കലാകാരൻ അവന്റെ സൃഷ്ടികളിലേക്ക് ജീവിതത്തിന്റെ ചോരയും കണ്ണീരും ചാലിച്ചൊഴിക്കുമ്പോൾ മാത്രമാണ് കലയ്ക്ക് അമരത്വം സിദ്ധിക്കുന്നത്. “താമരപ്പൂക്കളുടെ ശൂന്യമായ കുളം അല്ല, നമ്മുടെ കവിതയുടെ മഷിക്കിണറായ ജീവന്റെ സമുദ്രം” എന്ന പ്രശസ്ത കവിയുടെ വരികൾ ദന്തഗോപുരവാസികളായ സ്രഷ്ടാക്കൾക്കുള്ള ഒരു വലിയ തിരുത്തലായിരുന്നു. ഈ ദാർശനിക അടിത്തറയിൽ നിന്നുകൊണ്ട്, മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളെയും കലയുടെ സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധതയെയും ദൃശ്യവൽക്കരിച്ച ‘നിധിയുടെ കഥ’ എന്ന ചലച്ചിത്ര വിസ്മയം പുറത്തിറങ്ങിയിട്ട് ഇന്ന് നാല്പത് വർഷങ്ങൾ തികയുകയാണ്. നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷവും ഈ ചിത്രം പ്രേക്ഷകമനസ്സിൽ അവശേഷിപ്പിക്കുന്ന ആഘാതം ചെറുതല്ല. ഒരു കലാകാരന്റെ ആത്മീയവും ബൗദ്ധികവുമായ പരിവർത്തനത്തിന്റെ കഥ പറയുന്ന ഈ ചിത്രം, കേവലമൊരു ചലച്ചിത്രത്തിനപ്പുറം മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളുടെ ആഴക്കടലായി ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു.
ബാഹ്യസൗന്ദര്യത്തിന്റെ മാസ്മരികതയിൽ മാത്രം ആകൃഷ്ടനായി, പ്രകൃതിയുടെ പച്ചപ്പും ഭംഗിയും ക്യാൻവാസിലേക്ക് പകർത്താൻ ഒരു വിദൂരവും ശാന്തവുമായ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് യാത്ര തിരിക്കുന്ന നായകനായ കലാകാരനിലൂടെയാണ് സിനിമയുടെ സഞ്ചാരം ആരംഭിക്കുന്നത്. യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിൽ നിന്നും സമൂഹത്തിന്റെ പൊള്ളുന്ന സത്യങ്ങളിൽ നിന്നും ഒളിച്ചോടി, തന്റെ കലയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ഒരു ദന്തഗോപുരം പണിയാനാണ് അവൻ ശ്രമിക്കുന്നത്. എന്നാൽ വിധി അയാൾക്കായി കാത്തുവെച്ചത് മറ്റൊന്നായിരുന്നു. ആ വിജനതയിൽ വെച്ച് അയാൾ അവിചാരിതമായി രണ്ട് ഒളിച്ചോടിയ മനുഷ്യരെ കണ്ടുമുട്ടുന്നു. ഭരണകൂട ഭീകരതയാലും രാജ്യത്തിന്റെ നിയമങ്ങളാലും വേട്ടയാടപ്പെടുന്ന ഒരു യുവാവും, അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ട സമൂഹത്തിന്റെ പ്രതിരൂപമായ, ചേരികളിൽ നിന്ന് ആട്ടിയോടിക്കപ്പെട്ട ഒരു പെൺകുട്ടിയുമായിരുന്നു അവർ.
