മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രതാളുകളിൽ എൺപതുകളുടെ തുടക്കം എന്ന് പറയുന്നത് തികച്ചും വിപ്ലവാത്മകമായ ഒരു മാറ്റത്തിന്റെ കാലഘട്ടമായിരുന്നു. സമാന്തര സിനിമകളുടെയും വാണിജ്യ സിനിമകളുടെയും അതിർവരമ്പുകൾ മാഞ്ഞുപോവുകയും, മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ സങ്കീർണ്ണതകളും സ്ത്രീമനസ്സിന്റെ ആഴങ്ങളും തുറന്നുകാട്ടുന്ന ശക്തമായ പ്രമേയങ്ങൾ വെള്ളിത്തിരയിൽ ഇടംപിടിക്കുകയും ചെയ്ത കാലം. അത്തരമൊരു സുവർണ്ണകാലഘട്ടത്തിൽ, അതായത് 1983 നവംബർ 4-നാണ് ഐ. വി. ശശി എന്ന ഇതിഹാസ സംവിധായകന്റെ മേൽനോട്ടത്തിൽ ‘കൈകേയി’ എന്ന ചലച്ചിത്രം പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിയത്. ഇന്ന് ഈ ചിത്രം തിയേറ്ററുകളിൽ പ്രദർശനത്തിനെത്തി നാല്പത്തിമൂന്ന് വർഷങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കുമ്പോൾ, മലയാള ചലച്ചിത്ര ചരിത്രത്തിൽ അത് അടയാളപ്പെടുത്തിയ വേറിട്ട സാന്നിധ്യത്തെക്കുറിച്ചും അതിന്റെ സൃഷ്ടിപരമായ മികവിനെക്കുറിച്ചും പുനർചിന്തനം നടത്തുന്നത് ഏറെ അർത്ഥവത്തായ ഒരു അനുഭവമാണ്.
മലയാള സിനിമയിലെ അതുല്യമായ രണ്ട് വടവൃക്ഷങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുകൂടിയ ചിത്രം കൂടിയായിരുന്നു കൈകേയി. സംവിധാന രംഗത്ത് പരീക്ഷണങ്ങളുടെയും തനിമയാർന്ന മേക്കിംഗിന്റെയും വക്താവായ ഐ. വി. ശശിയും, മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മമായ വികാരതലങ്ങളെയും വൈകാരിക വൈരുധ്യങ്ങളെയും തന്റെ തൂലികയിലൂടെ വരികളിൽ ആവാഹിച്ച പത്മരാജനും ഒന്നിച്ചപ്പോൾ പിറന്നത് വേറിട്ടൊരു കാഴ്ചാനുഭവമായിരുന്നു. ഐ. വി. ശശിയുടെ ദൃശ്യാവിഷ്കാര മികവും പത്മരാജന്റെ ശക്തവും ആഴമുള്ളതുമായ തിരക്കഥയും ഒത്തുചേർന്നപ്പോൾ കൈകേയി കേവലം ഒരു വാണിജ്യ ചിത്രത്തിനപ്പുറം പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിനെ സ്പർശിക്കുന്ന ഒന്നായി മാറി. ഇതിഹാസ കാവ്യമായ രാമായണത്തിലെ കൈകേയി എന്ന കഥാപാത്രം ആത്മത്യാഗത്തിന്റെയും അതേസമയം സ്വാർത്ഥതയുടെയും നിന്ദിതത്വത്തിന്റെയും ഒരു പ്രതീകമായി ചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടവളാണ്. എന്നാൽ ആ നാമധേയം സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു ആധുനിക കുടുംബ-സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലത്തിൽ സ്ത്രീയുടെ ആത്മാഭിമാനവും അവൾ നേരിടുന്ന സങ്കീർണ്ണമായ വികാരവിചാരങ്ങളും വരച്ചുകാട്ടാൻ ഈ ചിത്രത്തിന് കഴിഞ്ഞു.
