ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ധീരതയുടെയും സൗന്ദര്യത്തിന്റെയും പര്യായമായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നൊരു പേര്. 1947-ൽ സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ‘മിസ് ഇന്ത്യ’, ബോളിവുഡിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ ചലച്ചിത്ര നിർമാതാവ്, നായിക അങ്ങനെ വിശേഷണങ്ങളേറെ. ആധുനികതയുടെയും സ്ത്രീശക്തിയുടെയും പ്രതീകമായി സിനിമയിൽ സ്വന്തം സാമ്രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുത്ത പ്രമീള അഥവാ എസ്ഥേർ വിക്ടോറിയ എബ്രഹാം. ഇന്ന് അവരുടെ ഓർമകൾക്ക് രണ്ട് പതിറ്റാണ്ട് തികയുകയാണ്. ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ പ്രാരംഭ ഘട്ടത്തിൽ ലിംഗസമത്വത്തിന്റെയും ധീരതയുടെയും പുതിയ വഴികൾ വെട്ടിത്തുറന്ന് ഇന്ത്യൻ സിനിമയെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയ കലാകാരിക്ക് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ഓർമ്മപ്പൂക്കൾ.
1947 ആഗസ്റ്റ് മാസത്തിൽ, ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്ക് ചുവടുവെച്ച അതേ ചരിത്രനിമിഷത്തിലാണ് രാജ്യത്തെ ആദ്യത്തെ ‘മിസ് ഇന്ത്യ’ മത്സരവും അരങ്ങേറിയത്. നഗരങ്ങളിലെമ്പാടും സ്വാതന്ത്ര്യദിനാഘോഷത്തിന്റെ ആവേശം അലതല്ലിയ ആ കാലഘട്ടത്തിൽ, ഇരുപത്തിയഞ്ചോളം പ്രഗത്ഭരായ മത്സരാർത്ഥികളെ പിന്നിലാക്കി എസ്ഥേർ വിക്ടോറിയ എബ്രഹാം ആദ്യ മിസ് ഇന്ത്യ കിരീടം ചൂടി. അന്ന് മുപ്പത്തിയൊന്ന് വയസ്സുണ്ടായിരുന്ന പ്രമീള അഞ്ചാമത്തെ കുഞ്ഞിനെ ഗർഭം ധരിച്ചിരിക്കുമ്പോഴാണ് ഈ ചരിത്രവിജയം സ്വന്തമാക്കിയത് എന്നത് അവരുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെയും ധീരതയുടെയും വലിയൊരു തെളിവാണ്. സ്വന്തം ശരീരത്തെയും വ്യക്തിത്വത്തെയും ഏത് ഘട്ടത്തിലും അഭിമാനത്തോടെ ലോകത്തിനു മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ അവർക്ക് ഒട്ടും മടിയുണ്ടായിരുന്നില്ല.
കൊൽക്കത്തയിലെ ഒരു ബാഗ്ദാദി ജൂത കുടുംബത്തിൽ 1916-ലാണ് എസ്ഥേർ ജനിച്ചത്. യാഥാസ്ഥിതികതയുടെ മതിൽക്കെട്ടുകൾക്കുള്ളിൽ സ്ത്രീകളെ തളച്ചിട്ടിരുന്ന അന്നത്തെ കാലത്ത്, സ്വന്തം വ്യക്തിത്വവും സ്വാതന്ത്ര്യവും ഉയർത്തിപ്പിടിക്കാൻ എസ്ഥേറിന് കഴിഞ്ഞു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് വലിയ പ്രാധാന്യം നൽകിയ അവർ അധ്യാപികയായി ജോലി ചെയ്യുകയും കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാലയുടെ ബിരുദം കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്തു. കുട്ടിക്കാലം മുതലേ നൃത്തത്തോടും നാടകത്തോടും കായികരംഗത്തോടും അതീവ താല്പര്യം പുലർത്തിയിരുന്ന എസ്ഥേർ, അന്നത്തെ പരമ്പരാഗത സ്ത്രീസങ്കൽപ്പങ്ങളെ തീർത്തും തിരുത്തിക്കുറിച്ചാണ് വളർന്നത്.
തൊണ്ണൂറുകളിൽ ബോളിവുഡിലേക്ക് കടന്നുവരുമ്പോൾ ‘പ്രമീള’ എന്ന പേര് അവർ സ്വീകരിച്ചു. അന്നത്തെ കാലത്ത് ഹിന്ദുമതത്തിൽപ്പെടാത്ത അല്ലെങ്കിൽ ആംഗ്ലോ-ഇന്ത്യൻ, ജൂത വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള നടിമാർക്ക് ഇന്ത്യൻ നാമങ്ങൾ നൽകുന്നത് ഒരു പതിവായിരുന്നു. ഇംപീരിയൽ ഫിലിം കമ്പനിയിലൂടെ ചലച്ചിത്ര രംഗത്ത് അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ച പ്രമീള, ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ട് തന്നെ തീയേറ്ററുകളിൽ വലിയ തരംഗമായി മാറി. അഭിനയത്തിലുള്ള മികവും അസാമാന്യമായ സൗന്ദര്യവും വസ്ത്രധാരണത്തിലെ വ്യത്യസ്തതയും അവരെ ബോളിവുഡിലെ തിളങ്ങുന്ന താരമാക്കി. ‘ഉൾട്ടി ഗംഗ’, ‘ബസന്ത്’, ‘ബിജ്ലി’, ‘ജംഗിൾ കിംഗ്’, ‘കാഞ്ചൻ’ തുടങ്ങി മുപ്പതിലേറെ ചിത്രങ്ങളിൽ അവർ കേന്ദ്രകഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചു. അക്കാലത്തെ ആക്ഷൻ, സ്റ്റണ്ട് ചിത്രങ്ങളിൽ സ്വന്തമായി സാഹസിക രംഗങ്ങൾ ചെയ്യാൻ അവർ കാണിച്ച ധൈര്യം പ്രേക്ഷകരെ അമ്പരപ്പിച്ചു.
