ഭാരതീയ സംഗീത ലോകത്ത് ആറ് പതിറ്റാണ്ടിലധികം കാലം വാനമ്പാടിയായി പാറിപ്പറന്ന സ്വരമാധുര്യമാണ് എസ്. ജാനകി. ഭാഷകളുടെ അതിർവരമ്പുകൾക്കപ്പുറം, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഹൃദയത്തിലേക്ക് ഒഴുകിയിറങ്ങിയ ആ ശബ്ദം ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംഗീത ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും തിളക്കമുള്ള അധ്യായങ്ങളിലൊന്നാണ്. ആലാപനത്തിലെ വൈവിധ്യം കൊണ്ടും ഭാവസാന്ദ്രത കൊണ്ടും അവർ സൃഷ്ടിച്ച വിസ്മയങ്ങൾ തലമുറകളെയാണ് താരാട്ടുപാടിയുറക്കിയതും പ്രണയിപ്പിച്ചതും വിരഹവേദനയൂട്ടിയതും. ഇന്ത്യൻ സംഗീത സാമ്രാജ്യത്തിലെ നൈറ്റിംഗേളിന് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ആദരാഞ്ജലികൾ.
1957-ൽ ‘വിധിയിൻ വിളയാട്ട്’ എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ജാനകി അമ്മ തന്റെ ചലച്ചിത്ര പിന്നണി ഗാനരംഗത്തേക്ക് കടന്നുവരുന്നത്. അവിടുന്ന് ഇങ്ങോട്ട് മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, കന്നഡ, ഹിന്ദി തുടങ്ങി ഇരുപതിലധികം ഭാഷകളിലായി നാൽപ്പതിനായിരത്തിലധികം ഗാനങ്ങളാണ് ആ നാദധാരയിൽ നിന്ന് പിറവിയെടുത്തത്. ഒരു ഗായികയ്ക്ക് പാടാൻ കഴിയുന്നതിന്റെ പരമാവധി റേഞ്ചിൽ, അത്രമേൽ സൂക്ഷ്മതയോടെയും അനായാസതയോടെയും അവർ പാടിത്തീർത്ത പാട്ടുകൾ ഇന്നും സംഗീതപ്രേമികളുടെ കാതുകളിൽ മാധുര്യം നിറയ്ക്കുന്നു. ഒരു യുഗത്തിന്റെ അവസാനമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന രീതിയിലാണ് ജാനകിയമ്മയുടെ വിയോഗം നമ്മെ തേടിയെത്തിയത്. ആ ശബ്ദം ഇനി പുതിയ റെക്കോർഡിംഗുകളിൽ കേൾക്കില്ലെങ്കിലും, അവർ അവശേഷിപ്പിച്ചുപോയ പതിനായിരക്കണക്കിന് ഗാനങ്ങളിലൂടെ ആ നാദം എന്നും അമരമായി നിലനിൽക്കും.
മലയാളക്കരയ്ക്ക് ജാനകി അമ്മ കേവലം ഒരു ഗായിക മാത്രമല്ല, മറിച്ച് നമ്മുടെ സ്വന്തം ജാനകിയമ്മയായിരുന്നു. മാതൃഭാഷ മലയാളമല്ലെങ്കിൽ പോലും, ഉച്ചാരണശുദ്ധിയിലും ഭാവപ്രകടനത്തിലും ഒരു മലയാളിപോലും അത്ഭുതപ്പെട്ടുപോകുന്ന രീതിയിലാണ് അവർ ഓരോ വരികളും ആലപിച്ചത്. ‘മിന്നുമിന്നും പൊന്നിൻകിരീടം’, ‘നാഥാ നീ വരും കാലൊച്ച കേൾക്കുവാൻ’, ‘തുമ്പീ വാ തുമ്പക്കുടത്തിൽ’, ‘താളത്തിൽ വരും താളത്തിൽ’ തുടങ്ങി അവർ പാടിയ ഓരോ മലയാളഗാനവും മലയാളിയുടെ സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഒരു കൊച്ചു കുട്ടിയുടെ നിഷ്കളങ്കതയോടെ പാടാനും, വിരഹാർദ്രയായ കാമുകിയാകാനും, ഭക്തി സാന്ദ്രമായ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കാനും ഒരേ സമയം ജാനകിയമ്മയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞു. ബാബുരാജ്, എം.എസ്. വിശ്വനാഥൻ, ഇളയരാജ, ജി. ദേവരാജൻ, ശ്യാം, ജോൺസൺ തുടങ്ങിയ പ്രഗത്ഭരായ സംഗീതസംവിധായകരുടെയെല്ലാം പ്രിയപ്പെട്ട ഗായികയായിരുന്നു അവർ. പ്രത്യേകിച്ച്, ബാബുരാജിന്റെ സംഗീതത്തിൽ ജാനകിയമ്മ പാടിയ ഗാനങ്ങൾ മലയാള സംഗീതത്തിലെ എക്കാലത്തെയും വലിയ ക്ലാസിക്കുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു. ആ സ്വരത്തിൽ വിരിഞ്ഞ ഭാവതീവ്രതയ്ക്ക് പകരമാവാൻ മറ്റൊരു ശബ്ദമില്ലെന്ന് കാലം തെളിയിച്ചതാണ്. കേരളക്കരയുടെ മണ്ണും മനസ്സും ഒരേപോലെ ആ ശബ്ദത്തോട് അലിഞ്ഞുചേർന്തിരുന്നു എന്നതിന് അവർക്ക് ലഭിച്ച സ്നേഹം തന്നെയാണ് തെളിവ്.