ചിത്രത്തിന്റെ നിർമ്മാണം നിർവ്വഹിച്ചത് സുപ്രിയയുടെ ബാനറിൽ പ്രശസ്ത നിർമ്മാതാവ് ഹരി പോത്തൻ ആയിരുന്നു. സാങ്കേതികമായും അഭിനേതാക്കളുടെ പ്രകടനം കൊണ്ടും അന്നത്തെ കാലത്തെ ഏറ്റവും മുൻനിര ചിത്രങ്ങളിലൊന്നായി കൈകേയി മാറാൻ പ്രധാന കാരണം ഇതിന്റെ കരുത്തുറ്റ അണിയറപ്രവർത്തകരായിരുന്നു. ക്യാമറയ്ക്ക് പിന്നിൽ അശോക് കുമാറിന്റെ ചാരുതയാർന്ന ഛായാഗ്രഹണവും, കെ. നാരായണന്റെ മികച്ച എഡിറ്റിംഗും ചിത്രത്തിന്റെ ദൃശ്യഭംഗിയും വൈകാരിക വേഗതയും നിലനിർത്തുന്നതിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിച്ചു. ഒരു സിനിമയുടെ കഥ പറയുന്ന രീതിക്ക് എത്രത്തോളം സാങ്കേതിക പൂർണ്ണത വേണമെന്ന് ഐ. വി. ശശി എന്നും വാശിപിടിച്ചിരുന്ന ആളായിരുന്നു. ആ മികവ് കൈകേയിയുടെ ഓരോ ഫ്രെയിമിലും വ്യക്തമായി കാണാൻ സാധിക്കും.
കൈകേയി എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്ത് അതിന്റെ മികച്ച അഭിനേതാക്കളായിരുന്നു. ശ്രീവിദ്യ എന്ന മഹാനടി തനിക്ക് ലഭിച്ച കഥാപാത്രത്തെ അതീവ ഗാംഭീര്യത്തോടും വൈകാരിക ആഴത്തോടും കൂടിയാണ് വെള്ളിത്തിരയിൽ പകർത്തിവെച്ചത്. സ്വാഭാവിക അഭിനയത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായിരുന്ന ശ്രീവിദ്യയുടെ കണ്ണുകളിലെ ഭാവങ്ങളും ശബ്ദത്തിലെ വ്യതിയാനങ്ങളും ആ കഥാപാത്രത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകളെ പ്രേക്ഷകനിലേക്ക് തനിമയോടെ എത്തിച്ചു. ശ്രീവിദ്യയ്‌ക്കൊപ്പം മലയാളത്തിലും തമിഴിലും ഒരുപോലെ ശ്രദ്ധേയനായ പ്രതാപ് പോത്തൻ തന്റെ തനതായ അഭിനയ ശൈലിയിലൂടെ തിളങ്ങി. അന്നത്തെ യുവതലമുറയുടെ പ്രതിനിധിയായും വേറിട്ട കഥാപാത്രങ്ങളെ തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിൽ അതീവ ശ്രദ്ധ പുലർത്തിയിരുന്ന പ്രതാപ് പോത്തന്റെ സാന്നിധ്യം ചിത്രത്തിന് വലിയൊരു ഊർജ്ജം നൽകി. കൂടാതെ പൂർണ്ണിമ ജയറാം, രാധിക ശരത്കുമാർ, വനിതാ കൃഷ്ണചന്ദ്രൻ തുടങ്ങിയ മുൻനിര നടിമാരും ചിത്രത്തിൽ പ്രധാന വേഷങ്ങളിൽ എത്തി അഭിനയരംഗത്തെ തങ്ങളുടെ പ്രതിഭ തെളിയിച്ചു. ഓരോ കഥാപാത്രത്തിനും വ്യക്തമായ വ്യക്തിത്വവും കൃത്യമായ ഇടവും നൽകാൻ പത്മരാജന്റെ തിരക്കഥയ്ക്ക് സാധിച്ചിരുന്നു.
