വാണിജ്യ സിനിമകളുടെ അതിർവരമ്പുകൾക്കുള്ളിൽ നിൽക്കുമ്പോഴും, സമാന്തര സിനിമകളുടെ സർഗ്ഗാത്മകതയെയും കലാമൂല്യത്തെയും നെഞ്ചോട് ചേർത്തുപിടിച്ച നടനായിരുന്നു മുരളി. മലയാളിയുടെ ഭാവുകത്വത്തെയും ആസ്വാദന നിലവാരത്തെയും ഇത്രമേൽ സ്വാധീനിച്ച മറ്റൊരു നടൻ ഉണ്ടോ എന്നത് സംശയമാണ്. സിനിമയുടെ മാർഗ്ഗങ്ങൾ വഴിതിരിഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ, കരിയറിന്റെ ഒരു പ്രധാനഘട്ടത്തില് ഒരു സിനിമയുടെ പോസ്റ്ററിൽ വന്ന “കാരിരുമ്പിന്റെ കരുത്തുള്ള കഥാപാത്രങ്ങള്” എന്ന വിശേഷണം താനെന്ന വ്യക്തിയേയും ചിഹ്നീകരിച്ചെന്ന് അദ്ദേഹം തന്നെ ഒരിക്കൽ തുറന്നു പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. കർക്കശക്കാരനായും, വാത്സല്യനിധിയായും, കാമുക പരവേശങ്ങളിലും, സഹ കഥാപാത്രങ്ങളെയും മുരളി എന്ന നടൻ ഇന്ത്യൻ സിനിമയ്ക്ക് നൽകിയ സംഭാവന ചെറുതല്ല. ഓർമകളുടെ കുത്തൊഴുക്കിലും മലയാള സിനിമാ ലോകവും പ്രേക്ഷകരും എന്നും അഭിമാനത്തോടെയും സ്നേഹത്തോടെയും ഓർക്കുന്ന കലാകാരന് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ഓർമപ്പൂക്കൾ.
കൊല്ലം ജില്ലയിലെ കുടവട്ടൂരിൽ ജനിച്ച മുരളി, നാടകവേദികളിലൂടെയാണ് തന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചത്. ചെറുപ്പകാലം മുതലേ നാടകത്തോടുണ്ടായിരുന്ന അടങ്ങാത്ത അഭിനിവേശം അദ്ദേഹത്തെ പ്രൊഫഷണൽ നാടകവേദികളുടെ മുൻനിരയിലെത്തിച്ചു. കാളിദാസ കലാകേന്ദ്രം, കെ.പി.എ.സി തുടങ്ങിയ പ്രശസ്തമായ നാടക സമിതികളിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ച നാടകങ്ങൾ വലിയ ശ്രദ്ധ നേടി. നാടകവേദി നൽകിയ കഠിനമായ പരിശീലനവും അനുഭവസമ്പത്തുമാണ് മുരളി എന്ന നടന്റെ അടിത്തറ പാകിയത്. ശരീരഭാഷയിലും ശബ്ദനിയന്ത്രണത്തിലും കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരിക വൈകാരികതയെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിലും നാടകം അദ്ദേഹത്തെ പ്രാപ്തനാക്കി. വർത്തമാനകാല സംഭാഷണങ്ങളിൽപ്പോലും ഒരു നാടകീയമായ ഗാംഭീര്യവും സ്വാഭാവികതയും ഒരേസമയം നിലനിർത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞത് ഈ നാടക പശ്ചാത്തലം കൊണ്ടാണ്.
ജി. അരവിന്ദന്റെ ‘ഞാറ്റാടി’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് മുരളി സിനിമയിലേക്ക് കടന്നുവന്നതെങ്കിലും ആ ചിത്രം തിയേറ്ററുകളിൽ റിലീസ് ചെയ്യപ്പെട്ടില്ല. തുടർന്ന് 1983-ൽ ഐ.വി. ശശി സംവിധാനം ചെയ്ത ‘ഇനിയെങ്കിലും’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം വെള്ളിത്തിരയിൽ ഔദ്യോഗികമായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. തുടക്കകാലത്ത് പ്രതിനായക വേഷങ്ങളിലൂടെയും നെഗറ്റീവായിട്ടുള്ള കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെയുമാണ് മുരളി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ പരമ്പരാഗതമായ അക്രമസ്വഭാവമുള്ള വില്ലന്മാരിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു മുരളിയുടെ ശൈലി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വില്ലൻ വേഷങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ വ്യക്തിത്വവും വൈകാരികമായ അടിത്തറയും നിലപാടുകളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ‘വരവേൽപ്പ്’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ റാംജി എന്ന യൂണിയൻ നേതാവ്, ‘ദി കിംഗ്’ എന്ന രാഷ്ട്രീയ അങ്കത്തട്ടിലെ മന്ത്രി ജയകൃഷ്ണൻ എന്നിവയൊക്കെ വില്ലൻ വേഷങ്ങളുടെയും എതിർ കഥാപാത്രങ്ങളുടെയും പരമ്പരാഗത ചട്ടക്കൂടുകളെ തച്ചുടച്ച പ്രകടനങ്ങളായിരുന്നു. നായകന് തുല്യമായ അഭിനയ പ്രാധാന്യവും സ്ക്രീൻ പ്രസൻസും ഇത്തരം കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് നൽകാൻ മുരളിക്ക് സാധിച്ചു.
