സ്ഥിരം സിനിമാ സമവാക്യങ്ങളുടെ ചട്ടക്കൂടുകളെ കാറ്റിൽപ്പറത്തി, വേറിട്ട അഭിനയശൈലി കൊണ്ടും നവഭാവുകത്വമുള്ള സംവിധാന മികവുകൊണ്ടും പ്രേക്ഷകഹൃദയം കവർന്ന അതുല്യ കലാകാരൻ. മലയാള സിനിമയ്ക്ക് പരീക്ഷണങ്ങളുടെയും പുതുമകളുടെയും വസന്തകാലം സമ്മാനിച്ച പ്രതാപ് പോത്തൻ എന്ന വിസ്മയം ഓർമ്മയായിട്ട് ഇന്നേക്ക് നാല് വർഷം തികയുകയാണ്. നടനായും സംവിധായകനായും എഴുത്തുകാരനായും കലാ ലോകത്തിന്റെ വിഭിന്ന തലങ്ങളിൽ വിസ്മയം തീർത്ത പ്രതിഭയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. പതിവു നായക സങ്കൽപ്പങ്ങളെ പൊളിച്ചെഴുതി, തന്റേതായൊരു പുതിയ സിനിമാസംസ്കാരം പടുത്തുയർത്തിയ ആ വിപ്ലവകാരി, എന്നും സ്വയം നവീകരിക്കാൻ മടിക്കാത്ത ഒരു നിത്യയൗവനമായിരുന്നു. ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിലും പിന്നിലും ഒരുപോലെ വിപ്ലവം സൃഷ്ടിച്ച ആ വലിയ കലാകാരൻ, സിനിമയെ സ്വപ്നം കാണുന്ന ഏതൊരു തുടക്കക്കാരന്റെയും എക്കാലത്തെയും വലിയ പ്രചോദനമാണ്. വെള്ളിത്തിരയിലെ ആ നക്ഷത്രത്തിന്റെ മരണമില്ലാത്ത ഓർമ്മകൾക്ക് മുന്നിൽ… സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ഓർമ്മപ്പൂക്കൾ!
സിനിമയിലെ പതിവുനായക സങ്കൽപ്പങ്ങളെ പാടെ തിരുത്തിക്കുറിച്ചു കൊണ്ടാണ് പ്രതാപ് പോത്തൻ മലയാള ചലച്ചിത്ര രംഗത്തേക്ക് കടന്നുവരുന്നത്. വെളുത്തുതുടുത്ത, മീശപിരിച്ച, ഗാംഭീര്യമുള്ള നായകന്മാർ അരങ്ങുവാണിരുന്ന ഒരു കാലത്താണ് മെലിഞ്ഞ ശരീരപ്രകൃതിയും തന്റേതായ സംഭാഷണ ശൈലിയും പാശ്ചാത്യ ശൈലിയിലുള്ള ശരീരഭാഷയുമായി അദ്ദേഹം ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തുന്നത്. ഭരതൻ എന്ന ദൃശ്യവിസ്മയ സംവിധായകന്റെ ‘ആരവം’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ തുടക്കം. എന്നാൽ പ്രതാപ് പോത്തൻ എന്ന നടനെ മലയാളികൾ എന്നന്നേക്കുമായി നെഞ്ചിലേറ്റിയത് ‘തകര’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ്. ഭരതൻ-പത്മരാജൻ കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ മാസ്റ്റർപീസ് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ആ ചിത്രത്തിലെ ‘തകര’ എന്ന നിഷ്കളങ്കനും അതേസമയം ഉള്ളിൽ ഒരുപാട് വികാരവിചാരങ്ങൾ തിളച്ചുതൂവുന്നതുമായ കഥാപാത്രത്തെ മറ്റാർക്കെങ്കിലും അത്രയേറെ തന്മയത്വത്തോടെ അവതരിപ്പിക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നത് സംശയമാണ്. ബുദ്ധിമാന്ദ്യമുള്ള, എന്നാൽ പ്രണയവും കാമവും വേദനയുമെല്ലാം തീവ്രമായി അനുഭവിക്കുന്ന ആ കഥാപാത്രം പ്രതാപിന്റെ കരിയറിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച വേഷങ്ങളിലൊന്നായി മാറി.