സംഗീത ശാഖയിൽ ഈ ചിത്രം നൽകിയ സംഭാവനയും നിസ്സാരമല്ല. തമിഴ്, മലയാള ചലച്ചിത്ര ലോകത്തെ സംഗീത ചക്രവർത്തിയായ എം. എസ്. വിശ്വനാഥനാണ് കൈകേയിയുടെ സംഗീത സംവിധാനം നിർവ്വഹിച്ചത്. പൂവച്ചൽ ഖാദറിന്റെ വരികൾക്ക് എം. എസ്. വിശ്വനാഥൻ ഈണം പകർന്നപ്പോൾ പിറന്നത് തലമുറകൾ കൈമാറി ആസ്വദിക്കുന്ന നിത്യഹരിത ഗാനങ്ങളായിരുന്നു. പി. ജയചന്ദ്രൻ ആലപിച്ച “സായൂജ്യം ഏകാന്ത സായൂജ്യം” എന്ന ഗാനം മലയാളികളുടെ പ്രണയ ആർദ്രമായ ഗാനങ്ങളിൽ എന്നും മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ഒന്നാണ്. എസ്. ജാനകിയും കൃഷ്ണചന്ദ്രനും ചേർന്ന് പാടിയ “ജിൽ ജിൽ ജില്ലെന്നു” എന്ന ഗാനവും പ്രേക്ഷക ശ്രദ്ധ നേടി. പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിലും പാട്ടുകളിലും എം. എസ്. വിശ്വനാഥൻ പുലർത്തിയ ആഴം സിനിമയുടെ വൈകാരിക തലത്തെ കൂടുതൽ ഉന്നതിയിലേക്ക് നയിച്ചു.
നാല്പത്തിമൂന്ന് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷവും കൈകേയി എന്ന സിനിമയെക്കുറിച്ച് ഓർക്കുമ്പോൾ മലയാള ചലച്ചിത്ര പ്രേമികളുടെ മനസ്സിൽ ആദ്യമെത്തുന്നത് അതിന്റെ കഥാപാത്ര സൃഷ്ടിയും അവ നൽകിയ ആഴത്തിലുള്ള ഓർമ്മകളുമാണ്. ഇന്ന് സിനിമകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന രീതികളും സാങ്കേതികവിദ്യകളും വളരെയധികം മാറിയിട്ടുണ്ടാകാം. എന്നാൽ പത്തോ അമ്പതോ വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് ഇറങ്ങിയ ഇത്തരം ചിത്രങ്ങൾ നൽകുന്ന അനുഭവതീവ്രതയ്ക്ക് ഇപ്പോഴും മങ്ങലേറ്റിട്ടില്ല. കഥപറച്ചിലിന്റെ കരുത്തും അഭിനേതാക്കളുടെ അതിഗംഭീരമായ പ്രകടനവുമാണ് ഒരു സിനിമയെ കാലാതിവർത്തിയാക്കുന്നത് എന്ന് കൈകേയി തെളിയിക്കുന്നു.
മലയാള സിനിമയിലെ ക്ലാസിക് കൂട്ടുകെട്ടുകളിൽ ഒന്നായ ഐ. വി. ശശി – പത്മരാജൻ കൂട്ടുക്കെട്ടിന്റെ സിനിമാറ്റിക് യാത്രയിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു നാഴികക്കല്ലാണ് കൈകേയി. 1983 നവംബറിൽ റിലീസ് ചെയ്ത ഈ ചിത്രം അക്കാലത്തെ പ്രേക്ഷകരെ തിയേറ്ററുകളിലേക്ക് ആകർഷിക്കുക മാത്രമല്ല, ചലച്ചിത്ര നിരൂപകരുടെ പ്രശംസ പിടിച്ചുപറ്റുകയും ചെയ്തു. ശ്രീവിദ്യയുടെ അഭിനയ ജീവിതത്തിലെ എണ്ണപ്പെട്ട കഥാപാത്രങ്ങളിലൊന്നായി ഈ ചിത്രത്തിലെ വേഷം മാറി.