മലയാള ചലച്ചിത്ര ലോകത്ത് പകരം വെക്കാനില്ലാത്ത വിസ്മയമായിരുന്ന ലോഹിതദാസിനെയും പദ്മരാജനെയും പോലെയുള്ള പ്രതിഭകൾ ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് അവരുടെ മരണമില്ലാത്ത സൃഷ്ടികളിലൂടെയാണ്. ഇന്ന് അനശ്വര സംവിധായകൻ പദ്മരാജന്റെ ജന്മദിനമാണ്. അകാലത്തിൽ മറഞ്ഞുപോയ ആ മഹാപ്രതിഭയെ ഓർക്കാതെ മലയാളിക്ക് സിനിമയെക്കുറിച്ചോ സാഹിത്യത്തെക്കുറിച്ചോ നമുക്ക് സംസാരിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഭാവനയുടെയും യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെയും അതിർവരമ്പുകളെ മായ്ച്ചുകളഞ്ഞ ആ മാന്ത്രികൻ വിടപറഞ്ഞിട്ട് വർഷങ്ങളായെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളും കഥാപാത്രങ്ങളും ഇന്നും പ്രേക്ഷകമനസ്സുകളിൽ ഒളിമങ്ങാതെ ജീവിക്കുന്നു. മലയാളത്തിന്റെ സ്വന്തം പപ്പേട്ടന് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ ജന്മദിനാശംസകൾ.
ഒരു സംവിധായകൻ എന്നതിലുപരി മികച്ച കഥാകൃത്തും നോവലിസ്റ്റുമായിരുന്ന പദ്മരാജൻ മലയാളിയുടെ ആസ്വാദന ശീലങ്ങളെ പാടെ തിരുത്തിക്കുറിക്കുകയായിരുന്നു. 1945 മെയ് 23-ന് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ഹരിപ്പാടിനടുത്തുള്ള ഞവരയ്ക്കലിലാണ് പദ്മരാജൻ ജനിച്ചത്. ചെറുപ്പം മുതലേ സാഹിത്യത്തോട് ആഭിമുഖ്യം പുലർത്തിയിരുന്ന അദ്ദേഹം തിരുവനന്തപുരം മഹാത്മാഗാന്ധി കോളേജിൽ നിന്നും യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിൽ നിന്നുമായി വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കി. തുടർന്ന് ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോയിൽ അനൗൺസറായി ജോലിയിൽ പ്രവേശിച്ചതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിൽ നിർണായക വഴിത്തിരിവായത്. റേഡിയോയിലെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തിനിടയിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉള്ളിലെ എഴുത്തുകാരൻ സജീവമായിരുന്നു. മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളെയും പ്രണയത്തിന്റെ പലവിധ ഭാവങ്ങളെയും അസാധാരണമായ ഭാഷാശൈലിയിലൂടെ അദ്ദേഹം മലയാളിക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തി. ‘നക്ഷത്രങ്ങളേ കാവൽ’ എന്ന ആദ്യ നോവലിന് തന്നെ കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാർഡ് ലഭിച്ചതോടെ പദ്മരാജൻ എന്ന എഴുത്തുകാരൻ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. പിന്നീട് ‘വാടകയ്ക്കൊരു ഹൃദയം’, ‘ഉദകപ്പോള’, ‘ഇവൾ ലോകം അറിയാത്തവൾ’ തുടങ്ങി നിരവധി മികച്ച നോവലുകളും ചെറുകഥകളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ തൂലികയിൽ നിന്ന് പിറന്നു വീണു.
സാഹിത്യത്തിൽ നിന്ന് സിനിമയിലേക്കുള്ള പദ്മരാജന്റെ ചുവടുവെപ്പ് മലയാള ചലച്ചിത്ര ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ സുവർണ്ണ അധ്യായങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ഭരതൻ എന്ന പ്രഗത്ഭ സംവിധായകനുമായി ചേർന്നാണ് പദ്മരാജൻ തന്റെ സിനിമാ ജീവിതം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഭരതൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘പ്രയാണം’ എന്ന ചിത്രത്തിന് തിരക്കഥയെഴുതിക്കൊണ്ടായിരുന്നു ആ തുടക്കം. പിന്നീട് ഭരതൻ-പദ്മരാജൻ കൂട്ടുകെട്ടിൽ പിറന്ന ‘രതിനിർവേദം’, ‘തകര’, ‘ലോറി’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ മലയാള സിനിമയിൽ പുതിയൊരു തരംഗം തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു. ലൈംഗികതയെയും പ്രണയത്തെയും മനുഷ്യസഹജമായ വികാരങ്ങളെയും ഒട്ടും അശ്ലീലതയില്ലാതെ, തികച്ചും കലാപരമായി ദൃശ്യവൽക്കരിക്കാൻ ഈ കൂട്ടുകെട്ടിന് കഴിഞ്ഞു. മലയാള സിനിമ അതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത തരത്തിലുള്ള റിയലിസ്റ്റിക് ഭാവങ്ങളാണ് ഈ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ പ്രേക്ഷകർക്ക് മുന്നിലെത്തിയത്.
