മലയാള ഭാഷയുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും ആത്മാവിനെ സ്വന്തം പേനത്തുമ്പിലേക്ക് ആവാഹിച്ച മഹാപ്രതിഭയാണ് എം. ടി. വാസുദേവൻ നായർ. ഇന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനമാണ്. മലയാള സാഹിത്യത്തിലും സിനിമയിലും എം. ടി. എന്ന രണ്ടക്ഷരം അടയാളപ്പെടുത്തിയ കാലഘട്ടം അത്രമേൽ ആഴമേറിയതും സമാനതകളില്ലാത്തതുമാണ്. ഒരു കാലഘട്ടത്തെ മുഴുവൻ തന്റെ അക്ഷരങ്ങൾ കൊണ്ടും ദൃശ്യവിന്യാസങ്ങൾ കൊണ്ടും ഭരിച്ച ആ കുലപതി ഇന്ന് നമ്മുടെ കൂടെയില്ല എന്ന യാഥാർത്ഥ്യം മലയാളിയുടെ സാംസ്കാരിക ബോധത്തിന് ഏൽപ്പിച്ച ആഘാതം ചെറുതല്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേർപാട് അവശേഷിപ്പിച്ച ശൂന്യത കേവലം ഒരു എഴുത്തുകാരന്റെയോ ചലച്ചിത്രകാരന്റെയോ ഭൗതികമായ അഭാവമല്ല, മറിച്ച് മലയാളത്തിന്റെ സർഗ്ഗാത്മകതയുടെ വലിയൊരു യുഗത്തിന്റെ തന്നെ അവസാനമാണ്. ആ വിയോഗം സൃഷ്ടിച്ച ഏകാന്തതയും ശൂന്യതയും നെഞ്ചിലേറ്റിക്കൊണ്ട് തന്നെയാണ് മലയാളി ഇന്നും എം. ടി. യുടെ ഓരോ വരികളെയും ഓർത്തെടുക്കുന്നത്. സാഹിത്യ കുലപതിക്ക് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ജന്മദിനാശംസകൾ .
സാഹിത്യത്തിൽ ജ്ഞാനപീഠം ഉൾപ്പെടെയുള്ള പരമോന്നത ബഹുമതികൾ നേടിത്തന്ന ആ പേന, മലയാള സിനിമയുടെ ഗതിവിഗതികളെത്തന്നെയാണ് മാറ്റിമറിച്ചത്. മലയാള ചലച്ചിത്ര ലോകത്ത് എം. ടി. വാസുദേവൻ നായർ എന്ന തിരക്കഥാകൃത്തും സംവിധായകനും ചെലുത്തിയ സ്വാധീനം ഒരു സുവർണ്ണ അധ്യായമാണ്. സാഹിത്യത്തെ ദൃശ്യഭാഷയിലേക്ക് പരിവർത്തനം ചെയ്യുമ്പോൾ ഉണ്ടാകേണ്ടുന്ന സൂക്ഷ്മതയും ആഴവും എന്തെന്ന് അദ്ദേഹം മലയാളിക്ക് കാണിച്ചുതന്നു. വാണിജ്യ സിനിമകളുടെ ആർഭാടങ്ങൾക്കിടയിലും മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങൾക്കും മൗനങ്ങൾക്കും ദൃശ്യരൂപം നൽകാമെന്ന് എം. ടി. തെളിയിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങൾ തിയേറ്ററുകളിൽ വന്ന് കൈയടി വാങ്ങിപ്പോകുന്ന വെറും നിഴലുകളായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് മലയാളി തന്റെ നിത്യജീവിതത്തിൽ കണ്ടുമുട്ടുന്ന, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം ഉള്ളിൽ ഒളിപ്പിച്ചു വെച്ചിരിക്കുന്ന വികാരങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനങ്ങളായിരുന്നു. സിനിമ ഒരു വിനോദോപാധി എന്നതിനപ്പുറം ഗൗരവമേറിയ ഒരു കലാരൂപമായി മാറിയത് എം. ടി. യുടെ ശക്തമായ രചനകളിലൂടെയാണ്.