തൊണ്ണൂറുകളുടെ ആരംഭത്തോടെ മലയാള സിനിമയിലെ നായകസങ്കൽപ്പങ്ങളെത്തന്നെ പൂർണ്ണമായി പുനർനിർവ്വചിക്കാൻ മുരളിക്ക് കഴിഞ്ഞു. ചോരയും നീരുമുള്ള, സാധാരണക്കാരായ, ജീവിതത്തിന്റെ കയ്പുനീര് കുടിച്ചിറക്കുന്ന പച്ചയായ മനുഷ്യരുടെ മുഖമായി അദ്ദേഹം മാറി. 1992-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ എം.ടി. വാസുദേവൻ നായരുടെ രചനയിൽ ഭരതൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘ആധാരം’ എന്ന ചിത്രം മുരളിയുടെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വഴിത്തിരിവുകളിലൊന്നായിരുന്നു. ബാപ്പു എന്ന നായക കഥാപാത്രമായി അദ്ദേഹം ജീവിച്ചു തീർത്തപ്പോൾ, മലയാള പ്രേക്ഷകർ അതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത നായകത്വത്തിന്റെ പുതിയൊരു ആഴം അവിടെ പിറവിയെടുത്തു. അതിനുശേഷം ‘വളയം’, ‘വെങ്കലം’, ‘ചമയം’, ‘സാന്ത്വനം’, ‘സുകൃതം’, ‘കുടുംബസമേതം’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ മലയാളത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള നായകന്മാരുടെ നിരയിലേക്ക് അദ്ദേഹം ഉയർന്നു.
ഒരു നടൻ എന്ന നിലയിൽ മുരളിയുടെ അഭിനയശൈലി തികച്ചും സവിശേഷമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദഗാംഭീര്യം കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് വലിയൊരു ശക്തി നൽകി. കോപവും നിരാശയും പ്രണയവും വാത്സല്യവും ഒരുപോലെ ആഴത്തിൽ പ്രതിഫലിപ്പിക്കാൻ പോന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ തീക്ഷ്ണമായ കണ്ണുകൾ. ‘വെങ്കലം’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഗോപാലൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ വൈകാരിക സംഘർഷങ്ങളും, ‘ചമയം’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ആന്റോ എന്ന നാടകനടന്റെ ദാരുണമായ ജീവിതവും മുരളി അവതരിപ്പിച്ചപ്പോൾ പ്രേക്ഷകരുടെ കണ്ണുകൾ ഈറനണിഞ്ഞു. മമ്മൂട്ടിയോടൊപ്പം ‘അമരം’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ കൊച്ചുരാമനായി അഭിനയിച്ചപ്പോൾ, സൗഹൃദത്തിന്റെ ആഴവും വിശ്വസ്തതയും ത്യാഗവും എന്താണെന്ന് അദ്ദേഹം കാണിച്ചുതന്നു. ‘ലാൽ സലാം’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഡി.കെ. (ഡി.കെ. മർച്ചന്റ്) എന്ന വിപ്ലവകാരിയും രാഷ്ട്രീയ നേതാവുമായ കഥാപാത്രം, ആശയങ്ങളും സൗഹൃദവും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷത്തെ എത്രത്തോളം തീവ്രമായി ആവിഷ്കരിക്കാമെന്നതിന്റെ ഉത്തമോദാഹരണമാണ്.