അഭിനേത്രിയായും മോഡലായും മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കാൻ പ്രമീള തയ്യാറായിരുന്നില്ല. സിനിമാ നിർമ്മാണം പുരുഷന്മാരുടെ മാത്രം കുത്തകയായിരുന്ന അന്നത്തെ കാലത്ത്, സ്വന്തമായി ഒരു ചലച്ചിത്ര നിർമ്മാണ കമ്പനി തുടങ്ങി അവർ ചരിത്രം കുറിച്ചു. പ്രശസ്ത നടനായ സയ്യിദ് ഹസൻ അലി സെയ്ദിയെ (കുമാർ) വിവാഹം കഴിച്ച അവർ, അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന് ‘സിൽവർ ഫിലിംസ്’ എന്ന ബാനർ രൂപീകരിച്ചു. അങ്ങനെ ഹിന്ദി സിനിമയിലെ ആദ്യത്തെ വനിതാ നിർമ്മാതാവ് എന്ന പദവി പ്രമീളയ്ക്ക് സ്വന്തമായി. സിൽവർ ഫിലിംസിന്റെ ബാനറിൽ ‘ദോ ഝോക്കെ’, ‘ബഹാന’ തുടങ്ങി പതിനാറോളം ചിത്രങ്ങളാണ് അവർ നിർമ്മിച്ചത്. ചിത്രങ്ങളുടെ ബജറ്റ് തീരുമാനിക്കുന്നത് മുതൽ കഥ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിലും നിർമ്മാണത്തിന്റെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അവർ നേരിട്ട് ഇടപെടുകയും കൃത്യമായ നേതൃത്വം നൽകുകയും ചെയ്തു.
തന്റെ വസ്ത്രങ്ങൾ സ്വയം ഡിസൈൻ ചെയ്യാനും വാഹനങ്ങൾ സ്വന്തമായി ഓടിക്കാനും തനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള രീതിയിൽ ജീവിക്കാനും അവർ കാണിച്ച ധൈര്യം അന്നത്തെ സമൂഹത്തിന് വലിയൊരു അത്ഭുതമായിരുന്നു. സിനിമയിലെ വസ്ത്രധാരണത്തിലും അലങ്കാരങ്ങളിലും അതീവ ശ്രദ്ധ പുലർത്തിയിരുന്ന പ്രമീള, അന്നത്തെ പ്രമുഖ മാസികകളുടെ കവർ ചിത്രങ്ങളിൽ നിരന്തരം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ഫാഷൻ ലോകത്തും അവർ ഒരു മുന്നോടിയായിരുന്നു.
ഇന്ത്യ-പാകിസ്ഥാൻ വിഭജന കാലത്ത്, കുടുംബത്തിലെ പലരും മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറാൻ തീരുമാനിച്ചപ്പോഴും, താൻ ജനിച്ചുവളർന്ന ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ തുടരാനായിരുന്നു പ്രമീളയുടെ തീരുമാനം. ഈ രാജ്യത്തോടും ഇവിടുത്തെ സിനിമയോടും അവർക്ക് അത്രയേറെ ആഴത്തിലുള്ള വൈകാരിക ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് അവരുടെ മകൾ നഖി ജഹാൻ 1967-ൽ ‘മിസ് ഇന്ത്യ’ കിരീടം ചൂടിയപ്പോൾ, അമ്മയും മകളും മിസ് ഇന്ത്യ പട്ടം കരസ്ഥമാക്കിയ അപൂർവ ചരിത്രവും ആ കുടുംബത്തിന് സ്വന്തമായി.
ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന നാളുകളിലും സിനിമയോടും കലയോടുമുള്ള അടങ്ങാത്ത അഭിവാദ്യം അവർ കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു. 2005-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘ഥാങ്’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ മുത്തശ്ശിയുടെ വേഷത്തിൽ അഭിനയിക്കുമ്പോൾ പ്രമീളയ്ക്ക് വയസ്സ് തൊണ്ണൂറോളമായിരുന്നു. സ്വന്തം ആഗ്രഹത്തിനൊത്ത്, ആത്മാഭിമാനത്തോടെ ജീവിച്ചുതീർത്ത ആ മനോഹര ജീവിതം 2006 ഓഗസ്റ്റ് 6-നാണ് മുംബൈയിൽ വെച്ച് സമാപിച്ചത്.
ഇന്ന്, പ്രമീള നമ്മെ വിട്ടുപിരിഞ്ഞിട്ട് രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടുകൾ തികയുമ്പോൾ, അവർ വെട്ടിത്തുറന്ന പാതകളിലൂടെയാണ് ഇന്നത്തെ തലമുറയിലെ വനിതാ നിർമ്മാതാക്കളും സംവിധാതാക്കളും മുന്നേറുന്നത് എന്ന് വ്യക്തമാണ്. സിനിമ എന്നത് കേവലം ഗ്ലാമർ പ്രകടനം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് സർഗ്ഗാത്മകതയുടെയും ബിസിനസ്സിന്റെയും ഭരണപാടവത്തിന്റെയും ഇടം കൂടിയാണെന്ന് ഏതാണ്ട് എട്ട് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ് തെളിയിച്ച പ്രമീള, ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര ചരിത്രത്തിൽ എന്നെന്നും ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഒരു പ്രകാശഗോപുരമാണ്.