വയലിൻ തന്ത്രികളിൽ വിരലുകൾ കൊണ്ട് മാന്ത്രികത തീർത്ത ബാലഭാസ്ക്കർ, മറ്റെങ്ങനെ വിശേഷിപ്പിച്ചാലും അത് കുറഞ്ഞു പോവുക തന്നെ ചെയ്യും. ഒരു വയലിൻ തന്ത്രിയിൽ പ്രണയവും, വിരഹവും, വിഷാദവും, വിപ്ലവവും ഒരുപോലെ കോറിയിട്ട് സംഗീത പ്രേമികളെ ആവേശം കൊള്ളിപ്പിച്ച ബാല ഭാസ്ക്കർ. കേവലം ഒരു ക്ലാസിക്കൽ വയലിനിസ്റ്റ് എന്നതിനപ്പുറം, സംഗീതത്തിലെ പുത്തൻ പരീക്ഷണങ്ങളോട് മുഖം തിരിച്ചുനിന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തെ ‘ഫ്യൂഷൻ മ്യൂസിക്’ എന്ന പുതിയ സംഗീതശാഖയിലേക്ക് കൈപിടിച്ചുയർത്തിയ വിപ്ലവകാരി. സംഗീതത്തെ ഒരു തപസ്യയായി കൊണ്ടുനടന്ന, എന്നാൽ അതിനെ ജനകീയമാക്കാൻ സ്വന്തം ആത്മാവ് പകുത്തുനൽകിയ കലാകാരന് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ ജന്മദിനാശംസകൾ.
വയലിൻ എന്ന പാശ്ചാത്യ വാദ്യോപകരണത്തെ കർണാടക സംഗീതത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയതയിലും പോപ്പ്, റോക്ക് സംഗീതത്തിന്റെ ഫ്യൂഷൻ താളങ്ങളിലും ഒരുപോലെ ഇണക്കിച്ചേർത്ത് മലയാളികൾക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തിയ വിസ്മയമായിരുന്നു ബാലഭാസ്കർ. മാന്ത്രിക വിരലുകളാൽ അദ്ദേഹം തീർത്ത സംഗീത പ്രപഞ്ചം ഇന്നും നമ്മുടെ കാതുകളിൽ അലയടിക്കുന്നുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ ജന്മദിനത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകൾ പുതുക്കുന്നത് കേവലമൊരു അനുസ്മരണമല്ല, മറിച്ച് മലയാളി നെഞ്ചിലേറ്റിയ ഒരു വലിയ സംഗീത വിപ്ലവത്തിന്റെ പുനർവായനകൂടിയാണ്.
തിരുവനന്തപുരത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പശ്ചാത്തലത്തിൽ, പ്രശസ്ത നാദസ്വര വിദ്വാൻ ബി. ശശികുമാറിന്റെയും ശാന്തകുമാരിയുടെയും മകനായി ജനിച്ച ബാലഭാസ്കറിന് സംഗീതം ജന്മസിദ്ധമായിരുന്നു. മൂന്നാം വയസ്സിൽ അമ്മാവനായ ബി. ശശികുമാറിന്റെ കീഴിൽ വയലിൻ പഠനം ആരംഭിച്ചപ്പോൾ മുതൽക്കേ ആ കുഞ്ഞുവിരലുകളിൽ സംഗീതത്തിന്റെ ദേവത കുടികൊണ്ടിരുന്നു. കഠിനമായ ശിക്ഷണവും അസാധാരണമായ പ്രതിഭയും ഒത്തുചേർന്നപ്പോൾ ബാലഭാസ്കർ എന്ന പ്രതിഭ അതിവേഗം വളർന്നു. ക്ലാസിക്കൽ കച്ചേരികളിൽ തന്റേതായ ഇടം കണ്ടെത്തുമ്പോഴും, സംഗീതത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത അതിർവരമ്പുകൾ ഭേദിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലെ പരീക്ഷണത്വര വെമ്പൽ കൊണ്ടിരുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായാണ് കലാലയ ജീവിതകാലത്ത് തന്നെ അദ്ദേഹം പുതിയ സംഗീത പരീക്ഷണങ്ങളിലേക്ക് തിരിഞ്ഞത്.
യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിലെ പഠനകാലം ബാലഭാസ്കറിലെ ജനകീയ സംഗീതജ്ഞനെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. പതിനേഴാം വയസ്സിൽ ‘മംഗല്യപ്പല്ലക്ക്’ എന്ന ചിത്രത്തിന് സംഗീതസംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചുകൊണ്ട് മലയാള സിനിമയിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ സംഗീതസംവിധായകൻ എന്ന റെക്കോർഡ് അദ്ദേഹം സ്വന്തമാക്കി. ആ പ്രായത്തിലും അദ്ദേഹം ഒരുക്കിയ ഈണങ്ങളിലെ പക്വതയും പുതുമയും സിനിമാലോകത്തെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് ‘കണ്ണാടിക്കുളങ്ങൾ’, ‘പാട്ടിന്റെ പാൽക്കടവിൽ’ തുടങ്ങിയ ആൽബങ്ങളിലൂടെയും സിനിമകളിലൂടെയും ബാലഭാസ്കർ മലയാളികളുടെ പ്രിയങ്കരനായി മാറി. എങ്കിലും സിനിമയുടെ ചട്ടക്കൂടുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഗീത ആത്മാവ് ആഗ്രഹിച്ചില്ല. സ്വതന്ത്ര സംഗീതത്തിന്റെ വിശാലമായ ആകാശത്തേക്ക് ചിറകടിച്ചുയരാനായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന് താല്പര്യം.
കേരളത്തിൽ ഫ്യൂഷൻ സംഗീതത്തിന് ഒരു പുതിയ ഭാവുകത്വം നൽകിയത് ബാലഭാസ്കറാണ്. അതുവരെ ശാസ്ത്രീയ സംഗീത കച്ചേരികളിൽ മാത്രം കണ്ടിരുന്ന വയലിനെ, യുവാക്കളുടെ ഹൃദയമിടിപ്പായി മാറ്റാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. ‘കൺഫ്യൂഷൻ’, ‘ബിഗ് ബാൻഡ്’ തുടങ്ങിയ മ്യൂസിക് ബാൻഡുകളിലൂടെ അദ്ദേഹം വേദിയിൽ തീർത്തത് ഒരു സംഗീത വിസ്മയമായിരുന്നു. വയലിനുമായി സ്റ്റേജിൽ ഓടിനടന്ന്, കാണികളിലേക്ക് ആവേശം പകർന്ന് അദ്ദേഹം പെർഫോം ചെയ്യുമ്പോൾ അത് കാണികളുടെ രോമാഞ്ചമായി മാറി. ക്ലാസിക്കൽ കീർത്തനങ്ങളെ വെസ്റ്റേൺ ഡ്രംസിന്റെയും ഗിത്താറിന്റെയും അകമ്പടിയോടെ അവതരിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അത് മുതിർന്നവർക്കും യുവാക്കൾക്കും ഒരുപോലെ ആസ്വാദ്യകരമായി. പരമ്പരാഗത ശൈലികളെ മാനിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ അതിൽ വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ ബാലഭാസ്കറിനെ അന്തർദ്ദേശീയ തലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനാക്കി. ഉസ്താദ് സക്കീർ ഹുസൈൻ, ശിവമണി, വിക്കു വിനായക് റാം, ഹരിപ്രസാദ് ചൗരസ്യ തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ അന്താരാഷ്ട്ര സംഗീതജ്ഞർക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം വേദികൾ പങ്കിട്ടു.
ബാലഭാസ്കറിന്റെ സംഗീതത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക മാസ്മരികതയുണ്ടായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വയലിനിൽ നിന്ന് ഉതിർന്നുവീണ ഓരോ സ്വരവും മനുഷ്യന്റെ വികാരങ്ങളോട് നേരിട്ട് സംവദിക്കുന്നവയായിരുന്നു. പ്രണയം തുളുമ്പുന്ന ഈണങ്ങൾ വായിക്കുമ്പോൾ ആ വയലിൻ ഒരു കാമുകനെപ്പോലെ മന്ത്രിച്ചു. വിരഹത്തിന്റെ താളങ്ങളിൽ അത് പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ആവേശത്തിന്റെ നിമിഷങ്ങളിൽ അത് കൊടുങ്കാറ്റായി മാറി. കേവലമൊരു ഉപകരണം എന്നതിനപ്പുറം വയലിൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തിന്റെ, ആത്മാവിന്റെ ഒരു ഭാഗമായി മാറിയിരുന്നു. കൺപീലികൾ പൂട്ടി, ചുണ്ടിൽ ആവോളമുള്ള പുഞ്ചിരിയുമായി അദ്ദേഹം വയലിൻ തന്ത്രികളിൽ വിരലോടിക്കുമ്പോൾ കേൾവിക്കാരൻ മറ്റൊരു ലോകത്തേക്ക് ആനയിക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു. സംഗീതം എന്നത് കേൾക്കാനുള്ളത് മാത്രമല്ല, കണ്ടറിയാനുള്ളത് കൂടിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ ലൈവ് പെർഫോമൻസുകളിലൂടെ തെളിയിച്ചു.
