മലയാള സിനിമാ ലോകത്തിന് അന്ന് വരെ അപരിചിതമായിരുന്ന സൗന്ദര്യ സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്ക് രൂപവും, ഭാവവും നൽകി കടന്നു വന്നൊരു സംവിധായകൻ. വിധി മാത്രമല്ല, വിസ്മയവും വരച്ചൊരുക്കാവുന്നതാണെന്ന് മലയാള സിനിമയെ ബോധ്യപ്പെടുത്തിയ കലാകാരൻ. വരകളുടെയും വർണങ്ങളുടെയും ലോകത്ത് ജനിച്ച കഥകൾ സെല്ലുലോയിഡിലേക്ക് ചാലിച്ച് മായികരൂപം നൽകി, മലയാള സിനിമയിൽ ദൃശ്യശിൽപ്പത്തിന്റെ പുതിയൊരു വഴികാട്ടിയായിരുന്ന മലയാളത്തിന്റെ സ്വന്തം ‘ഭരതൻ’. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ നവംബർ 14 അതുകൊണ്ടുതന്നെ മലയാളിയുടെ സിനിമാമനസിൽ മലയാള സിനിമയുടെ ദൃശ്യഭാഷയെ പുനർനിർവചിച്ച സൃഷ്ടാവിനോടുള്ള ആദരവും സ്മരണയും കൂടിയാണ്. മലയാളത്തിന്റെ എക്കാലത്തെയും ക്ലാസ്സിക്കൽ സംവിധായകൻ ഭരതന് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ ജന്മദിനാശംസകൾ.
1946-ൽ വടക്കാഞ്ചേരിയിൽ പാലിശ്ശേരി പരമേശ്വര മേനോന്റെയും കാർത്തികായനി അമ്മയുടെയും മകനായി ജനിച്ച ഭരതന്റെ കലാജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യ അധ്യായങ്ങൾ വിരിഞ്ഞത് വെള്ളിത്തിരയിലായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ചിത്രരചനയുടെ ലോകത്തായിരുന്നു. വരയുടെയും വർണ്ണങ്ങളുടെയും മാന്ത്രിക ലോകത്ത് ജീവിച്ചിരുന്ന ആ മനസ്സ് പിന്നീട് സിനിമയെ തന്റെ ശ്വാസമാക്കി മാറ്റുകയായിരുന്നു. പ്രശസ്ത സംവിധായകനും അമ്മാവനുമായ പി.എൻ. മേനോൻ സിനിമാലോകത്തേക്ക് വഴികാട്ടിയായപ്പോൾ, വിൻസെന്റ് സംവിധാനം ചെയ്ത ‘ഗന്ധർവക്ഷേത്രം’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ കലാസംവിധായകനായാണ് ഭരതൻ തന്റെ സിനിമാജീവിതം ആരംഭിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ആ തുടക്കം മലയാള സിനിമയിൽ വലിയൊരു വിപ്ലവത്തിന്റെ വിത്തുപാകുകയായിരുന്നു. കലാസംവിധാനം, ചിത്രസംയോജനം, തിരക്കഥ, സംഗീതം, ഒടുവിൽ സംവിധാനം എന്നിങ്ങനെ സിനിമയുടെ സമസ്ത മേഖലകളിലും തന്റെ അനിഷേധ്യമായ കയ്യൊപ്പ് ചാർത്താൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു.
