മമ്മൂട്ടി അവതരിപ്പിച്ച പള്ളിക്കൽ നാരായണന്റെ മുഖത്ത് പതിഞ്ഞിരുന്ന നിശ്ശബ്ദ വേദന ഇന്നും മലയാളിയുടെ പ്രവാസ ജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും കാഠിന്യമുള്ള അധ്യായമായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ, അവരുടെ സ്വപ്നങ്ങളെ, നഷ്ടങ്ങളെ, യാത്രാനുഭവങ്ങളെ ഇത്രത്തോളം ആഴത്തിലും പരപ്പിലും തൊട്ടുകാട്ടിയ മറ്റൊരു സിനിമ മലയാളത്തിൽ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടോ എന്നത് സംശയമാണ്. പടം കാണുന്ന ഓരോ പ്രേക്ഷകനും പള്ളിക്കൽ നാരായണൻ എന്ന ഒറ്റ കഥാപാത്രത്തിനപ്പുറത്തേക്ക്, നൂറുകണക്കിന് പള്ളിക്കൽ നാരായണന്മാരുടെ സങ്കടങ്ങളും സന്തോഷങ്ങളും സ്വന്തം കുടുംബത്തിന്റെ തന്നെ നേർക്കാഴ്ചയായി അനുഭവിക്കാൻ കഴിയുന്നു എന്നതാണ് ഈ ചിത്രത്തിന്റെ കാലാതീതമായ പ്രസക്തി.
സിനിമ ഒരു കഥാമാധ്യമത്തിനപ്പുറത്ത് ജീവിതത്തിന്റെ മറുവശങ്ങൾ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന കണ്ണാടിയാണെന്ന് പറഞ്ഞാൽ തെറ്റില്ല. 2015 ഒക്ടോബർ 9-ന് സലിം അഹമ്മദിന്റെ സംവിധാനത്തിൽ പ്രേക്ഷകരിലേക്കെത്തിയ പത്തേമാരി, അത്തരത്തിലുള്ള ഒരു സിനിമയാണ്. ചിത്രമിറങ്ങി 11വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും മമ്മൂട്ടി അവതരിപ്പിച്ച പള്ളിക്കൽ നാരായണന്റെ മുഖത്ത് പതിഞ്ഞിരുന്ന നിശ്ശബ്ദ വേദന ഇന്നും മലയാളചലച്ചിത്ര ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും കാഠിന്യമുള്ള പ്രവാസി വേദനയായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. മലയാളികളുടെ പ്രവാസ ജീവിതത്തിന്റെ ചരിത്രം, പ്രത്യേകിച്ച് 1960-കൾ മുതൽ 2010-കൾ വരെയുള്ള കാലഘട്ടം ചിത്രീകരിച്ച ചിത്രത്തിന് ഇന്നും പ്രസക്തിയേറെയാണ്. പടം കാണുന്ന ഓരോ പ്രേക്ഷകനും പള്ളിക്കൽ നാരായണൻ എന്ന ഒറ്റ കഥാപാത്രത്തിനപ്പുറത്തേക്ക്, നൂറുകണക്കിന് പള്ളിക്കൽ നാരായണന്മാരുടെ സങ്കടങ്ങളും സന്തോഷങ്ങളും അനുഭവിക്കാൻ കഴിയും.