എം. ടി. യുടെ ചലച്ചിത്ര യാത്രയെക്കുറിച്ച് ഓർക്കുമ്പോൾ ആദ്യം മനസ്സിലേക്ക് വരിക ‘നിർമാല്യം’ എന്ന ക്ലാസിക് ചിത്രമാണ്. വെളിച്ചപ്പാടിന്റെ ആത്മസംഘർഷങ്ങളെയും വിശ്വാസ തകർച്ചകളെയും അത്രമേൽ തീക്ഷ്ണമായി അവതരിപ്പിച്ച മറ്റൊരു സിനിമ മലയാളത്തിലുണ്ടായിട്ടില്ല. എം. ടി. തന്നെ സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രം ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ തന്നെ ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ്. ചിത്രത്തിന്റെ ഒടുവിൽ വെളിച്ചപ്പാട് ബിംബത്തിന് മുന്നിൽ ചോര തുപ്പി വീഴുന്ന രംഗം കാണികളുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു പിടച്ചിലായി ഇന്നും അവശേഷിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗതമായ വിശ്വാസ പ്രമാണങ്ങളും മാറുന്ന സാമൂഹിക ചുറ്റുപാടുകളും തമ്മിലുള്ള ഘർഷണമാണ് നിർമാല്യത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം വരച്ചുകാട്ടിയത്. പി. ജെ. ആന്റണിയുടെ അവിസ്മരണീയമായ പ്രകടനവും എം. ടി. യുടെ ദൃശ്യബോധവും ചേർന്നപ്പോൾ അത് മലയാളത്തിന് ആദ്യത്തെ മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ പുരസ്കാരം നേടിക്കൊടുത്തു. സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ എം. ടി. യുടെ പ്രതിഭ എത്രത്തോളം ഉയരത്തിലായിരുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവാണ് ഈ ഒരൊറ്റ ചിത്രം.
തിരക്കഥാകൃത്ത് എന്ന നിലയിൽ എം. ടി. ചെയ്ത വിസ്മയങ്ങൾ അനവധിയാണ്. അതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഒന്നാണ് ഹരിഹരൻ-എം. ടി. കൂട്ടുകെട്ടിൽ പിറന്ന ‘ഒരു വടക്കൻ വീരഗാഥ’. വടക്കൻ പാട്ടുകളിലെ വില്ലനായ ചന്തുവിനെ മാനുഷികമായ തലത്തിൽ പുനർവായിക്കുക വഴി ചരിത്രത്തെയും ഐതിഹ്യത്തെയും തിരുത്തി എഴുതുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. “ചതിച്ച ചന്തു” എന്ന വിളിപ്പേരിൽ നിന്ന്, സാഹചര്യങ്ങളുടെ സമ്മർദ്ദത്താൽ ഒടുങ്ങിപ്പോയ, സ്നേഹിച്ചവരാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ട ഒരു പാവം മനുഷ്യനിലേക്ക് ചന്തുവിനെ മാറ്റിയെടുത്തത് എം. ടി. യുടെ അക്ഷരക്കരുത്താണ്. “എന്നെ ചതിച്ചതാണ്” എന്ന് മമ്മൂട്ടിയുടെ ചന്തു വിതുമ്പലോടെ പറയുമ്പോൾ തീയേറ്ററുകളിൽ ഇരുന്ന പ്രേക്ഷകന്റെ കണ്ണുകൾ ഈറനണിഞ്ഞു. ഡയലോഗുകളുടെ അതിപ്രസരമില്ലാതെ, ഓരോ വാക്കിനും കൃത്യമായ ഭാരവും അർത്ഥവും നൽകുന്നതായിരുന്നു എം. ടി. യുടെ ശൈലി. ഈ ചിത്രത്തിലെ സംഭാഷണങ്ങൾ ഇന്നും മലയാളികൾക്ക് മനഃപാഠമാണ്.
ഹരിഹരനുമായി ചേർന്നുള്ള മറ്റൊരു ദൃശ്യവിസ്മയമായിരുന്നു ‘പഴശ്ശിരാജ’. കേരളത്തിന്റെ വീരപുത്രനായ പഴശ്ശിരാജാവിന്റെ പോരാട്ടവീര്യത്തെയും അതിലുപരി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആന്തരികമായ നോവുകളെയും എം. ടി. തന്റെ തിരക്കഥയിലൂടെ മനോഹരമായി ആവിഷ്കരിച്ചു. ചരിത്ര സിനിമകൾ എങ്ങനെ വികാരതീവ്രമായി ചെയ്യാമെന്ന് ഈ ചിത്രത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം കാണിച്ചുതന്നു. കേവലം യുദ്ധരംഗങ്ങൾക്കപ്പുറം, മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണതകളും രാജ്യസ്നേഹത്തിന്റെ ആഴവും മലയാളിക്ക് അനുഭവേദ്യമാക്കാൻ ആ തിരക്കഥയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞു.