തിരക്കഥാകൃത്ത് എന്ന നിലയിൽ നിന്നും സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിലേക്കുള്ള പദ്മരാജന്റെ മാറ്റം മലയാള സിനിമയുടെ വളർച്ചയുടെ വേഗത കൂട്ടി. 1979-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘പെരുവഴിയമ്പലം’ എന്ന ചിത്രമാണ് അദ്ദേഹം ആദ്യമായി സംവിധാനം ചെയ്തത്. സ്വന്തം നോവലിനെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ച ഈ ചിത്രം മികച്ച പ്രാദേശിക ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ അവാർഡ് നേടുകയുണ്ടായി. കൗമാരക്കാരനായ ഒരു പയ്യനും ആ നാട്ടിലെ ഗുണ്ടയും തമ്മിലുള്ള മാനസിക സംഘർഷങ്ങളുടെ കഥ പറഞ്ഞ ഈ ചിത്രം പദ്മരാജൻ എന്ന സംവിധായകന്റെ പ്രതിഭ വിളിച്ചോതുന്നതായിരുന്നു. തുടർന്ന് ‘ഒരിടത്തൊരു ഫയൽവാൻ’, ‘കൂടെവിടെ’, ‘നൊമ്പരത്തിപ്പൂവ്’ തുടങ്ങിയ മികച്ച ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു. ഓരോ സിനിമയിലും വ്യത്യസ്തമായ പ്രമേയങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ അദ്ദേഹം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു.
പദ്മരാജൻ സിനിമകളുടെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത അവയിലെ പ്രണയ സങ്കല്പങ്ങളായിരുന്നു. മലയാള സിനിമയിൽ പ്രണയത്തെ ഇത്രയധികം മനോഹരമായും ആഴത്തിലും അടയാളപ്പെടുത്തിയ മറ്റൊരു സംവിധായകൻ ഉണ്ടോ എന്ന് സംശയമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രണയം ഒരിക്കലും സാധാരണമായിരുന്നില്ല; അതിൽ വിരഹവും തീവ്രതയും നിഗൂഢതയും കലർന്നിരുന്നു. ‘തൂവാനത്തുമ്പികൾ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ജയകൃഷ്ണനും ക്ലാരയും രാധയും മലയാളിയുടെ പ്രണയ സങ്കല്പങ്ങളെ അത്രമേൽ സ്വാധീനിച്ച കഥാപാത്രങ്ങളാണ്. മഴയും പ്രണയവും ഇത്രത്തോളം ഇഴചേർന്നുനിന്ന മറ്റൊരു സിനിമ മലയാളത്തിലുണ്ടായിട്ടില്ല. ക്ലാര എന്ന കഥാപാത്രം ഇന്നും മലയാളിയുടെ മനസ്സിലെ ഒരു തീരാനൊമ്പരമാണ്. അതുപോലെ തന്നെ ‘നമുക്ക് പാർക്കാൻ മുന്തിരിത്തോപ്പുകൾ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ സോളമനും സോഫിയയും പ്രണയത്തിന്റെ മറ്റൊരു തലമാണ് കാണിച്ചുതന്നത്. ബൈബിളിലെ വരികളിലൂടെ പ്രണയം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന സോളമൻ പ്രണയിതാക്കളുടെ എക്കാലത്തെയും പ്രിയപ്പെട്ട നായകനാണ്.
അതിരുകളില്ലാത്ത ഭാവനയുടെ ലോകമാണ് പദ്മരാജൻ തന്റെ സിനിമകളിലൂടെ തുറന്നിട്ടത്. ‘ഞാൻ ഗന്ധർവ്വൻ’ എന്ന ചിത്രം അതിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. ഒരു ഗന്ധർവ്വനും മর্ত്യകന്യകയും തമ്മിലുള്ള പ്രണയത്തിന്റെ കഥ പറഞ്ഞ ആ ചിത്രം മലയാള സിനിമയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ഫാന്റസി ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. നിഗൂഢതയും പ്രണയവും സംഗീതവും ഒരുപോലെ സമ്മേളിച്ച ആ ചിത്രം പദ്മരാജന്റെ അവസാനത്തെ സൃഷ്ടിയായിരുന്നു എന്നത് മലയാളിക്ക് ഇന്നും വിശ്വസിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഒരു സത്യമാണ്. ഈ സിനിമയുടെ റിലീസിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ, 1991 ജനുവരി 24-ന് കോഴിക്കോട്ടെ ഒരു ഹോട്ടൽ മുറിയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. ആ വിയോഗം മലയാള സിനിമയ്ക്ക് നികത്താനാവാത്ത ഒരു വലിയ നഷ്ടമായിരുന്നു. ഗന്ധർവ്വൻ തന്റെ കഥ പറഞ്ഞ് തീർത്ത് സ്വന്തം ലോകത്തേക്ക് മടങ്ങിപ്പോയതുപോലെയായിരുന്നു ആ മരണം.