പിന്നീട് വന്ന ‘ചാമരം’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ റോളണ്ട് എന്ന കഥാപാത്രവും മലയാള ചലച്ചിത്ര ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. അധ്യാപികയെ പ്രണയിക്കുന്ന ആ കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥിയുടെ വേഷം അന്നത്തെ യുവതലമുറ ഏറ്റെടുത്തു. പ്രണയത്തിന്റെ തീവ്രതയും നിരാശയും പ്രതാപിന്റെ കണ്ണുകളിലും ഭാവങ്ങളിലും അത്രമേൽ മനോഹരമായി മിന്നിമറഞ്ഞു. ‘ലോറി’, ‘അപ്പുണ്ണി’, ‘തന്മാത്ര’ തുടങ്ങി ഒട്ടനവധി ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം തന്റെ അഭിനയ പ്രതിഭ വീണ്ടും വീണ്ടും തെളിയിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. നായകനായും സ്വഭാവനടനായും വില്ലനായും ഹാസ്യനടനായും അദ്ദേഹം വേഷപ്പകർച്ചകൾ നടത്തി. വെറുമൊരു നായകൻ എന്ന ചട്ടക്കൂടിൽ ഒതുങ്ങാൻ അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നില്ല. തനിക്ക് ലഭിക്കുന്ന കഥാപാത്രങ്ങളെ തന്റേതായ ശൈലിയിൽ വ്യാഖ്യാനിക്കാനും അതിന് ജീവൻ നൽകാനും അദ്ദേഹത്തിന് പ്രത്യേക കഴിവുണ്ടായിരുന്നു.
കേവലം ഒരു നടൻ എന്നതിൽ മാത്രമായിരുന്നില്ല പ്രതാപിന്റെ സർഗ്ഗാത്മകത ഒതുങ്ങിനിന്നത്. മലയാളത്തിലും തമിഴിലുമായി അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്ത ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിലെ മികച്ച ടെക്നീഷ്യനെ പുറത്തുകൊണ്ടുവന്നു. ഒരു സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായും തന്റെ കാലഘട്ടത്തേക്കാൾ മുന്നേ സഞ്ചരിച്ച ആളായിരുന്നു. ‘മീണ്ടും ഒരു കാതൽ കതൈ’ എന്ന തമിഴ് ചിത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംവിധാന മികവിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. ബുദ്ധിമാന്ദ്യമുള്ള രണ്ട് മനുഷ്യരുടെ പ്രണയവും ദാമ്പത്യവും പറഞ്ഞ ആ ചിത്രം മികച്ച നവാഗത സംവിധായകനുള്ള ദേശീയ അവാർഡ് അദ്ദേഹത്തിന് നേടിക്കൊടുത്തു. മലയാളത്തിൽ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്ത ‘ഋതുഭേദം’, ‘ഡെയ്സി’, ‘ഇസബെല്ല’ എന്നീ ചിത്രങ്ങൾ ഇന്നും സിനിമാ പ്രേമികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ചിത്രങ്ങളാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് ‘ഇസബെല്ല’യും ‘ഡെയ്സി’യും പകർന്ന ദൃശ്യാനുഭവവും സംഗീതവും മലയാളികൾക്ക് ഒരിക്കലും മറക്കാൻ കഴിയില്ല. ജോൺസൺ മാസ്റ്ററുടെ സംഗീതവും പത്മരാജന്റെയും പ്രതാപിന്റെയും ഭാവനയും ചേർന്നപ്പോൾ പിറന്നത് മലയാള സിനിമയിലെ തന്നെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച കാൽപ്പനിക പ്രണയകാവ്യങ്ങളായിരുന്നു. പ്രണയത്തെ ഇത്രയും തീവ്രമായും നൊമ്പരത്തോടെയും ദൃശ്യവൽക്കരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞത് അദ്ദേഹത്തിനുള്ളിലെ കലാകാരൻ അത്രമേൽ ആർദ്രമായിരുന്നതു കൊണ്ടാണ്.
തമിഴ് സിനിമയിലും അദ്ദേഹം വലിയ ചലനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ‘മൂടുപനി’, ‘അഴിയാത കോലങ്ങൾ’, ‘നെഞ്ചത്തെ കിള്ളാതെ’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലെ അഭിനയം തമിഴ് ജനതയ്ക്കും അദ്ദേഹത്തെ പ്രിയങ്കരനാക്കി. ഒരു നടനെന്ന നിലയിലും സംവിധായകനെന്ന നിലയിലും ചെന്നൈ നഗരവുമായും തമിഴ് സിനിമയുമായും അദ്ദേഹത്തിന് വളരെ അടുത്ത ബന്ധമാണുണ്ടായിരുന്നത്. തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം അദ്ദേഹം ചെന്നൈയിലാണ് ചെലവഴിച്ചതും.