ഭരതൻ-എം. ടി. കൂട്ടുകെട്ടിൽ പിറന്ന ‘വൈശാലി’ മലയാള സിനിമയിലെ മറ്റൊരു അത്ഭുതമാണ്. പുരാണത്തിലെ ഒരു ചെറിയ കഥാസന്ദർഭത്തെ എടുത്ത്, അതിലേക്ക് പ്രണയത്തിന്റെയും ത്യാഗത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും പുതിയ മാനങ്ങൾ ചേർത്തുവെക്കുകയാണ് എം. ടി. ചെയ്തത്. ഋഷ്യശൃംഗനെ കാട്ടിൽ നിന്നും നാട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ നിയോഗിക്കപ്പെടുന്ന വൈശാലിയുടെ കഥ, ദൃശ്യഭംഗി കൊണ്ടും കഥാപാത്രസൃഷ്ടി കൊണ്ടും ഇന്നും പ്രേക്ഷകരെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെയും, സ്ത്രീയുടെ ആത്മത്യാഗത്തെയും ഇത്രമേൽ മനോഹരമായി ആവിഷ്കരിച്ച മറ്റൊരു തിരക്കഥയുണ്ടോ എന്ന് സംശയമാണ്.
മമ്മൂട്ടി, മോഹൻലാൽ എന്നീ സൂപ്പർതാരങ്ങളുടെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച കഥാപാത്രങ്ങളിൽ പലതും പിറന്നത് എം. ടി. യുടെ പേനയിൽ നിന്നാണ്. ‘സദയം’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ സത്യനാഥൻ മോഹൻലാലിന്റെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും മികച്ച വേഷങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ട ഒരു പ്രതിയുടെ മാനസികാവസ്ഥയെ അത്രമേൽ ദാർശനികമായി സമീപിച്ച മറ്റൊരു സിനിമയില്ല. ‘അമൃതം ഗമയ’യിലെ ഡോക്ടർ ഹരിദാസും മോഹൻലാലിന്റെ അഭിനയശേഷിയെ പൂർണ്ണമായി പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയ കഥാപാത്രമാണ്. തെറ്റുകളിൽ നിന്ന് പ്രായശ്ചിത്തത്തിലേക്കുള്ള ഒരു മനുഷ്യന്റെ യാത്രയാണ് ഈ ചിത്രങ്ങൾ സംസാരിച്ചത്. മമ്മൂട്ടിയുടെ കരിയറിലെ വഴിത്തിരിവുകളായ തനിയാവർത്തനം, അക്ഷരങ്ങൾ, സുകൃതം തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളും എം. ടി. യുടെ രചനാവൈഭവത്തിന് സാക്ഷ്യങ്ങളാണ്. ‘സുകൃത’ത്തിലെ രവിശങ്കർ എന്ന ക്യാൻസർ രോഗിയുടെ മടങ്ങിവരവും അതിനെത്തുടർന്ന് കുടുംബത്തിലും സമൂഹത്തിലും ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങളും മനുഷ്യസഹജമായ സ്വാർത്ഥതകളെ തുറന്നുകാട്ടുന്നതായിരുന്നു.
മനുഷ്യബന്ധങ്ങളിലെ വിള്ളലുകളും തറവാട്ടു മഹിമകളുടെ തകർച്ചയും എം. ടി. യുടെ സ്ഥിരം പ്രമേയങ്ങളായിരുന്നു. ‘കടവ്’, ‘പെരുന്തച്ചൻ’, ‘നഖക്ഷതങ്ങൾ’, ‘ആരണ്യകം’, ‘പരിണയം’, ‘തീർത്ഥം’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളെല്ലാം തന്നെ വ്യത്യസ്തമായ തലങ്ങളിൽ മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക ജീവിതത്തെ സ്പർശിച്ചവയാണ്. അജയൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘പെരുന്തച്ചൻ’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ അച്ഛനും മകനും തമ്മിലുള്ള ഈഗോയും കലാപരമായ മത്സരവും അസൂയയും വളരെ സൂക്ഷ്മമായിട്ടാണ് അദ്ദേഹം എഴുതിയത്. തിലകൻ എന്ന നടന്റെ വിശ്വരൂപം മലയാളി കണ്ടത് പെരുന്തച്ചനിലാണ്. കലയും ജീവിതവും തമ്മിലുള്ള വടംവലിയിൽ തകർന്നുപോകുന്ന ഒരു ശില്പിയുടെ കഥ മലയാള സിനിമയിലെ നിത്യഹരിത ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്.
