ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിൽ ‘സൂപ്പർസ്റ്റാർ’ എന്ന വാക്കിന് ആദ്യമായി ജീവനും അർത്ഥവും നൽകിയ പ്രണയസാമ്രാട്ട് രാജേഷ് ഖന്ന ഓർമ്മയായിട്ട് ഇന്നേക്ക് പതിനാല് വർഷങ്ങൾ തികയുകയാണ്. കാലം എത്ര വേഗത്തിലാണ് കടന്നുപോകുന്നതെങ്കിലും, ആ കാന്തികവലയം തീർത്ത ഓർമ്മകൾക്ക് ഇന്നും തെല്ലും മങ്ങലേറ്റില്ല എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമാനുഷികമായ ജനപ്രീതിയുടെ തെളിവാണ്. 2012 ജൂലൈ 18-ന് മുംബൈയിലെ ‘ആശീർവാദ്’ എന്ന തന്റെ വസതിയിൽ വെച്ച് ആ യുഗപുരുഷൻ വിടപറയുമ്പോൾ ഇന്ത്യൻ സിനിമയ്ക്ക് നഷ്ടമായത് ഒരു നടനെ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഒരു ജനതയെ മുഴുവൻ പ്രണയിക്കാനും വിരഹവേദന അനുഭവിക്കാനും പഠിപ്പിച്ച ഒരു വലിയ പ്രതിഭാസത്തെയായിരുന്നു. ഒരു മനുഷ്യന് ആരാധകരിൽ നിന്ന് എത്രത്തോളം സ്നേഹവും ഉന്മാദവും ഏറ്റുവാങ്ങാൻ കഴിയുമെന്നതിന്റെ അവസാനത്തെ അതിർവരമ്പായിരുന്നു രാജേഷ് ഖന്ന അഥവാ ആരാധകരുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ‘കാക്ക’. വെള്ളിത്തിരയിൽ അദ്ദേഹം ചെരിച്ചുവെച്ച തലയും, കണ്ണുകൾ ചെറുതാക്കിയുള്ള ആ ചിരിയും, കൈകൾ മലർത്തിയുള്ള ആംഗ്യങ്ങളും ഒരു തലമുറയുടെ ഹൃദയമിടിപ്പുകളെയാണ് നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത്. ബോളിവുഡിന്റെ പ്രണയ നായകന് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ഓർമ്മപ്പൂക്കൾ.
ബോളിവുഡിന്റെ ചരിത്രം രാജേഷ് ഖന്നയ്ക്ക് മുൻപും പിൻപും എന്ന് കൃത്യമായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 1960-കളുടെ അവസാനത്തിൽ ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ ഒരു വസന്തം പോലെയാണ് അദ്ദേഹം കടന്നുവന്നത്. ജതിൻ ഖന്ന എന്ന സാധാരണ യുവാവിൽ നിന്ന് രാജേഷ് ഖന്ന എന്ന അത്ഭുതത്തിലേക്കുള്ള ദൂരം വളരെ പെട്ടെന്നായിരുന്നു. 1969 മുതൽ 1971 വരെയുള്ള ചുരുങ്ങിയ കാലയളവിൽ തുടർച്ചയായി 15 സോളോ സൂപ്പർഹിറ്റ് ചിത്രങ്ങൾ സമ്മാനിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ച റെക്കോർഡ് ഇന്നും ഇന്ത്യൻ സിനിമാ ലോകത്ത് ആർക്കും തകർക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒന്നായി അവശേഷിക്കുന്നു. ‘ആരാധന’, ‘ദോ രാസ്തേ’, ‘സഫർ’, ‘കട്ടി പതംഗ്’, ‘ആനന്ദ്’, ‘സച്ചാ ഝൂട്ടാ’, ‘അമർ പ്രേം’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ വെറും വിജയങ്ങളായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് തീയേറ്ററുകളെ ഉത്സവപ്പറമ്പുകളാക്കിയ ദൃശ്യവിരുന്നുകളായിരുന്നു. ആ കാലഘട്ടത്തിൽ രാജേഷ് ഖന്ന എന്ന പേര് മാത്രം മതിയായിരുന്നു ഒരു സിനിമ ബോക്സ് ഓഫീസിൽ കോടികൾ കൊയ്യുവാൻ.
