ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ എം.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മി എന്ന പേര് ഒരു വ്യക്തിയേക്കാൾ ഉപരിയായി ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. കർണാടക സംഗീതത്തിന്റെ പാരമ്പര്യ വഴികളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച്, ആ സംഗീതത്തെ സാധാരണക്കാരുടെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് എത്തിച്ച അതുല്യ പ്രതിഭ. ‘ഭാരതരത്ന’ പുരസ്കാരം നേടി ഭാരതത്തിന്റെ സംഗീത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ സൗന്ദര്യമായി മാറിയ ആ ഇതിഹാസത്തിന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ, അവരുടെ ജീവിതവും നാട്യങ്ങളില്ലാത്ത സംഗീത യാത്രയും ഒരിക്കൽക്കൂടി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുകയാണ്. സംഗീത റാണി എം.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മിക്ക് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ ജന്മദിനാശംസകൾ.
സംഗീതത്തെ കേവലം വിനോദമായോ സാങ്കേതിക പ്രകടനമായോ കാണാതെ, അതിനെ ഒരു ഉപാസനയാക്കി മാറ്റിയ ജീവിതമായിരുന്നു എം.എസിന്റേത്.തമിഴ്നാട്ടിലെ മധുരയിൽ ഒരു പരമ്പരാഗത സംഗീത കുടുംബത്തിലാണ് സുബ്ബലക്ഷ്മി ജനിച്ചത്. അമ്മ ഷൺമുഖവടിവ് വീണ വിദുഷിയായിരുന്നു. മുത്തശ്ശി ആക്കുമ്മാൾ സംഗീത രംഗത്ത് പ്രമുഖയായിരുന്നു. ചുറ്റുപാടുകളിൽ നിന്ന് സംഗീതം ശ്വസിച്ചു വളർന്ന കുഞ്ഞു കുഞ്ഞമ്മു (അതായിരുന്നു അവരുടെ വിളിപ്പേര്) സംഗീതത്തിന്റെ ബാലപാഠങ്ങൾ പഠിച്ചത് കുടുംബത്തിൽ നിന്നുതന്നെയാണ്. പിന്നീട് മധുര ശ്രീനിവാസ അയ്യങ്കർ, സംഗീത കലാനിധി വിദുവാൻമാരായ സെമ്മങ്കുടി ശ്രീനിവാസ അയ്യങ്കർ എന്നിവരുടെ കീഴിൽ അവർ കർണാടക സംഗീതത്തിൽ കടുത്ത പരിശീലനം നേടി. കുട്ടിക്കാലത്ത് തന്നെ സംഗീത കച്ചേറികളിൽ പാടാൻ തുടങ്ങിയ അവർ അതിവേഗം സംഗീത ലോകത്തിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റി. ചെറിയ പ്രായത്തിൽ തന്നെ ഗ്രാമഫോൺ റെക്കോർഡുകളിലൂടെ അവരുടെ ശബ്ദം തമിഴ്നാട്ടിലെ വീടുകളിലേക്ക് എത്തിത്തുടങ്ങിയിരുന്നു.
എം.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മിയുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ വഴിതിരിവ് സംഭവിച്ചത് സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനിയും പത്രപ്രവർത്തകനുമായ ടി. സദാശിവവുമായുള്ള വിവാഹശേഷമാണ്. 1936-ൽ മദ്രാസിൽ വെച്ചാണ് ഇവർ കണ്ടുമുട്ടുന്നത്. പിന്നീട് സദാശിവം അവരുടെ ജീവിതത്തിന്റെയും കരിയറിന്റെയും വഴികാട്ടിയായി മാറി. സംഗീതത്തോടൊപ്പം സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധതയും ജനസേവനവും കൂടിച്ചേർന്ന ഒരു ജീവിതം സുബ്ബലക്ഷ്മിക്ക് സമ്മാനിച്ചത് സദാശിവവുമായുള്ള ആ ബന്ധമാണ്. പലപ്പോഴും ധർമ്മനിധികളിലേക്കും ചാരിറ്റബിൾ സംഘടനകൾക്കും വേണ്ടി സൗജന്യമായി കച്ചേറികൾ അവതരിപ്പിച്ച ഗായികയായിരുന്നു അവർ. ലക്ഷക്കണക്കിന് രൂപയാണ് അവർ അത്തരം ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി സംഭാവനയായി നൽകിയത്. യാതൊരുവിധ സാമ്പത്തിക ആഗ്രഹങ്ങളുമില്ലാതെ സംഗീതത്തെ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുക എന്നതായിരുന്നു അവരുടെ ലക്ഷ്യം.