കഥാപാത്ര സൃഷ്ടിയിലാണ് പദ്മരാജൻ എന്ന സംവിധായകന്റെ വിജയം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളിലെ നായകന്മാരും നായികമാരും മാത്രമല്ല, പാർശ്വവത്കരിക്കപ്പെട്ട കഥാപാത്രങ്ങൾ പോലും പ്രേക്ഷക മനസ്സിൽ ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുന്നവയായിരുന്നു. ‘അപരൻ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ജയകൃഷ്ണൻ, ‘മൂന്നാം പക്കം’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ തമ്പി മുത്തശ്ശൻ, ‘സീസൺ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ജീവൻ അങ്ങനെ എത്രയെത്ര ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന കഥാപാത്രങ്ങൾ. മലയാളത്തിലെ പ്രമുഖ നടന്മാരായ മമ്മൂട്ടി, മോഹൻലാൽ എന്നിവരുടെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കഥാപാത്രങ്ങളിൽ ചിലത് പദ്മരാജന്റെ സംഭാവനയായിരുന്നു. താലോലിച്ച വളർത്തിയ പേരക്കുട്ടിയുടെ വിയോഗം താങ്ങാനാവാതെ കടലിലേക്ക് നടന്നു നീങ്ങുന്ന തിലകന്റെ ‘മൂന്നാം പക്ക’ത്തിലെ കഥാപാത്രം മലയാളിക്ക് ഒരിക്കലും മറക്കാൻ കഴിയില്ല.
പദ്മരാജൻ സിനിമകളിലെ പാട്ടുകളും പശ്ചാത്തല സംഗീതവും ആ സിനിമകളുടെ വിജയത്തിൽ വലിയൊരു പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജോൺസൺ മാസ്റ്ററുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൂട്ടുകെട്ട് മലയാള സിനിമയ്ക്ക് സമ്മാനിച്ചത് നിരവധി നിത്യഹരിത ഗാനങ്ങളാണ്. ‘മേഘം പൂത്തുതുടങ്ങി’, ‘ഒന്നാം രാഗം പാടി’, ‘പവിഴം പോൽ പവിഴാധരം പോൽ’ തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും മലയാളികളുടെ ചുണ്ടുകളിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്നു. സംഗീതത്തെ സിനിമയുടെ മൂഡിനനുസരിച്ച് എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് പദ്മരാജന് നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു. ദൃശ്യങ്ങളും സംഗീതവും തമ്മിലുള്ള ആ ചേർച്ച പദ്മരാജൻ സിനിമകൾക്ക് ഒരു പ്രത്യേക അനുഭൂതി നൽകി.
മലയാള ചലച്ചിത്ര ലോകത്ത് പദ്മരാജന്റെ സ്വാധീനം ഇന്നും തുടരുകയാണ്. പുതിയ തലമുറയിലെ സംവിധായകർ പോലും പദ്മരാജൻ സിനിമകളെ ഒരു പാഠപുസ്തകമായിട്ടാണ് കാണുന്നത്. മനുഷ്യബന്ധങ്ങളിലെ സങ്കീർണ്ണതകളെയും പ്രണയത്തിന്റെ ആഴങ്ങളെയും ഇത്രമാത്രം സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ച മറ്റൊരു സംവിധായകൻ മലയാളത്തിൽ അപൂർവ്വമാണ്. വാണിജ്യ സിനിമകളുടെ ചേരുവകൾ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ തന്നെ അതിൽ കലാമൂല്യം ചോർന്നുപോകാതെ സൂക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകൾ കാലത്തെ അതിജീവിച്ച് ഇന്നും പ്രസക്തമായി തുടരുന്നത്.
ഇന്ന് പദ്മരാജന്റെ ജന്മദിനത്തിൽ നമ്മൾ അദ്ദേഹത്തെ ഓർക്കുമ്പോൾ, അത് വെറുമൊരു വ്യക്തിയുടെ ഓർമ്മ പുതുക്കൽ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് മലയാള സിനിമയുടെ ഒരു സുവർണ്ണ കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണ്. അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ച കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെയും എഴുതിയ വരികളിലൂടെയും എടുത്ത ദൃശ്യങ്ങളിലൂടെയും പദ്മരാജൻ ഇന്നും നമ്മളോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നു. മലയാള സിനിമയ്ക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകൾ വിലമതിക്കാനാവാത്തതാണ്. ആ അനശ്വര പ്രതിഭയുടെ ഓർമ്മകൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രണാമം അർപ്പിക്കാം.