രാജേഷ് ഖന്നയോട് ആരാധകർ കാണിച്ച ഉന്മാദം ഇന്ത്യൻ സിനിമാ ചരിത്രത്തിൽ സമാനതകളില്ലാത്തതായിരുന്നു. പെൺകുട്ടികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ തലയിണയ്ക്കടിയിൽ വെച്ച് ഉറങ്ങി, സ്വന്തം ചോരകൊണ്ട് പ്രണയലേഖനങ്ങൾ എഴുതി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാർ കടന്നുപോകുമ്പോൾ റോഡിലെ പൊടിപോലും നെറ്റിയിൽ സിന്ദൂരമായി ചാർത്തി. അദ്ദേഹം ധരിച്ചിരുന്ന സവിശേഷമായ ‘ഗുരു കുർത്തകൾ’ അക്കാലത്തെ യുവാക്കളുടെ പ്രധാന ഫാഷൻ ട്രെൻഡായി മാറി. തീയേറ്ററുകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥാപാത്രം മരിക്കുമ്പോൾ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞും, പ്രണയിക്കുമ്പോൾ ഒപ്പം സ്വപ്നം കണ്ടും ജനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തോട് താദാത്മ്യം പ്രാപിച്ചു. ഹോളിവുഡിലെ ബീറ്റിൽസ് മാനിയയ്ക്ക് സമാനമായ ഒരു ‘രാജേഷ് ഖന്ന മാനിയ’ ഇന്ത്യയിലുടനീളം ആഞ്ഞടിക്കുകയായിരുന്നു. ആ ജനപ്രീതിയുടെ കൊടുമുടിയിൽ നിൽക്കുമ്പോഴാണ് “മുകളിൽ ദൈവമുണ്ടെങ്കിൽ, താഴെ രാജേഷ് ഖന്നയുണ്ട്” എന്ന പ്രശസ്തമായ വാചകം സിനിമാലോകത്ത് അന്വർത്ഥമായത്.
രാജേഷ് ഖന്നയുടെ വിജയങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളിലെ ഗാനങ്ങൾക്ക് വലിയൊരു പങ്കുണ്ടായിരുന്നു. കിഷോർ കുമാറിന്റെ ശബ്ദവും ആർ.ഡി. ബർമന്റെയോ ലക്ഷ്മികാന്ത്-പ്യാരിലാലിന്റെയോ സംഗീതവും രാജേഷ് ഖന്നയുടെ ഭാവങ്ങളും ചേർന്നപ്പോൾ പിറന്നത് ഇന്ത്യൻ സംഗീത ലോകത്തെ നിത്യഹരിത വിസ്മയങ്ങളായിരുന്നു. ‘രൂപ് തേരാ മസ്താനാ’, ‘മേരെ സപ്നോം കി റാണി’, ‘സിന്ദഗി ഏക് സഫർ ഹേ സുഹാന’, ‘കഹിൻ ദൂർ ജബ് ദിൻ ഢൽ ജായേ’ തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും സംഗീതപ്രേമികളുടെ ചുണ്ടുകളിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്നു. കിഷോർ കുമാറിന്റെ ശബ്ദം തനിക്കുവേണ്ടി മാത്രം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതാണെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കും വിധം സ്ക്രീനിൽ ആവാഹിക്കാൻ രാജേഷ് ഖന്നയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ആ പാട്ടുകളിലെ പ്രണയവും വിരഹവും ദാർശനികതയുമെല്ലാം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുകളിലൂടെ പ്രേക്ഷകരുടെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് നേരിട്ട് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലുകയായിരുന്നു.
പ്രണയനായകൻ എന്ന ലേബലിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്നതായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയപ്രതിഭ. ‘ആനന്ദ്’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ കാൻസർ രോഗിയായ, മറ്റുള്ളവരുടെ ജീവിതത്തിൽ സന്തോഷം നിറയ്ക്കുന്ന കഥാപാത്രം ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പ്രകടനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. “ബാബുമോശായ്, സിന്ദഗി ബഡി ഹോനി ചാഹിയേ, ലംബി നഹി” (ജീവിതം വലുതായിരിക്കണം, നീളമുള്ളതായിരിക്കരുത്) എന്ന ആനന്ദിന്റെ ഡയലോഗ് രാജേഷ് ഖന്നയുടെ സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ കൂടി തത്വശാസ്ത്രമായിരുന്നു. മരണത്തിന്റെ നിഴലിൽ നിൽക്കുമ്പോഴും പുഞ്ചിരിയോടെ ജീവിതത്തെ നേരിട്ട ആ കഥാപാത്രം പ്രേക്ഷകരെ കരയിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, ജീവിതത്തെ ഒരു പുതിയ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെ നോക്കിക്കാണാൻ പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അതുപോലെ തന്നെ ‘അമർ പ്രേം’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഏകാന്തതയും വേദനയും നിറഞ്ഞ കഥാപാത്രവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയമികവിന്റെ ഔന്നത്യം വിളിച്ചോതുന്നതായിരുന്നു.