കഥാപാത്രങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയവും പ്രത്യയശാസ്ത്രവും കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കി അഭിനയിച്ച അപൂർവ്വം നടന്മാരിൽ ഒരാളായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ‘മീനമാസത്തിലെ സൂര്യൻ’, ‘പഞ്ചാഗ്നി’ എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ വേഷങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിലെ രാഷ്ട്രീയബോധമുള്ള അഭിനേതാവിനെ വെളിവാക്കുന്നതായിരുന്നു. തുടർന്ന് 2001-ൽ പ്രിയനന്ദനൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘നെയ്ത്തുകാരൻ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ പ്രകടനം മുരളിയുടെ അഭിനയജീവിതത്തിന്റെ കൊടുമുടിയായി മാറിയ ഒന്നാണ്. അപ്പ മേസ്ത്രി എന്ന വാർദ്ധക്യത്തിലെത്തിയ, ഉറച്ച കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങളെ നെഞ്ചിലേറ്റിയ നെയ്ത്തുകാരന്റെ വേഷം മുരളിയുടെ കൈകളിൽ ഭദ്രമായിരുന്നു. മാറുന്ന കാലഘട്ടത്തിലും തന്റെ നിലപാടുകളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന, ആദർശങ്ങളും യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ തളരാതെ നിൽക്കുന്ന ആ വൃദ്ധന്റെ നിസഹായതയും ദൃഢനിശ്ചയവും മുരളി തന്റെ അസാമാന്യ അഭിനയത്തിലൂടെ അവിസ്മരണീയമാക്കി.
അഭിനയത്തിന് ലഭിച്ച അംഗീകാരങ്ങളും പുരസ്കാരങ്ങളും മുരളി എന്ന നടന്റെ മഹത്വത്തിന് തെളിവാണ്. ‘നെയ്ത്തുകാരൻ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ അസാധാരണ പ്രകടനത്തിന് 2001-ലെ മികച്ച നടനുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം (ഭരത് അവാർഡ്) അദ്ദേഹത്തെ തേടിയെത്തി. അതോടൊപ്പം ആ വർഷത്തെ മികച്ച നടനുള്ള കേരള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരവും അദ്ദേഹം കരസ്ഥമാക്കി. 1992-ൽ ‘ആധാരം’, ‘വളയം’ എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രകടനത്തിന് മികച്ച നടനുള്ള സംസ്ഥാന അവാർഡ് അദ്ദേഹം നേരത്തെ നേടിയിരുന്നു. 1991-ൽ ‘അമരം’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ കൊച്ചുരാമൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തിലൂടെ മികച്ച സഹനടനുള്ള സംസ്ഥാന അവാർഡും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു. കൂടാതെ വിവിധ സിനിമകളിലെ മികച്ച പ്രകടനങ്ങൾക്ക് നിരവധി ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകളും മറ്റ് സാംസ്കാരിക പുരസ്കാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
വെറും ഒരു നടൻ എന്നതിലുപരി വലിയൊരു വായനക്കാരനും ചിന്തകനുമായിരുന്നു മുരളി. അഭിനയ കലയെക്കുറിച്ചും നാടകത്തെക്കുറിച്ചും ആഴത്തിലുള്ള അറിവ് അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു. ‘അഭിനയം’, ‘അഭിനേതാവും പച്ചമനുഷ്യനും’ എന്നീ പുസ്തകങ്ങൾ അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. അഭിനയ കലയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീക്ഷണങ്ങളും പഠനങ്ങളും മലയാള സാഹിത്യത്തിനും നാടക പഠനങ്ങൾക്കും വലിയ സംഭാവനയാണ്. കേരള സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ ചെയർമാൻ എന്ന നിലയിലും അദ്ദേഹം മികച്ച രീതിയിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. സാംസ്കാരിക രംഗത്തും രാഷ്ട്രീയ രംഗത്തും സ്വന്തമായ നിലപാടുകൾ ഉറക്കെപ്പറയാൻ അദ്ദേഹം ഒട്ടും മടിച്ചിരുന്നില്ല.
തന്റെ കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെ മലയാളികളുടെ മനസ്സിൽ എന്നും ജ്വലിക്കുന്ന ഓർമ്മയായി മുരളി നിലകൊള്ളുന്നു. നായകനായും വില്ലനായും സഹനടനായുമൊക്കെ അദ്ദേഹം സ്ക്രീനിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടപ്പോൾ, അത് കേവലം ഒരു അഭിനയ പ്രകടനമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് പച്ചയായ മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ നേർക്കാഴ്ചയായിരുന്നു. വെള്ളിത്തിരയിൽ അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ച ആ വിടവ് നികത്താനാവാത്തതായി ഇന്നും അവശേഷിക്കുന്നു. മലയാള സിനിമയ്ക്ക് അദ്ദേഹം നൽകിയ സംഭാവനകളും അദ്ദേഹം ജീവസ്സുറ്റതാക്കിയ കഥാപാത്രങ്ങളും കാല അതിർത്തികളെ ഭേദിച്ച് എന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടും. ഈ ഓർമ്മദിനത്തിൽ, മലയാളത്തിന്റെ ആ മഹാനടന മുന്നിൽ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.