1975-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘പ്രയാണം’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ഭരതൻ സ്വതന്ത്ര സംവിധായകന്റെ കുപ്പായമണിയുന്നത്. പത്മരാജന്റെ തൂടികയിൽ പിറന്ന തിരക്കഥയും ഭരതന്റെ ദൃശ്യദർശനവും ഒത്തുകൂടിയപ്പോൾ മലയാള സിനിമ കണ്ടത് ചരിത്രമായിരുന്നു. മികച്ച പ്രാദേശിക ഭാഷാചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ പുരസ്‌കാരം വരെ നേടിയ ആ ചിത്രം മലയാള സിനിമാ ചരിത്രത്തിലെ വലിയൊരു വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലെ പച്ചയായ വികാരങ്ങളെയും യാഥാർത്ഥ്യത്തിന്റെ രൂക്ഷതയെയും ഒരുപോലെ കോർത്തിണക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾക്കായി. പകയും കാമവും പണവും ഗൃഹാതുരതയും കഥയുടെ അതിരുകൾ ഭേദിച്ച് പ്രേക്ഷകരുടെ നെഞ്ചിലേക്ക് നേരിട്ട് ഇറങ്ങിവന്നു. ഈ പ്രത്യേകതയാണ് പിന്നീട് മലയാള സിനിമ ‘ഭരതൻ ടച്ച്’ എന്ന് സ്നേഹത്തോടെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.
സംഗീതം എന്നത് ഭരതനെ സംബന്ധിച്ച് കേവലം പശ്ചാത്തലമോ ഉപഘടണമോ ആയിരുന്നില്ല. മറിച്ച് അതൊരു കഥാപാത്രത്തിന്റെ ജീവനും ആത്മാവുമായിരുന്നു. സംഗീത സംവിധായകർക്ക് രംഗത്തിന്റെ വികാരവും കഥാസന്ദർഭവും കൃത്യമായി പറഞ്ഞു കൊടുക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം അതീവ ശ്രദ്ധാലുവായിരുന്നു. കേളിയിലെ “താരം വാൽക്കണ്ണാടി നോക്കി”, “ഓലേലം പാടി”, ഇണം ചിത്രത്തിലെ “മാലേയ ലേപനം”, “അമ്പാടിക്കുട്ടാ” തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. സംഗീതത്തിലെ താളബോധവും ഒപ്പം കഥയുടെ ഹൃദയമിടിപ്പ് വായിച്ചെടുക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അസാധാരണ പാടവവുമാണ് ഭരതനെ മികച്ചൊരു സംഗീതജ്ഞൻ കൂടിയാക്കി മാറ്റിയത്.
സ്വന്തം കഥകൾ സ്വന്തം വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു തരുന്ന രീതിയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. പ്രകൃതിയോടും നാട്ടിൻപുറത്തെ സാധാരണ മനുഷ്യരോടും അത്രമേൽ ഇണങ്ങിനിന്നതുകൊണ്ടാണ് വടക്കാഞ്ചേരി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിലെ എക്കാലത്തെയും ശാശ്വത കഥാശാലയായി മാറിയത്. അവിടെനിന്നാണ് തകര, പാമരം, പാഥേയം, അമരം പോലുള്ള വിസ്മയ ദൃശ്യങ്ങൾ മലയാളത്തിന് ലഭിച്ചത്. പ്രകൃതിയുടെ പച്ചപ്പും മണ്ണിന്റെ മണവും ഒപ്പിയെടുത്ത ആ സ്വാഭാവികത തന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളെ മറ്റുള്ളവയിൽ നിന്നും വേറിട്ടുനിർത്തിയത്.
പത്തൊമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ചിത്രകലയുടെ ശൈലി ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ദൃശ്യഭാഷയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓരോ ചിത്രത്തിന്റെയും പ്രത്യേകത. ഒരു പെയിന്റിങ് പടിപടിയായി ജീവസ്സുറ്റതായി മാറുന്നതുപോലെയുള്ള അനുഭൂതിയാണ് പ്രേക്ഷകർക്ക് ലഭിച്ചത്. ഭരതന്റെ ചിത്രകാരസ്വഭാവം അതിന്റെ പൂർണ്ണതയിൽ കണ്ടത് ‘വൈശാലി’ എന്ന ചിത്രത്തിലാണ്. ഓരോ ഫ്രെയിമും സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് ചിത്രമായി വരച്ചുവെച്ചതുപോലെയാണ് അദ്ദേഹം സ്ക്രീനിൽ പുനർസൃഷ്ടിച്ചത്. മഴയുടെ സുഗന്ധവും വെളിച്ചത്തിന്റെ മൃദുലതയും ഒത്തുവന്ന ആ ചിത്രം മലയാള സിനിമയ്ക്ക് ഒരു ദൃശ്യാഭിഷേകം തന്നെയായിരുന്നു.