ഒരു വ്യക്തിയെന്ന നിലയിൽ ബാലഭാസ്കർ ചുറ്റുമുള്ളവർക്കെല്ലാം പോസിറ്റീവ് ഊർജ്ജം നൽകിയ മനുഷ്യനായിരുന്നു. അഹങ്കാരത്തിന്റെ ലേശമില്ലാത്ത പെരുമാറ്റവും, എപ്പോഴും മുഖത്ത് തങ്ങിനിൽക്കുന്ന നിഷ്കളങ്കമായ പുഞ്ചിരിയും അദ്ദേഹത്തെ എല്ലാവർക്കും പ്രിയങ്കരനാക്കി. വളർന്നുവരുന്ന യുവപ്രതിഭകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം എപ്പോഴും മുന്നിലുണ്ടായിരുന്നു. പ്രശസ്തിയുടെ കൊടുമുടിയിൽ നിൽക്കുമ്പോഴും ലളിതമായ ജീവിതശൈലിയാണ് അദ്ദേഹം നയിച്ചിരുന്നത്. പങ്കാളി ലക്ഷ്മിയുമായുള്ള പ്രണയവും ദാമ്പത്യവും അവരുടെ ജീവിതത്തിലെ കാത്തിരിപ്പുകൾക്കൊടുവിൽ ജനിച്ച ജാനി എന്ന കൺമണിയും ബാലഭാസ്കറിന്റെ ലോകത്തെ കൂടുതൽ മനോഹരമാക്കിയിരുന്നു. സംഗീതവും കുടുംബവുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രപഞ്ചം.
എന്നാൽ വിധി ആ സന്തോഷങ്ങൾക്ക് അധികം ആയുസ്സ് നൽകിയില്ല. ഒരു പുലർച്ചെ വില്ലന്റെ രൂപത്തിൽ വന്ന വാഹനാപകടം ആ കുടുംബത്തെയാകെ തകർത്തു കളഞ്ഞു. ഒടുവിൽ, പ്രിയപ്പെട്ട മകൾക്ക് പിന്നാലെ, ദിവസങ്ങളോളം മരണത്തോട് പോരാടി ബാലഭാസ്കറും ആ സംഗീത ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞു. ആ വേർപാട് മലയാളികൾക്ക് ഉണ്ടാക്കിയ ആഘാതം ഇന്നും വിട്ടുമാറിയിട്ടില്ല. ഒരു നല്ല കലാകാരൻ മരിക്കുമ്പോൾ അയാളുടെ കലയിലൂടെ അയാൾ അമരനാകുന്നു എന്ന് പറയാറുണ്ട്. ബാലഭാസ്കറിന്റെ കാര്യത്തിൽ അത് അക്ഷരംപ്രതി ശരിയാണ്. അദ്ദേഹം ഈ ഭൂമിയിൽ നിന്നും യാത്രയായിട്ടുണ്ടാകാം, എന്നാൽ അദ്ദേഹം അവശേഷിപ്പിച്ചുപോയ ഈണങ്ങൾ ഇന്നും ജീവസ്സുറ്റതായി നിലനിൽക്കുന്നു. ഓരോ മഴക്കാലത്തും, ഓരോ പ്രണയനിമിഷങ്ങളിലും, ഓരോ വിരഹവേളകളിലും ബാലഭാസ്കറിന്റെ വയലിൻ നാദം മലയാളിയുടെ കാതുകളിൽ വന്നു നിറയുന്നുണ്ട്.
ഈ ജന്മദിനത്തിൽ നമ്മൾ ബാലഭാസ്കറിനെ ഓർക്കുമ്പോൾ, അത് നഷ്ടബോധത്തോടെയുള്ള ഒരു നെടുവീർപ്പ് മാത്രമല്ല, മറിച്ച് അദ്ദേഹം തന്ന സംഗീത വിരുന്നിനോടുള്ള ആദരവ് കൂടിയാണ്. കുറഞ്ഞ കാലം കൊണ്ട് ഒരു ആയുസ്സിലേക്കുള്ള സംഗീതം മലയാളിക്ക് സമ്മാനിച്ചാണ് ആ പ്രതിഭ മടങ്ങിയത്. വേദിയിൽ നിന്ന് വേദിയിലേക്ക് ആവേശം വിതറി നടന്ന ആ ചെറുപ്പക്കാരൻ, തന്റെ വയലിൻ പെട്ടി മടക്കിവെച്ച് എങ്ങോ പോയി മറഞ്ഞു എന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ ഇന്നും സംഗീതപ്രേമികൾക്ക് കഴിയുന്നില്ല. വിരലുകളിൽ മാന്ത്രികത ഒളിപ്പിച്ച, പുഞ്ചിരികൊണ്ട് ഹൃദയങ്ങൾ കീഴടക്കിയ, സംഗീതത്തെ പ്രണയിച്ച ആ പ്രിയ കലാകാരന്റെ ഓർമ്മകൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രണാമം. ആ വയലിൻ തന്ത്രികൾ ഇനിയും നമ്മുടെ മനസ്സിൽ മീട്ടിക്കൊണ്ടേയിരിക്കും, മരണമില്ലാത്ത ഈണങ്ങളായി, അനശ്വരമായ പ്രണയമായി.