എം. ടി. യുടെ സിനിമകളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്നു. പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടുകളിൽ ഒതുങ്ങിക്കൂടാൻ വിസമ്മതിക്കുന്ന, സ്വന്തമായ നിലപാടുകളുള്ള സ്ത്രീകളെ അദ്ദേഹം സൃഷ്ടിച്ചു. ‘പരിണയം’ സിനിമയിലെ ഉണ്ണീമായയും, ‘ആരണ്യക’ത്തിലെ അമ്മിണിയും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. അന്തർജനങ്ങളുടെ ദുരിതപൂർണ്ണമായ ജീവിതത്തെയും അതിനെതിരെയുള്ള പ്രതിഷേധത്തെയും പരിണയത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം ശക്തമായി അവതരിപ്പിച്ചു. പുരുഷാധിപത്യ സമൂഹത്തോട് കലഹിക്കുന്ന സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങൾ എം. ടി. യുടെ പുരോഗമനപരമായ ചിന്താഗതിയുടെ അടയാളങ്ങളായിരുന്നു.
എം. ടി. വാസുദേവൻ നായരുടെ നോവലുകളും ചെറുകഥകളും സിനിമകളായപ്പോഴും ആ മാന്ത്രികത ഒട്ടും ചോർന്നുപോയില്ല. സ്വന്തം കൃതിയായ ‘ഓളവും തീരവും’ എന്ന ചിത്രത്തിന് അദ്ദേഹം തിരക്കഥയെഴുതിയപ്പോൾ അത് മലയാള സിനിമയിലെ റിയലിസത്തിന്റെ തുടക്കമായി മാറി. സ്റ്റുഡിയോ സെറ്റുകൾക്കുള്ളിൽ നിന്ന് സിനിമയെ ഔട്ട്ഡോറിലേക്ക്, പ്രകൃതിയുടെ മടിത്തട്ടിലേക്ക് ഇറക്കിവിട്ടതിൽ ഈ ചിത്രത്തിന് വലിയ പങ്കുണ്ട്. ബാപ്പുട്ടിയുടെയും നബീസയുടെയും പ്രണയവും ട്രാജഡിയും മലയാളിയുടെ നെഞ്ചിൽ ഇന്നും നോവായി അവശേഷിക്കുന്നു.
ഇന്ന് എം. ടി. യുടെ ജന്മദിനം ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ, നമ്മുടെ സാംസ്കാരിക ലോകത്ത് അനുഭവപ്പെടുന്ന ആ വലിയ ശൂന്യതയെ മാറ്റിനിർത്താൻ കഴിയില്ല. തുഞ്ചൻപറമ്പിലെ ആ അക്ഷരമുത്തശ്ശൻ ഇനി പുതിയ വരികൾ എഴുതില്ല എന്ന ഓർമ്മ മലയാളിയെ സങ്കടപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്. സമകാലിക സിനിമകൾ സാങ്കേതികതയുടെ പുറകെ പായുമ്പോൾ, കഥയിലും കഥാപാത്രങ്ങളിലും ഉണ്ടാകേണ്ടുന്ന ആത്മീയമായ ആഴം എവിടെയോ നഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്ന തോന്നൽ ഉണ്ടാകുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. ആ കുറവാണ് എം. ടി. യുടെ അഭാവം നമ്മെ ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നത്. ഒരു സംവിധായകനോ തിരക്കഥാകൃത്തോ എന്നതിനപ്പുറം മലയാളിയുടെ ചിന്തകളെയും സംസ്കാരത്തെയും നവീകരിച്ച ഒരു യുഗപുരുഷനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരികളിലെ ദാർശനികതയും, നാട്ടിൻപുറങ്ങളുടെ ദൃശ്യഭംഗിയും, മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളും ഇനിയും തലമുറകളോളം പഠനവിഷയമാകും എന്നതിൽ തർക്കമില്ല. കാലം എത്ര കടന്നുപോയാലും, സിനിമയുടെ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എത്രതന്നെ മാറിയാലും എം. ടി. യുടെ തിരക്കഥകൾ ഒരു പാഠപുസ്തകമായി അവശേഷിക്കും. ആ പേന അവശേഷിപ്പിച്ചുപോയ അക്ഷരങ്ങളും ദൃശ്യങ്ങളും ഉള്ളിടത്തോളം കാലം എം. ടി. വാസുദേവൻ നായർ എന്ന പ്രതിഭ മലയാളിയുടെ മനസ്സിൽ ജീവിക്കും. ഈ ജന്മദിനത്തിൽ, ആ വിയോഗം സൃഷ്ടിച്ച ശൂന്യതയിലും അദ്ദേഹം നൽകിയ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തെ അഭിമാനത്തോടെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്, ആ മഹാനായ ചലച്ചിത്രകാരന്, എഴുത്തുകാരന് പ്രണാമം അർപ്പിക്കാം.