മലയാളികളുടെ പ്രവാസ ജീവിതത്തിന്റെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, പ്രത്യേകിച്ച് 1960-കൾ മുതൽ 2010-കൾ വരെയുള്ള കാലഘട്ടം എന്നത് വെറുമൊരു സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ മാത്രം കഥയല്ല, മറിച്ച് കഠിനമായ അതിജീവനത്തിന്റെയും വേർപാടുകളുടെയും വലിയൊരു നോവാണ്. 1960-കളിൽ ബോട്ടിലൂടെ ഗൾഫിലേക്കുള്ള യാത്ര എന്നൊരു അതിജീവനപദമുണ്ടായിരുന്നു മലയാളികളുടെ ജീവിതത്തിൽ. ആ പദത്തിന്റെ ഏറ്റവും ആഴത്തിലുള്ളതും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായ വശമാണ് പത്തേമാരി എന്ന ഈ ചലച്ചിത്രം തുറന്നു കാണിച്ചത്. മണൽക്കാറ്റും ഏകാന്തതയും കടന്ന്, നാട്ടിലെ വിശപ്പടക്കാൻ സ്വന്തം ജീവൻ പണയംവെച്ച് കപ്പൽ മാർഗ്ഗവും മറ്റു വഴികളിലൂടെയും മരുഭൂമിയിലേക്ക് വണ്ടി കയറിയ ഒരു തലമുറയുടെ ചരിത്രമാണ് ഈ ചിത്രം പറഞ്ഞുവെക്കുന്നത്. പ്രവാസികളുടെ ജീവിതത്തിലെ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലൂടെ, യൗവനത്തിൽ തുടങ്ങി വാർദ്ധക്യത്തിലേക്ക് പടർന്നുപെയ്യുന്ന കാലത്തിന്റെ കയറ്റിറക്കങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ മമ്മൂട്ടിയും ശ്രീനിവാസനും ഉൾപ്പെടെയുള്ളവർ തങ്ങളുടെ അഭിനയ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പ്രകടനങ്ങളിലൊന്നാണ് കാഴ്ചവെച്ചത്. പ്രവാസത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലെ ആവേശവും പിന്നീട് വരുന്ന മടുപ്പും ശൂന്യതയും കുടുംബത്തോടൊപ്പം ജീവിക്കാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ തീവ്രദുഃഖവുമെല്ലാം ഓരോ ഫ്രെയിമിലും പ്രേക്ഷകിലേക്ക് പടർന്നു കയറുന്നു.
മമ്മൂട്ടിയുടെ അഭിനയസപര്യയിലെ നാഴികക്കല്ലുകളിൽ ഒന്നായി പള്ളിക്കൽ നാരായണൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തെ മാറ്റിയത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷയ്ക്കപ്പുറത്തേക്കുള്ള അഭിനയമികവാണ്. വാക്കുകളേക്കാൾ ഉപരിയായി കണ്ണിലെ ക്ഷീണവും ചുണ്ടുകളിൽ പതിഞ്ഞ സ്വയം മറച്ച വേദനയും കുടുംബത്തിനായി ജീവിതത്തിന്റെ പകുതിയിലധികവും ത്യജിച്ച് നിൽക്കുന്ന ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ ദൈനംദിന പോരാട്ടവും മമ്മൂട്ടി എന്ന മഹാനടൻ ജീവിച്ചു കാണിക്കുകയായിരുന്നു. നാട്ടിൽ വരുമ്പോൾ അപരിചിതനെപ്പോലെ പെരുമാറേണ്ടി വരുന്ന, വീടിന്റെ വരാന്തകളിൽ സ്വന്തം സ്ഥലം നഷ്ടപ്പെട്ടുപോകുന്ന ഒരു മനുഷ്യന്റെ മാനസികാവസ്ഥ മലയാളസിനിമയിൽ ഇതിനുമുമ്പ് ഇത്രത്തോളം റിയലിസ്റ്റിക്കായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല. അഭിനയത്തിനപ്പുറത്തേക്ക് മമ്മൂട്ടി ആ കഥാപാത്രത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ തൊട്ടറിയുകയായിരുന്നു. ക്യാമറയുടെ മുന്നിൽ നിന്ന് ക്യാരക്ടറിലേക്ക് അലിഞ്ഞുചേരുന്ന ആ അത്ഭുത പ്രതിഭയുടെ ഏറ്റവും പക്വതയാർന്ന പ്രകടനമായിരുന്നു പത്തേമാരിയിലേത്. കുടുംബത്തിന്റെ നെടുംതൂണായി നിൽക്കുമ്പോൾത്തന്നെ ഉള്ളിൽ തകർന്നുപോകുന്ന ഒരു സാധാരണ പ്രവാസിയുടെ മുഖം ഇത്രയും തീവ്രതയോടെ മറ്റെവിടെയും കാണാൻ കഴിയില്ല.