അതുപോലെ ‘ചുരം’ എന്ന സിനിമയിൽ മണ്ണിന്റെ നിറം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഒരുക്കിയ ഫ്രെയിമുകൾ ഇന്നും സിനിമ ലോകത്ത് വിസ്മയമാണ്. വർണ്ണങ്ങളുടെ സമർത്ഥമായ ഉപയോഗത്തിലൂടെ കഥ പറയുന്നതിൽ അദ്ദേഹം എത്രത്തോളം മിടുക്കനായിരുന്നു ഇത് തെളിവാണ്. ‘ചാമരം’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ പച്ച നിറത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പച്ച സാരിയണിഞ്ഞ് സെറീന വഹാബ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്ന ഗാനം സിനിമാ സൗന്ദര്യ സങ്കൽപ്പങ്ങളെത്തന്നെ മാറ്റിമറിച്ച ഒന്നായിരുന്നു. തമിഴിൽ അദ്ദേഹം ശിവാജി ഗണേശനെയും കമൽഹാസനെയും ഒന്നിപ്പിച്ച് ഒരുക്കിയ ‘തേവർമകൻ’ എക്കാലത്തെയും മികച്ച ക്ലാസിക്കുകളിൽ ഒന്നായി ഇന്നും വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു.
സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിന്റെ ഉള്ളറകളെ യാതൊരു വിധ ഭയവുമില്ലാതെയും മുഖംനോക്കാതെയും വെള്ളിത്തിരയിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ സംവിധായകനായിരുന്നു ഭരതൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നായികമാർ സമൂഹത്തിന്റെ പതിവ് സദാചാര നിയമങ്ങളുടെ ഇരകളായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് വികാരങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ മനുഷ്യരായിരുന്നു അവർ. വലിയ ചുവന്ന പൊട്ടും ആഗ്രഹങ്ങളും മുറിവുകളും നിറഞ്ഞ മനസ്സുമായി അവർ സിനിമകളിൽ ജീവിച്ചു. വെങ്കലത്തിലെ കുഞ്ഞിപ്പെണ്ണും വൈശാലിയിലെ മാലിനിയും അക്കാലത്തെ സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥിതിയെ ശക്തമായി ചോദ്യം ചെയ്ത കഥാപാത്രങ്ങളായിരുന്നു.
1998 ജൂലൈ 30-ന് ഭരതൻ എന്ന ഇതിഹാസം നമ്മെ വിട്ടുപിരിഞ്ഞു. എങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭൗതിക ശരീരം മാത്രമാണ് യാത്രയായത്. ആ വലിയ പ്രതിഭ ഇന്നും തന്റെ 40-ഓളം സിനിമകളിലൂടെയും പത്മരാജനുമായുള്ള അമര സൗഹൃദത്തിലൂടെയും മലയാളികളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ജീവിക്കുന്നു. കാലം എത്ര കഴിഞ്ഞാലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ റീമേക്കുകളായും അല്ലാതെയുമൊക്കെ തിരികെ വരുമ്പോൾ തെളിയുന്നത് ഭരതൻ സിനിമകളുടെ കാലാതിവർത്തിയായ പ്രസക്തിയാണ്. മലയാള സിനിമയുടെ ഏറ്റവും ഗൗരവമേറിയതും മനോഹരവുമായ ആ ക്യാൻവാസ് എന്നും ജ്വലിച്ചുനിൽക്കും. ഒരു സംവിധായകനപ്പുറം വരകളിൽ നിന്നും കഥ കണ്ടെത്തുകയും വേദനകളിൽ നിന്നും സംഗീതം കേൾക്കുകയും ചെയ്ത ആ മഹാകലകാരന് ഒരിക്കൽ കൂടി ഹൃദയം നിറഞ്ഞ ജന്മദിനാശംസകൾ.