ചലച്ചിത്രരംഗത്തും സുബ്ബലക്ഷ്മി തന്റെതായ മുദ്ര പതിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ‘സേവ സദനം’, ‘ശകുന്തല’, ‘സാവത്രി’, ‘മീര’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ അവർ അഭിനയിക്കുകയും പാടുകയും ചെയ്തു. പ്രത്യേകിച്ചും 1945-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘മീര’ എന്ന ചലച്ചിത്രം ഇന്ത്യയൊട്ടാകെ വലിയ തരംഗം സൃഷ്ടിച്ചു. മീരാഭജൻഗങ്ങൾ അവരുടെ ശബ്ദത്തിലൂടെ ഭാരതത്തിലെ ഓരോ കോണിലുമുള്ള ജനങ്ങളുടെ ചുണ്ടുകളിൽ എത്തി. മീരയായി വേഷമിട്ട സുബ്ബലക്ഷ്മി അഭ്രപാളിയിൽ തീർത്ത മായാജാലം അന്നത്തെ തലമുറയെ പൂർണ്ണമായും കീഴടക്കി. ചലച്ചിത്ര അഭിനയം തനിക്ക് വഴങ്ങില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ അവർ പിന്നീട് സിനിമകളിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി പിന്മാറുകയും തന്റെ മുഴുവൻ ശ്രദ്ധയും കർണാടക സംഗീത കച്ചേറികളിലേക്ക് മാത്രം തിരിച്ചുവിടുകയും ചെയ്യുകയായിരുന്നു.
കർണാടക സംഗീതത്തിന്റെ കുത്തകയായിരുന്ന പുരുഷാധിപത്യ വേദികളിൽ സ്വന്തം ഇരിപ്പിടം ഉറപ്പിച്ച വനിത കൂടിയാണ് എം.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മി. അക്കാലത്ത് പുരുഷ ഗായകർ മാത്രം കൈയടക്കി വെച്ചിരുന്ന പ്രധാന കച്ചേറി വേദികളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് അവസരം ലഭിക്കുക എന്നത് എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ തന്റെ അസാധാരണമായ ശബ്ദമാധുര്യവും കൃത്യതയുമുള്ള ഉച്ചാരണശുദ്ധിയും കൊണ്ട് അവർ ആ കോട്ടകൾ തകർത്തെറിഞ്ഞു. മദ്രാസ് മ്യൂസിക് അക്കാദമിയുടെ ‘സംഗീത കലാനിധി’ പുരസ്കാരം ലഭിക്കുന്ന ആദ്യത്തെ വനിതയാണ് അവർ. ഈ ബഹുമതി ലഭിക്കുന്നതോടെ കർണാടക സംഗീത ലോകത്തിന്റെ നെറുകയിലേക്ക് അവർ ഔദ്യോഗികമായി ഉയർത്തപ്പെട്ടു.