ചിത്രത്തിന്റെ ദൃശ്യാനുഭവം സമ്മാനിക്കുന്നതിൽ മധു അമ്പാട്ടിന്റെ ക്യാമറ കണ്ണുകൾ വഹിച്ച പങ്ക് വളരെ വലുതാണ്. ആ വേദനയുടെ ഓരോ നിമിഷവും മനോഹരമായി ഒപ്പിയെടുക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലെൻസുകൾക്ക് കഴിഞ്ഞു. പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള അഭേദ്യമായ ബന്ധത്തെ, അതായത് മനുഷ്യനിലേക്ക് അവന്റെ സാഹചര്യങ്ങളിലേക്ക് പ്രകൃതി കടന്നുവരുന്നതും അതിന്റെ ഭാഗമാകുന്നതും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ലളിതവും സൂക്ഷ്മവുമായ ഫ്രെയിമുകളിലൂടെയാണ് ചിത്രം തുറന്നുകാണിച്ചത്. മരുഭൂമിയുടെ ചൂടും നാട്ടിലെ മഴയുടെയും പച്ചപ്പിന്റെയും ഗന്ധവും പ്രേക്ഷകർക്ക് അനുഭവിപ്പിക്കാൻ ആ ദൃശ്യഭാഷയ്ക്ക് സാധിച്ചു. കൂടെ റസൂൽ പൂക്കുട്ടിയുടെ ശബ്ദലോകം ചിത്രത്തിന്റെ മാറ്റ് ഇരട്ടിയാക്കി. വിമാനമിറങ്ങുന്ന ശബ്ദം മുതൽ കടൽക്കാറ്റിന്റെ കുളിർപ്പിൽവരെ, പ്രവാസത്തിന്റെ ഓരോ തുടിപ്പും അത്യന്തം സ്വാഭാവികതയോടെയാണ് ശബ്ദലേഖനത്തിലൂടെ പുനർസൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടത്.
ചിത്രത്തിൽ എടുത്തുപറയേണ്ട മറ്റൊന്ന് അതിലെ ഹൃദ്യമായ സംഗീതമാണ്. ബിജിബാലൊരുക്കിയ സംഗീതം സിനിമയുടെ ഹൃദയമിടിപ്പ് തന്നെയായിരുന്നു. ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങളും പശ്ചാത്തല സംഗീതവും പ്രവാസികളുടെ വിരഹത്തെയും ഏകാന്തതയെയും വരികളായും ഈടുകളായും മാറ്റുകയായിരുന്നു. പടിയിറങ്ങുന്നു എന്ന് ഹരിഹരന്റെ ശബ്ദത്തിൽ കേൾക്കുന്ന ആ ഭാരമുള്ള ഗാനം കേൾക്കുമ്പോൾ, ഏതൊരു പ്രവാസിയും തന്റെ ജീവിതത്തിലെ ആദ്യ പടി ഇറങ്ങുന്ന നിമിഷത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുനടന്നുപോകും. പ്രവാസത്തിന്റെ വേദനയെയും നൊമ്പരത്തെയും ഇത്രത്തോളം തീവ്രമായി സംഗീതത്തിലൂടെ ആവിഷ്കരിക്കുക എളുപ്പമല്ല. സിനിമ കണ്ട് തിയേറ്റർ വിട്ടിറങ്ങിയാലും ആ വരികളും ഈണവും ഓരോരുത്തരുടെയും മനസ്സിൽ ബാക്കിയാവുന്നു.