യുവാവിന്റെ സാന്നിധ്യം സിനിമയ്ക്ക് രാഷ്ട്രീയവും ദാർശനികവുമായ ഒരു പുതിയ മാനം നൽകുന്നുണ്ട്. ഒരു തീവ്രവാദിയെന്ന ലേബലിൽ നിയമപാലകർ പിന്തുടരുന്ന ആ യുവാവ് കലാകാരന്റെയും അതുവഴി പ്രേക്ഷകരുടെയും നേർക്ക് എറിയുന്ന ഒരു ചോദ്യമുണ്ട്: “ആരാണ് യഥാർത്ഥ കൊലയാളി, ആയിരം പേരെ കൊല്ലുന്നവനോ അതോ ആയിരം പേരെ കൊല്ലുന്നവനോ?” വ്യവസ്ഥിതിയുടെ ക്രൂരതകളെയും അധികാരവർഗ്ഗത്തിന്റെ ഇരട്ടത്താപ്പിനെയും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതാണ് ഈ വരികൾ. നിയമം നിർവചിക്കുന്ന കുറ്റവാളിയാണോ അതോ പട്ടിണിയും ദാരിദ്ര്യവും വിവേചനവും കൊണ്ട് ആയിരങ്ങളെ ജീവനോടെ കൊല്ലുന്ന സമൂഹമാണോ യഥാർത്ഥ കൊലയാളി എന്ന ആത്മപരിശോധനയ്ക്ക് ഈ ചോദ്യം നായകനെ നിർബന്ധിതനാക്കുന്നു.
മറുവശത്ത്, അഭയമില്ലാതെ അലയുന്ന ആ പെൺകുട്ടിക്ക് കലാകാരൻ തന്റെ ഇടത്തിൽ രാത്രിയിൽ അഭയം നൽകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അയാളുടെ ഉള്ളിലെ സങ്കീർണ്ണമായ മനുഷ്യൻ അവിടെ ഉണരുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. യുവാവ് ആ അഭയകേന്ദ്രത്തിലേക്ക് അതിക്രമിച്ചു കയറുമ്പോൾ കലാകാരനിൽ ഉടലെടുക്കുന്ന അസൂയയും അസഹിഷ്ണുതയും അയാളുടെ അതുവരെയുള്ള പുരോഗമനപരമായ ചിന്തകളെല്ലാം വെറും ഒരു പുറംപൂച്ചാണെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഇവിടെയാണ് സിനിമ മനുഷ്യസഹജമായ സ്വാർത്ഥതയെയും കാപട്യങ്ങളെയും നഗ്നമായി കാണിച്ചുതരുന്നത്. എന്നാൽ ഈ രണ്ട് മനുഷ്യരുമായുള്ള സമ്പർക്കം കലാകാരന്റെ ഉള്ളിലെ കപടമായ ആഢ്യത്വത്തെ പതുക്കെ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. വെറുപ്പിൽ നിന്നും അസഹിഷ്ണുതയിൽ നിന്നും തുടങ്ങിയ അയാളുടെ മനോഭാവം പതുക്കെ സഹതാപത്തിലേക്കും ആർദ്രതയിലേക്കും വഴിമാറുന്നു.
രാത്രിയുടെ നിശ്ശബ്ദതയെ കീറിമുറിച്ചുകൊണ്ട് യുവാവ് വെടിയേറ്റ് വീഴുമ്പോൾ, ആ മരണം കലാകാരനെ പിടിച്ചുലയ്ക്കുന്നു. യുവാവിന്റെ മരണത്തിന്റെ ആഴവും അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യവും ആ പെൺകുട്ടിയാണ് കലാകാരന് മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കുന്നത്. ഭയന്നുവിറച്ചിരുന്ന കലാകാരൻ ഒടുവിൽ ആ യുവാവിന്റെ മൃതദേഹം തിരയാൻ ധൈര്യപൂർവ്വം ഇറങ്ങിപ്പുറപ്പെടുന്നു. ആ ഒരൊറ്റ രാത്രി അയാൾക്ക് വിചിത്രമായ സ്വപ്നങ്ങളുടെയും പരുക്കൻ അനുഭവങ്ങളുടെയും ഒരു നീണ്ട കാലഘട്ടമായിരുന്നു. അത് കേവലമൊരു രാപ്പകൽ മാറ്റമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഒരു മനുഷ്യന്റെയും കലാകാരന്റെയും പുനർജന്മമായിരുന്നു. പ്രഭാതത്തിൽ പെൺകുട്ടി തന്റെ ദുരിതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ലോകത്തേക്ക് മടങ്ങാൻ തീരുമാനിക്കുമ്പോൾ, അവളെ തിരികെ വിളിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിക്കാൻ അവൻ മടിക്കുന്നില്ല. തന്റെ വേരുകൾ ആ ദുരിതങ്ങളിലാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവൾ നടന്നുപോകുമ്പോൾ, കലാകാരൻ അതുവരെ താൻ വരച്ചുപോന്ന മിഥ്യാസൗന്ദര്യത്തിന്റെ ക്യാൻവാസ് വലിച്ചുകീറിക്കളയുന്നു. പകരം, ജീവിതത്തിന്റെ പരുക്കൻ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങൾ തുടിക്കുന്ന ഒരു പുതിയ ചിത്രം അവൻ വരച്ചുതുടങ്ങുന്നു.