ഏതൊരു വലിയ പ്രതിഭാസത്തെയും പോലെ രാജേഷ് ഖന്നയുടെ ജീവിതത്തിലും വീഴ്ചകളുടെയും ഏകാന്തതയുടെയും കാലഘട്ടങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. 1970-കളുടെ പകുതിയോടെ ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ആസ്വാദനശീലം മാറിമറിഞ്ഞു. പ്രണയനായകന്മാരിൽ നിന്ന് ജന ശ്രദ്ധ ‘ആംഗ്രി യങ് മാൻ’ (ക്ഷുഭിതനായ യുവാവ്) എന്ന പ്രതിരൂപത്തിലേക്ക് മാറിയപ്പോൾ, അമിതാഭ് ബച്ചന്റെ വരവോടെ രാജേഷ് ഖന്നയുടെ ആധിപത്യത്തിന് കോട്ടം തട്ടി. പരാജയങ്ങളെയും ജനങ്ങളുടെ താല്പര്യക്കുറവിനെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ ആ പ്രണയസാമ്രാട്ടിന് ആദ്യമൊക്കെ ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. തന്റെ പ്രശസ്തിയുടെ കൊടുമുടിയിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്നൊരു ദിവസം താഴേക്ക് ഇറങ്ങേണ്ടി വന്ന അവസ്ഥ അദ്ദേഹത്തെ കൂടുതൽ ഏകാന്തനാക്കി. എങ്കിലും പിൽക്കാലത്ത് രാഷ്ട്രീയത്തിലും അദ്ദേഹം ഒരു കൈ നോക്കി, പാർലമെന്റ് അംഗമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന നാളുകളിൽ സിനിമകളിൽ നിന്നും പൊതുവേദികളിൽ നിന്നും അകന്ന്, സ്വന്തം കൊട്ടാരസദൃശമായ വീട്ടിൽ അദ്ദേഹം ഏകാന്തനായി കഴിഞ്ഞുകൂടി.
മരണത്തിന് തൊട്ടുമുൻപ് അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ച ഒരു പരസ്യചിത്രത്തിൽ, ജനശൂന്യമായ ഒരു തീയേറ്ററിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം പറയുന്ന ഒരു വാചകമുണ്ട്: “എന്റെ ആരാധകരെ എന്നിൽ നിന്ന് ആർക്കും മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.” അത് തികച്ചും സത്യമായിരുന്നു. സിനിമകൾ പരാജയപ്പെട്ടിരിക്കാം, പ്രായം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരത്തെ തളർത്തിയിരിക്കാം, പക്ഷേ ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ അദ്ദേഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ച ആ സിംഹാസനം എന്നും സുരക്ഷിതമായിരുന്നു. അവസാന നിമിഷങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞതായി പറയപ്പെടുന്ന “ടൈം അപ്പ് ഹോ ഗയാ” (സമയം കഴിഞ്ഞു) എന്ന വാക്കുകൾ ഒരു യുഗത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമായ അവസാനമായിരുന്നു.
പതിനാല് വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും ബോളിവുഡ് ഒരു സൂപ്പർസ്റ്റാറിനെ നിർവ്വചിക്കുമ്പോൾ ആദ്യം ഓർക്കുന്നത് രാജേഷ് ഖന്ന എന്ന പേര് തന്നെയാണ്. ഇന്നത്തെ ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിലോ സോഷ്യൽ മീഡിയയുടെ കാലത്തോ സങ്കൽപ്പിക്കാൻ പോലും കഴിയാത്ത തരത്തിലുള്ള ഒരു തരംഗമായിരുന്നു അദ്ദേഹം അക്കാലത്ത് സൃഷ്ടിച്ചത്. ഇന്നത്തെ തലമുറയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളും ഗാനങ്ങളും കാണുമ്പോൾ ആ കാന്തികപ്രഭാവത്തിൽ വീണുപോകുന്നു. മരണമില്ലാത്ത ഓർമ്മകളുമായി, ആകാശത്തിലെ തിളങ്ങുന്ന നക്ഷത്രമായി രാജേഷ് ഖന്ന ഇന്നും ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുന്നു. പ്രണയവും സംഗീതവും ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ ഉള്ളിടത്തോളം കാലം, വെള്ളിത്തിരയിലെ ആ രാജകുമാരൻ അനുവാചകരുടെ മനസ്സിൽ എന്നും ജീവിക്കും. ഈ പതിനാലാം ചരമവാർഷികത്തിൽ ആ അനശ്വര പ്രതിഭയ്ക്ക് മുന്നിൽ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, ആനന്ദ് സിനിമയിലെ വരികൾ പോലെ നമുക്കോർക്കാം: മരണം വെറുമൊരു മാറ്റം മാത്രമാണ്, പക്ഷേ രാജേഷ് ഖന്ന എന്ന പ്രതിഭാസം എന്നെന്നും ശാശ്വതമായി തുടരും.