ഒരു നീണ്ട ഇടവേളയ്ക്ക് ശേഷം ശ്യാംപ്രസാദിന്റെ ‘ഋതു’ എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെ മലയാള സിനിമയിലേക്ക് അദ്ദേഹം ശക്തമായ തിരിച്ചുവരവ് നടത്തി. പിന്നീട് നമ്മൾ കണ്ടത് പ്രതാപ് പോത്തന്റെ മറ്റൊരു മുഖമായിരുന്നു. പ്രായത്തിനൊത്ത പക്വതയുള്ള, എന്നാൽ ആധുനിക ചിന്താഗതിയുള്ള കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം വീണ്ടും മലയാളികളുടെ പ്രിയങ്കരനായി. ‘അയാളും ഞാനും തമ്മിൽ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഡോക്ടർ സാമുവൽ എന്ന കഥാപാത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കരിയറിലെ തന്നെ ഏറ്റവും ഹൃദയസ്പർശിയായ വേഷങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഒരു യുവ ഡോക്ടർക്ക് ജീവിതത്തെയും സേവനത്തെയും കുറിച്ച് വഴിവിളക്കായി മാറുന്ന ആ വൃദ്ധനായ ഡോക്ടറുടെ വേഷം പ്രതാപ് പോത്തൻ എന്ന നടന്റെ അഭിനയ സാധ്യതകളെ വീണ്ടും അടയാളപ്പെടുത്തി. ’22 ഫീമെയിൽ കോട്ടയം’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ നെഗറ്റീവ് ഷേഡുള്ള കഥാപാത്രവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയ വൈവിധ്യത്തിന് തെളിവാണ്. ‘ഇടുക്കി ഗോൾഡ്’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ മൈക്കിൾ എന്ന കഥാപാത്രവും പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സ് കവർന്നു. വാർദ്ധക്യത്തിന്റെ വിരസതകളിലും സൗഹൃദത്തിന്റെ ആഴം തിരയുന്ന ആ കഥാപാത്രം അദ്ദേഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ജീവിതവുമായി ഏറെ അടുത്തുനിൽക്കുന്ന ഒന്നായിരുന്നു.
തന്റെ നിലപാടുകളിലും ജീവിതശൈലിയിലും തികച്ചും വ്യത്യസ്തനായിരുന്നു പ്രതാപ് പോത്തൻ. സോഷ്യൽ മീഡിയയിലും അഭിമുഖങ്ങളിലും അദ്ദേഹം എപ്പോഴും തന്റെ അഭിപ്രായങ്ങൾ തുറന്നുപറഞ്ഞു. കാപട്യമില്ലാത്ത, ഉള്ളിലൊന്ന് വെച്ച് പുറത്തൊന്ന് സംസാരിക്കാൻ അറിയാത്ത ഒരു പച്ചയായ മനുഷ്യനായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ആ തുറന്നുപറച്ചിലുകൾ പലപ്പോഴും വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചെങ്കിലും തന്റെ നിലപാടുകളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കാൻ അദ്ദേഹം ഭയപ്പെട്ടില്ല. പുസ്തകങ്ങളെയും സിനിമകളെയും ലോകോത്തര കലകളെയും സ്നേഹിച്ച ഒരു യഥാർത്ഥ ബുദ്ധിജീവിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാഷണങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ലോക സിനിമയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവുകളും ദർശനങ്ങളും നിറഞ്ഞുനിന്നിരുന്നു.
മലയാള സിനിമയ്ക്ക് പരീക്ഷണങ്ങളുടെയും പുതുമകളുടെയും വസന്തകാലം സമ്മാനിച്ച ആ പ്രതിഭ കടന്നുപോയെങ്കിലും, അദ്ദേഹം അവശേഷിപ്പിച്ചുപോയ കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെയും സിനിമകളിലൂടെയും പ്രതാപ് പോത്തൻ ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു. ഓരോ ഓർമ്മദിനവും കടന്നുപോകുമ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകൾ കൂടുതൽ പ്രസക്തമായി മാറുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. മലയാള ചലച്ചിത്ര ലോകത്ത് ഇനി പ്രതാപ് പോത്തനെപ്പോലെ മറ്റൊരു കലാകാരൻ ഉണ്ടാകില്ല. തന്റേതായ പാത വെട്ടിത്തെളിച്ച്, ആ പാതയിലൂടെ മാത്രം സഞ്ചരിച്ച്, സിനിമയെയും ജീവിതത്തെയും ഒരുപോലെ പ്രണയിച്ച ആ വലിയ മനുഷ്യന്റെ ഓർമ്മകൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രണാമം.