നാല് തവണ മികച്ച പിന്നണി ഗായികയ്ക്കുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരവും, പതിനാല് തവണ കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരവും ഉൾപ്പെടെ എണ്ണമറ്റ അംഗീകാരങ്ങൾ അവരെ തേടിയെത്തി. എന്നാൽ അവാർഡുകൾക്കുമപ്പുറം കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിൽ അവർ നേടിയെടുത്ത സ്ഥാനമാണ് ഏറ്റവും വലിയ പുരസ്കാരം. കുട്ടികളുടെ ശബ്ദത്തിൽ പാടാനുള്ള അവരുടെ അപൂർവ്വമായ കഴിവ് ‘തത്തമ്മേ പൂച്ച പൂച്ച’ പോലുള്ള ഗാനങ്ങളെ ജനപ്രിയമാക്കി. അതുപോലെ തന്നെ ക്ലാസിക്കൽ സംഗീതത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെന്ന് ‘ശങ്കരാഭരണം’ പോലുള്ള ചിത്രങ്ങളിൽ അവർ കാഴ്ച്ചവെച്ച ആലാപന മികവ് ഇന്ത്യൻ സംഗീത ലോകത്തെ ഞെട്ടിച്ച ഒന്നായിരുന്നു. സംഗീത ജീവിതത്തിന്റെ കൊടുമുടിയിൽ നിൽക്കുമ്പോഴും ലളിതജീവിതം നയിച്ച അവർ, തനിക്ക് ലഭിച്ച പത്മഭൂഷൺ ബഹുമതി വൈകി വന്ന അംഗീകാരമെന്ന് പറഞ്ഞ് നിരസിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ നിലപാടുകളിലെ കാർക്കശ്യവും പ്രകടിപ്പിച്ചു. 2016-ൽ മൈസൂരിൽ നടന്ന ഒരു ചടങ്ങിൽ വെച്ച് ഇനി താൻ സിനിമകളിൽ പാടുന്നില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് അവർ സജീവ സംഗീത ജീവിതത്തോട് വിടപറഞ്ഞെങ്കിലും, ആ ശബ്ദം ഇന്നും നമ്മുടെ നിത്യജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായി തുടരുന്നു.
എസ്. ജാനകി എന്ന നാമം ഇന്ത്യൻ സംഗീതമുള്ളിടത്തോളം കാലം അമരമായി നിലനിൽക്കും. കേവലം വാക്കുകൾ കൊണ്ട് നിർവ്വചിക്കാൻ കഴിയാത്തത്ര വലിയൊരു പ്രപഞ്ചമാണ് ആ ശബ്ദം. തലമുറകൾ കൈമാറിവരുന്ന ആ സംഗീത സപര്യ ഇന്നും പുതിയ ഗായകർക്ക് ഒരു പാഠപുസ്തകമാണ്. ആലാപനത്തിൽ അവർ പുലർത്തിയ കൃത്യതയും, ഭാവശുദ്ധിയും, സംഗീതത്തോടുള്ള സമർപ്പണവും വരുംതലമുറകൾക്ക് എക്കാലവും വഴിവിളക്കായിരിക്കും. ശരീരത്തിന് മാത്രമേ മരണമുള്ളൂ എന്നും അവരുടെ നാദം ഭൂമിയിലുള്ളിടത്തോളം ജാനകിയമ്മ നമ്മുടെ കൂടെത്തന്നെയുണ്ടാകുമെന്നും നാം തിരിച്ചറിയുന്നു. വാനമ്പാടിയുടെ വിയോഗത്തിൽ തളരുന്ന സംഗീത ലോകത്തോടൊപ്പം പങ്കുചേർന്നുകൊണ്ട്, ആ അനശ്വര കോകിലത്തിന്, പ്രിയപ്പെട്ട ജാനകിയമ്മയ്ക്ക് കണ്ണീരണിഞ്ഞ ആദരാഞ്ജലികൾ. ആത്മാവിന് നിത്യശാന്തി നേരുന്നു.