മറ്റു ചിത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് പത്തേമാരിയെ വേറിട്ടുനിർത്തുന്നത് അതിന്റെ അവതരണ രീതി തന്നെയാണ്. പ്രവാസം ഇവിടെ ഒരിക്കലും മഹത്വീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല. മറിച്ച്, അതിനെ ജീവിക്കാനായി മാത്രം, കുടുംബത്തെ പുലർത്താനായി മാത്രം ജീവിതം കഴിച്ചുതീർക്കുന്ന ഒരനിവാര്യ യുദ്ധമായിട്ടാണ് അവതരിപ്പിച്ചത്. നാരായണൻ ഗൾഫിൽ നിന്ന് ഓരോ തവണയും വീട്ടിൽ എത്തുമ്പോൾ, അയാളുടെ ഉള്ളിലെ ശൂന്യതയും ഒറ്റപ്പെടലും കൂടി കുഴഞ്ഞു വീർപ്പുമുട്ടുന്നത് നമ്മളും അനുഭവിക്കുന്നു. നാട്ടിലെ ആഘോഷങ്ങളിലും സന്തോഷങ്ങളിലും താൻ ഒരു അതിഥി മാത്രമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയുന്ന ഒരു മനുഷ്യന്റെ ആത്മസംഘർഷം, അവിടെയാണ് ഓരോ പ്രവാസിയുടെയും ഏറ്റവും വേദനിപ്പിക്കുന്ന മുഖം ചിത്രം നമുക്ക് കാണിച്ചുതരുന്നത്. കുടുംബത്തിന് വേണ്ടി സ്വന്തം ജീവിതകാലം മുഴുവൻ പാളത്തിൽ നിന്ന് പാളം മാറി തളർന്ന് നിൽക്കുന്ന പ്രവാസികളെ ഒരു തവണയെങ്കിലും പുതുതായി നോക്കാൻ ഈ ചിത്രം നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചു.
നിരവധി അംഗീകാരങ്ങളാണ് ഈ ചിത്രം നേടിയെടുത്തത്. 2015-ൽ മികച്ച ഫീച്ചർ സിനിമയ്ക്കുള്ള ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരത്തിൽ മികച്ച മലയാളചിത്രത്തിനുള്ള പുരസ്കാരം പത്തേമാരി സ്വന്തമാക്കുകയുണ്ടായി. കൂടാതെ മറ്റു നിരവധി ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങളും ഈ ചിത്രം വാരിക്കൂട്ടി. എന്നാൽ പത്തേമാരി നേടിയ ഏറ്റവും വലിയ അംഗീകാരം കാണികളുടെ നിശ്ശബ്ദ കണ്ണീരായിരുന്നു. ആദാമിന്റെ മകൻ അബു, കുഞ്ഞനന്തന്റെ കട തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾക്ക് ശേഷം മമ്മൂട്ടിയെ നായകനാക്കി സലിം അഹമ്മദ് തിരക്കഥയെഴുതി സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രം കൂടിയായിരുന്നു പത്തേമാരി. മഴവിൽ മനോരമയിലെ റിയാലിറ്റി ഷോ ആയ ഡി 4 ഡാൻസിലെ അവതാരക ജുവൽ ആയിരുന്നു ചിത്രത്തിലെ നായിക. കൂടാതെ സിദ്ദിക്ക്, സിദ്ദിഖിന്റെ മകൻ ഷഹീൻ, സലിം കുമാർ, ജോയ് മാത്യു, തമിഴ് സിനിമ രംഗത്തുനിന്നും വിജി, ശ്രീനിവാസൻ തുടങ്ങി നിരവധി പ്രതിഭാധനരായ താരങ്ങളാണ് ചിത്രത്തിൽ അണിനിരന്നത്. ദശാബ്ദങ്ങൾ പലതു കഴിഞ്ഞിട്ടും, പള്ളിക്കൽ നാരായണന്റെ ബോട്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും നമ്മുടെ ഓർമ്മകളിൽ യാത്രതിരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. മലയാളിയുടെ പ്രവാസചരിത്രമുള്ളിടത്തോളം കാലം, പത്തേമാരി എന്ന ഈ സിനിമയും അതിന്റെ നൊമ്പരങ്ങളും ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ അടയാളമായി എക്കാലവും നിലനിൽക്കും.