മലയാള ചലച്ചിത്ര ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ക്ലാസിക് ഭാവുകത്വവും കലയും ഇഴചേർന്നു നിൽക്കുന്ന അപൂർവം ചിത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് ‘രാജശില്പി’. കലയും പ്രണയവും ആത്മീയതയും തമ്മിലുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ ബന്ധത്തെ ഇത്രയേറെ ആഴത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ മറ്റൊരു ചലച്ചിത്രം മലയാളത്തിൽ വിരളമാണ്. പ്രശസ്ത സംവിധായകൻ ആർ. സുകുമാരൻ രചനയും സംവിധാനവും നിർവ്വഹിച്ച് 1992-ൽ തിയേറ്ററുകളിൽ എത്തിയ ഈ ചിത്രം, കേവലമൊരു വിനോദോപാധി എന്നതിനപ്പുറം പ്രേക്ഷകന് ഒരു ദാർശനിക അനുഭവം കൂടിയാണ് സമ്മാനിച്ചത്. ശില്പകലയുടെയും ഭക്തിയുടെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ മനുഷ്യസഹജമായ വികാരവിചാരങ്ങളെയും മോഹങ്ങളെയും മോഹഭംഗങ്ങളെയും ചിത്രം വളരെ മനോഹരമായി ദൃശ്യവൽക്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഒരു കലാകാരന്റെ ആത്മാവിഷ്കാരവും അവന്റെ സൃഷ്ടിയും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധമാണ് സിനിമയുടെ കേന്ദ്ര പ്രമേയം. മോഹൻലാൽ എന്ന നടന്റെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും മികച്ചതും വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതുമായ കഥാപാത്രങ്ങളിലൊന്നായ ശംഭു എന്ന ശില്പിയെയാണ് ഈ ചിത്രത്തിൽ നാം കാണുന്നത്. ഭാനുപ്രിയ അവതരിപ്പിച്ച ദുർഗ്ഗ എന്ന കഥാപാത്രവും ചിത്രത്തിന് വലിയൊരു വൈകാരിക തലം സമ്മാനിച്ചു.
കലയും ഭക്തിയും പരസ്പരം ലയിച്ചുചേരുന്ന ഒരു കാവ്യാത്മക അന്തരീക്ഷമാണ് സിനിമയിലുടനീളം സംവിധായകൻ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. ഒരു ശില്പി തന്റെ മനസ്സിലെ സങ്കല്പങ്ങളെ കല്ലിലേക്ക് പകർത്തുമ്പോൾ അതിൽ അയാളുടെ ചോരയും നീരും പ്രാണനും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു എന്ന സത്യം ചിത്രം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തല സംഗീതവും ഈ ദൃശ്യവിരുന്നിന് മാറ്റ് കൂട്ടുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ഒ.എൻ.വി. കുറുപ്പിന്റെ വരികൾക്ക് രവീന്ദ്രൻ മാസ്റ്റർ ഈണം നൽകിയ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും മലയാളി മനസ്സുകളിൽ അനശ്വരമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ‘അമ്പിളിക്കല ചൂടും’, ‘പുണ്യാഹം തളിച്ചൂ’, ‘പതിനാലാം രാവുദിച്ചത്’ തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങൾ കേവലം പാട്ടുകൾ എന്നതിനപ്പുറം കഥാഗതിയെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നതിലും കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിലും വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. യേശുദാസിന്റെയും ചിത്രയുടെയും ശബ്ദമാധുര്യം ആ ഗാനങ്ങൾക്ക് നൽകിയ ജീവൻ മുപ്പത്തിനാല് വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും ഒട്ടും ചോർന്നുപോയിട്ടില്ല. ഓരോ ഗാനവും ചിത്രത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ തൊട്ടറിയാൻ പ്രേക്ഷകനെ സഹായിക്കുന്നവയായിരുന്നു.
ശംഭു എന്ന ശില്പിയുടെ ജീവിതത്തിലൂടെയും അയാളുടെ അസാധാരണമായ പ്രതിഭയിലൂടെയുമാണ് കഥ വികസിക്കുന്നത്. വെറുമൊരു കല്ലിനെ ദൈവമാക്കി മാറ്റാൻ കെൽപ്പുള്ള പ്രതിഭയാണെങ്കിലും, സ്വന്തം ജീവിതത്തിലെ വിധിവിഹിതങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ അയാൾക്ക് പതറേണ്ടി വരുന്നുണ്ട്. കലയോടുള്ള അടങ്ങാത്ത അഭിനിവേശവും അതോടൊപ്പം തന്നെ ജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നുവരുന്ന പ്രണയവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷമാണ് ശംഭുവിന്റെ ജീവിതത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. ദുർഗ്ഗയുമായുള്ള പ്രണയവും അതിനെത്തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന വിരഹവും തകർച്ചയുമെല്ലാം ഒരു ശില്പിയുടെ ആത്മസംഘർഷങ്ങളായി ചിത്രത്തിൽ രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. കലയ്ക്ക് വേണ്ടി ജീവിതം സമർപ്പിച്ച ഒരു മനുഷ്യന് ഭൗതിക ലോകത്തിലെ നിയമങ്ങളോടും വിശ്വാസങ്ങളോടും എങ്ങനെ കലഹിക്കേണ്ടി വരുന്നു എന്ന് ചിത്രം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അക്കാലത്തെ പ്രമേയസ്വീകരണങ്ങളിൽ നിന്നും തീർത്തും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു പാതയായിരുന്നു ‘രാജശില്പി’യുടേത്. വാണിജ്യ സിനിമകളുടെ ഫോർമുലകൾക്ക് വഴങ്ങാതെ, കലയുടെ ശുദ്ധമായ ഭാവത്തെ നിലനിർത്താൻ സംവിധായകൻ കാണിച്ച ആർജ്ജവം പ്രശംസനീയമാണ്.