സിനിമയിലുടനീളം ഇഴചേർത്തിരിക്കുന്ന ഫാന്റസി ശൃംഖല ചിത്രത്തിന് മികച്ചൊരു ദൃശ്യാനുഭവം നൽകുന്നുണ്ട്. കഥയുടെ തുടക്കത്തിൽ ഭൗതികമായ ഒരു മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന നിധി അന്വേഷിച്ചു നടക്കുന്ന കലാകാരനെയാണ് നാം കാണുന്നത്. എന്നാൽ കഥയുടെ അവസാനത്തിൽ പെൺകുട്ടി അയാൾക്ക് യഥാർത്ഥ ‘നിധി’
ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്നതോടെ ആ ഫാന്റസി അവസാനിക്കുന്നു. ആ നിധി സ്വർണ്ണമോ രത്നങ്ങളോ ആയിരുന്നില്ല, മറിച്ച് സഹജീവിയോടുള്ള സ്നേഹവും, മനുഷ്യത്വവും, ജീവിതത്തിന്റെ പച്ചയായ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളുമായിരുന്നു. സിനിമയുടെ തുടക്കത്തിലും ഒടുവിലും നാം കാണുന്ന ചിത്രങ്ങളിലെ വ്യത്യാസം കലാകാരന്റെ മനസ്സിൽ സംഭവിച്ച ആന്തരികമായ രൂപാന്തരണത്തിന്റെ സാക്ഷ്യപത്രമാണ്. അങ്ങനെ, ആ കലാകാരന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഒരു ദിവസം കേവലമൊരു ഇരുപത്തിനാല് മണിക്കൂറല്ല, മറിച്ച് അവന്റെ കലയുടെയും ജീവിതത്തിന്റെയും ആകെത്തുകയായി, ഒരു പരിച്ഛേദമായി മാറുന്നു.
നാല്പത് വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും ‘നിധിയുടെ കഥ’ പ്രസക്തമായിരിക്കുന്നത് അത് ഉയർത്തുന്ന ദാർശനികമായ ചോദ്യങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്. കല എന്നത് കേവലം കാഴ്ച്ച സുഖത്തിനുള്ളതല്ല, മറിച്ച് അത് സമൂഹത്തിന്റെ കണ്ണാടിയാവണം എന്ന് ഈ ചിത്രം അടിവരയിടുന്നു. സ്വന്തം സുഖസൗകര്യങ്ങളുടെ ദന്തഗോപുരങ്ങളിൽ നിന്നിറങ്ങി ജീവന്റെ സമുദ്രത്തിലേക്ക് മഷിപ്പാത്രം മുക്കി എഴുതാൻ നമ്മെ പ്രേരിപ്പിച്ച ഈ ക്ലാസിക് ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ നാല്പതാം വാർഷികം, മലയാള സിനിമയിലെ മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ പ്രതിരോധ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണ്.