ദേശീയ അന്തർദേശീയ തലങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക അംബാസഡറായി എം.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മി പ്രവർത്തിച്ചു. 1966-ൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ജനറൽ അസംബ്ലിയിൽ പാടാൻ അവർക്ക് ക്ഷണം ലഭിച്ചു. യു.എൻ ആസ്ഥാനത്ത് കർണാടക സംഗീതവും ഭജനകളും അലയടിച്ച ആ നിമിഷം ഇന്ത്യയുടെ അഭിമാന നിമിഷങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു. ലോക നേതാക്കൾക്കും സംഗീതജ്ഞർക്കും മുന്നിൽ ഭാരതത്തിന്റെ ആത്മീയ സംഗീതത്തിന്റെ ശക്തി വിളിച്ചോതാൻ ആ ശബ്ദത്തിന് സാധിച്ചു. മഹാത്മാഗാന്ധി അവരെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്. “ഏതൊരു ഗാനവും എന്റെ ശബ്ദത്തിൽ കേൾക്കുന്നതിനേക്കാൾ സുബ്ബലക്ഷ്മിയുടെ ശബ്ദത്തിൽ കേൾക്കുന്നതാണ് എനിക്ക് ഇഷ്ടം” എന്നായിരുന്നു ഗാന്ധിജിയുടെ അഭിപ്രായം. പണ്ഡിറ്റ് ജവഹർലാൽ നെഹ്റു അവരെ വിശേഷിപ്പിച്ചത് “ഗായികമാരുടെ രാജ്ഞി” എന്നാണ്. ലത മങ്കേഷ്കർ അവരെ സംഗീത സരസ്വതി എന്ന് അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
എം.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മിയുടെ ശബ്ദത്തിന്റെ പ്രത്യേകത അതിന്റെ ഭക്തിയും ലാളിത്യവുമാണ്. ഏത് ഉയർന്ന ശ്രുതിയിലും പിഴവുകളില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയുന്ന ആ വിസ്മയ ശബ്ദം കേൾവിക്കാരെ മറ്റൊരു ലോകത്തേക്ക് നയിക്കുന്നതായിരുന്നു. സുപ്രഭാതം, ഭജ ഗോവിന്ദം, വിഷ്ണു സഹസ്രനാമം തുടങ്ങിയ കീർത്തനങ്ങൾ ഇന്ത്യക്കാരുടെ പ്രഭാതങ്ങളെയും സായാഹ്നങ്ങളെയും ഇന്നും ധന്യമാക്കുന്നത് സുബ്ബലക്ഷ്മിയുടെ ശബ്ദത്തിലൂടെയാണ്. ഒരു സാധാരണക്കാരന് പോലും മനസ്സിലാകുന്ന വിധത്തിലുള്ള വ്യക്തതയും ഈണവും ആ ആലാപനത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയായിരുന്നു. സംഗീതത്തിൽ പണ്ഡിതന്മാരെയും സാധാരണക്കാരെയും ഒരുപോലെ അത്ഭുതപ്പെടുത്താൻ ആ ആലാപന ശൈലിക്ക് കഴിഞ്ഞു.
ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന കാലഘട്ടത്തിൽ ഭർത്താവ് ടി. സദാശിവത്തിന്റെ വിയോഗം അവരെ മാനസികമായി തളർത്തിയിരുന്നു. അതിനുശേഷം അവർ പൊതുവേദികളിൽ നിന്നും സംഗീത കച്ചേറികളിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായി വിട്ടുനിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. എങ്കിലും അവർ പാടിയ പാട്ടുകളും റെക്കോർഡുകളും റേഡിയോയിലൂടെയും കാസറ്റുകളിലൂടെയും ജനഹൃദയങ്ങളിൽ സജീവമായി തുടർന്നു. 2004 ഡിസംബർ 11-ന് ആ മഹാപ്രതിഭ ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞു. എന്നാൽ അവർ അവശേഷിപ്പിച്ചുപോയ സംഗീത പൈതൃകം ഇന്നും ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക ഭൂപടത്തിൽ മായാതെ നിൽക്കുന്നു.
ഇന്നത്തെ തലമുറ ഡിജിറ്റൽ സംഗീതത്തിന്റെയും അതിവേഗ ട്രെൻഡുകളുടെയും പിന്നാലെ പായുമ്പോൾ, എം.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മിയുടെ ജീവിതം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് അർപ്പണബോധത്തിന്റെയും കഠിനാധ്വാനത്തിന്റെയും സംഗീത ഉപാസനയുടെയും പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചാണ്. കല കച്ചവടമല്ല, അതൊരു ആത്മസമർപ്പണമാണെന്ന് അവർ തന്റെ ജീവിതം കൊണ്ട് തെളിയിച്ചു. എം.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മിയുടെ ജന്മദിനം ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ, നാം ആദരിക്കുന്നത് ഒരു ഗായികയെ മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവിനെ സംഗീതം കൊണ്ട് താലോലിച്ച ഒരു വലിയ മനുഷ്യസ്നേഹിയെ കൂടിയാണ്. ആ ശബ്ദം കാലത്തെ അതിജീവിച്ച് എന്നും നമുക്കൊപ്പമുണ്ടാകും.