മോഹൻലാൽ എന്ന നടന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ സുവർണ്ണകാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ ചിത്രം പുറത്തിറങ്ങുന്നത്. രൂപത്തിലും ഭാവത്തിലും ശബ്ദവിന്യാസത്തിലും അദ്ദേഹം വരുത്തിയ മാറ്റങ്ങൾ ശംഭു എന്ന കഥാപാത്രത്തെ അങ്ങേയറ്റം വിശ്വസനീയമാക്കി മാറ്റി. ഒരു കലാകാരന്റെ ഭ്രാന്തമായ ചിന്തകളും വിഷാദവും പ്രണയവുമെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകളിൽ ഭദ്രമായിരുന്നു. ഭാനുപ്രിയയുടെ നർത്തകിയായുള്ള പ്രകടനവും അഭിനയവും ചിത്രത്തിന്റെ ക്ലാസിക് സ്വഭാവത്തിന് അനുയോജ്യമായിരുന്നു. നെടുമുടി വേണു, തിലകൻ, നരേന്ദ്രപ്രസാദ് തുടങ്ങിയ പ്രതിഭാധനരായ അഭിനേതാക്കളുടെ സാന്നിധ്യം ചിത്രത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യം വർദ്ധിപ്പിച്ചു. ഓരോ കഥാപാത്രത്തിനും അവരുടേതായ വ്യക്തതയും പ്രാധാന്യവും തിരക്കഥയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. സിനിമയുടെ ഛായാഗ്രഹണവും എടുത്തുപറയേണ്ട ഒന്നാണ്. പ്രകൃതിയുടെ സൗന്ദര്യവും ക്ഷേത്രാന്തരീക്ഷത്തിന്റെ വന്യതയും നിഗൂഢതയുമെല്ലാം ക്യാമറയിൽ പകർത്തിയ രീതി ചിത്രത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക ദൃശ്യഭാഷ നൽകി. വെളിച്ചത്തിന്റെയും നിഴലിന്റെയും കളിയിലൂടെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ മനസ്സിന്റെ ഭാവങ്ങൾ ഒപ്പിയെടുക്കാൻ ഛായാഗ്രാഹകന് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്.
റിലീസ് ചെയ്ത സമയത്ത് ഈ ചിത്രം ബോക്സ് ഓഫീസിൽ വലിയൊരു തരംഗം സൃഷ്ടിച്ചില്ലെങ്കിലും, കാലം കടന്നുപോയപ്പോൾ ഇതൊരു ക്ലാസിക് ചിത്രമായി പ്രേക്ഷകർ നെഞ്ചിലേറ്റി. ഒരു നല്ല സിനിമയ്ക്ക് കാലത്തെ അതിജീവിക്കാൻ കഴിയുമെന്നതിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ് ‘രാജശില്പി’. മുപ്പത്തിനാല് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷവും ഈ ചിത്രത്തെക്കുറിച്ച് ചർച്ചകൾ നടക്കുന്നു എന്നതും ഇതിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും ജനപ്രിയമായി തുടരുന്നു എന്നതും സിനിമയുടെ വിജയത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. മലയാള സിനിമ ഇന്ന് സാങ്കേതികമായി ഏറെ മുന്നേറിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ‘രാജശില്പി’ മുന്നോട്ടുവെച്ച ആത്മീയവും കലാപരവുമായ ഉൾക്കാഴ്ച നൽകാൻ പല ആധുനിക ചിത്രങ്ങൾക്കും സാധിക്കാറില്ല. കലയും കലാകാരനും തമ്മിലുള്ള അഭേദ്യമായ ബന്ധത്തെയും, സൃഷ്ടിയുടെ പിന്നിലെ വേദനകളെയും കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്ന ഈ ചിത്രം മലയാള ചലച്ചിത്ര ശാഖയ്ക്ക് എന്നും അഭിമാനിക്കാവുന്ന ഒരു ശില്പം തന്നെയാണ്. വരും തലമുറകൾക്കും സിനിമയെ സ്നേഹിക്കുന്നവർക്കും ഒരു പാഠപുസ്തകമായി ‘രാജശില്പി’ എന്നും നിലനിൽക്കും എന്നതിൽ തർക്കമില്ല.