ബാഹ്യസൗന്ദര്യത്തിന്റെ മാസ്മരികതയിൽ മാത്രം ആകൃഷ്ടനായി, സമൂഹത്തിന്റെ പൊള്ളുന്ന യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒളിച്ചോടി ദന്തഗോപുരം പണിയാൻ ശ്രമിക്കുന്ന ചിത്രകാരനായ നായക കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിച്ചത് മുരളിയാണ്. ഒരു കലാകാരന്റെ ഉള്ളിൽ ഒരേസമയം ഉടലെടുക്കുന്ന കാപട്യവും, അസൂയയും, ഒടുവിൽ അയാൾ അനുഭവിക്കുന്ന ആത്മീയവും ബൗദ്ധികവുമായ പരിവർത്തനവും മുരളി എന്ന നടന്റെ ശക്തമായ അഭിനയശൈലിയിലൂടെ വളരെ തീവ്രമായി സ്ക്രീനിൽ ദൃശ്യവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. രാത്രിയുടെ നിശ്ശബ്ദതയിൽ യുവാവ് വെടിയേറ്റു വീഴുമ്പോൾ ഭയന്നുവിറയ്ക്കുന്ന കലാകാരനിൽ നിന്നും, പിന്നീട് ധൈര്യപൂർവ്വം മൃതദേഹം തിരഞ്ഞിറങ്ങുന്ന മനുഷ്യനിലേക്കുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാറ്റം മുരളി അവിസ്മരണീയമാക്കി. ഒടുവിൽ താൻ വരച്ചുപോന്ന മിഥ്യാസൗന്ദര്യത്തിന്റെ ക്യാൻവാസ് വലിച്ചുകീറി യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ പുതിയ ചിത്രം വരയ്ക്കുന്ന കലാകാരനായി മുരളി ഈ ചിത്രത്തിൽ ജീവിക്കുകയായിരുന്നു.
അഭയമില്ലാതെ അലയുന്ന, ചേരികളിൽ നിന്ന് ആട്ടിയോടിക്കപ്പെട്ട പെൺകുട്ടിയായി ഈ ചിത്രത്തിൽ വിസ്മയിപ്പിച്ചത് പ്രശസ്ത നടി ജലജയാണ്. കപടമായ ആഢ്യത്വത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ചിത്രകാരന്റെ ഉള്ളിലെ മനുഷ്യത്വത്തെയും സഹതാപത്തെയും ഉണർത്തുന്നത് ജലജയുടെ കഥാപാത്രമാണ്. യുവാവിന്റെ മരണത്തിന്റെ ആഴവും അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യവും കലാകാരന് മനസ്സിലാക്കിക്കൊടുക്കുന്നതും ഈ പെൺകുട്ടിയാണ്. കഥയുടെ അവസാനത്തിൽ, സ്വർണ്ണമോ രത്നങ്ങളോ അല്ല, മറിച്ച് സഹജീവിയോടുള്ള സ്നേഹവും മനുഷ്യത്വവുമാണ് യഥാർത്ഥ ‘നിധി’ എന്ന് കലാകാരന് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചുകൊടുക്കുന്ന ജലജയുടെ പ്രകടനം ചിത്രത്തിന്റെ ദാർശനിക ഭാവത്തെ പൂർണ്ണതയിലെത്തിക്കുന്നു. തന്റെ വേരുകൾ ദുരിതങ്ങളിലാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവൾ നടന്നുപോകുമ്പോഴാണ് ചിത്രകാരന്റെ യഥാർത്ഥ പുനർജന്മം സംഭവിക്കുന്നത്.
ഇവർക്കൊപ്പം ഭരണകൂട ഭീകരതയാൽ വേട്ടയാടപ്പെടുന്ന, വ്യവസ്ഥിതിക്കെതിരെ വിരൽചൂണ്ടുന്ന വിപ്ലവകാരിയായ യുവാവായി അഭിനയിച്ചത് സാദു ആണ്. മുരളിയുടെയും ജലജയുടെയും സാദുവിന്റെയും തന്മയത്വമാർന്ന അഭിനയമാണ് ‘നിധിയുടെ കഥ’ എന്ന ചിത്രത്തെ നാല് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കിപ്പുറവും മലയാള സിനിമയിലെ ഒരു പ്രതിരോധ ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായി നിലനിർത്തുന്നത്.