരം വിഭാഗങ്ങളുടെ പൂർണ്ണമായ സാമൂഹിക സ്വീകാര്യത എന്നത് പൂർണ്ണതയിലെത്തിയിട്ടില്ല എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യമാണ്.
ലൈംഗിക വൈവിധ്യങ്ങളും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളും
ലൈംഗിക വൈവിധ്യങ്ങളെയും സ്വവർഗാനുരാഗത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ കൂടുതൽ ഗൗരവകരമായ തലത്തിലേക്ക് എത്തിയത് ഗീതു മോഹൻദാസിന്റെ മൂത്തൊൻ, ജിയോ ബേബിയുടെ കാതൽ ദി കോർ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലൂടെയാണ്. ലക്ഷദ്വീപിന്റെയും മുംബൈയുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ ലൈംഗികാതിക്രമങ്ങളും ക്വീർ വ്യക്തികളുടെ വേദനകളും പച്ചയായി വരച്ചുകാട്ടിയ മൂത്തൊൻ അക്കാലത്തെ മുഖ്യധാരാ സങ്കൽപ്പങ്ങളെ തലകീഴായി മറിച്ചു. യാഥാസ്ഥിതിക സമൂഹത്തിൽ ജീവിക്കാൻ നിർബന്ധിതരായ സ്വവർഗാനുരാഗികളുടെ മാനസിക സംഘർഷങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ച കാതൽ ദി കോർ മമ്മൂട്ടിയെപ്പോലൊരു നടൻ അവതരിപ്പിച്ചത് മലയാള സിനിമയിൽ വലിയൊരു വിപ്ലവമായിരുന്നു. ഒരു ഗ്രാമീണ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന സദാചാര ബോധത്തെയും കുടുംബ സങ്കൽപ്പങ്ങളെയും ചിത്രം ശക്തമായി ചോദ്യം ചെയ്തു. അന്ന് ഇത്തരം സിനിമകൾ ഇറങ്ങിയപ്പോൾ സമൂഹത്തിൽ ഒരു വിഭാഗം വലിയ രീതിയിൽ പിന്തുണച്ചപ്പോൾ, മറ്റൊരു വിഭാഗം ഇതിനെതിരെ മൗനം പാലിക്കുകയോ അസ്വസ്ഥത പ്രകടിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്തു. എങ്കിലും ഇത്തരം ചർച്ചകൾ പൊതുവിടങ്ങളിൽ സാധ്യമായി എന്നത് തന്നെ വലിയൊരു പുരോഗതിയാണ്.
അടുക്കളയിലെ തടവറകൾ: കുടുംബ സങ്കൽപ്പങ്ങളുടെ പൊളിച്ചെഴുത്ത്
സ്ത്രീകളുടെ വീട്ടുജോലികളും കുടുംബത്തിലെ അവരുടെ അദൃശ്യമായ അടിമത്തവും തുറന്നുകാട്ടിയ ജിയോ ബേബിയുടെ ദി ഗ്രേറ്റ് ഇന്ത്യൻ കിച്ചൻ മലയാളിയുടെ കുടുംബ സങ്കൽപ്പങ്ങളെ പിടിച്ചുലച്ച ചിത്രമായിരുന്നു. അടുക്കള എന്നത് സ്ത്രീകളുടെ മാത്രം ലോകമല്ലെന്നും അത് പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ തടവറയാണെന്നും ചിത്രം അടിവരയിട്ടു പറഞ്ഞു. ചിത്രം ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ഒടിടി പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ പോലും ഒഴിവാക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, പിന്നീട് പ്രേക്ഷകരുടെ ശക്തമായ പിന്തുണയോടെ വലിയ ചർച്ചാവിഷയമായി മാറി. കേരളത്തിലെ വീടുകളിൽ രാത്രികളിൽ ഭർത്താക്കന്മാർ ചായ ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെയുള്ള മാറ്റങ്ങളിലേക്ക് വരെ ഈ സിനിമ സമൂഹത്തെ നയിച്ചു. ഇത് സിനിമ സമൂഹത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നതിന്റെ ഏറ്റവും നല്ല ഉദാഹരണമാണ്.
അരികുവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവരുടെ ശബ്ദം: സ്വതന്ത്ര സിനിമകളുടെ ദൗത്യം
ഡൊറോത്തി തുടങ്ങിയ സ്വതന്ത്ര സിനിമകളും സമാനമായ രീതിയിൽ സമൂഹത്തിന്റെ കോണുകളിൽ നിന്ന് നോക്കിക്കണ്ട ജീവിതങ്ങളെയും അരികുവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യരുടെ ശബ്ദങ്ങളെയും മുഖ്യധാരാ ബോധത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. വലിയ ബജറ്റുകളുടെയോ സൂപ്പർതാരങ്ങളുടെയോ പിന്തുണയില്ലാതെ എത്തിയ ഇത്തരം ചിത്രങ്ങൾ ഭരണകൂടങ്ങളുടെയും സമൂഹത്തിന്റെയും ഇരട്ടത്താപ്പുകളെ തുറന്നുകാട്ടി. മുൻകാലങ്ങളിൽ ഇത്തരം സിനിമകളെ സമൂഹം പൂർണ്ണമായും ബഹിഷ്കരിക്കുകയോ അവഗണിക്കുകയോ ആയിരുന്നു ചെയ്തിരുന്നതെങ്കിൽ, ഇന്ന് സമൂഹമാധ്യമങ്ങളുടെയും ചർച്ചാ വേദികളുടെയും സഹായത്തോടെ ഈ സിനിമകൾ വലിയ സംവാദങ്ങൾക്ക് വേദിയാകുന്നുണ്ട്.
സാംസ്കാരിക വളർച്ചയും ബാക്കിനിൽക്കുന്ന മുൻവിധികളും
ചുരുക്കത്തിൽ, സമൂഹത്തിന്റെ അലിഖിത നിയമങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്ത ഈ സിനിമകളുടെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, മലയാളിയുടെ സാംസ്കാരിക ബോധം വളർന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പല കാര്യങ്ങളിലും ഇപ്പോഴും യാഥാസ്ഥിതികത ബാക്കിയാണെന്ന് കാണാം. അന്ന് ഇത്തരം സിനിമകൾ വന്നപ്പോൾ എതിർപ്പുകളും ഭലപ്രയോഗങ്ങളും നേരിടേണ്ടി വന്നിരുന്നെങ്കിൽ, ഇന്ന് അവ വലിയ ചർച്ചകൾക്കും നിയമപരമായ മാറ്റങ്ങൾക്കും പോലും കാരണമാകുന്നുണ്ട്. സിനിമ വെറും വിനോദം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് സമൂഹത്തിന്റെ ചിന്താഗതികളെ മാറ്റിയെടുക്കാനുള്ള ശക്തമായ ആയുധമാണെന്ന് ഈ ചിത്രങ്ങളെല്ലാം തെളിയിക്കുന്നു. അന്ന് മുതൽ ഇന്ന് വരെ സമൂഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടുകളിൽ മാറ്റം വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, തികഞ്ഞ തുല്യതയുള്ളതും മുൻവിധികളില്ലാത്തതുമായ ഒരു സമൂഹത്തിലേക്ക് നമ്മൾ ഇക് ദൂരത്തുകൂടി സഞ്ചരിക്കാനുണ്ട്.