മലയാള വെള്ളിത്തിരയുടെ ലാവണ്യവിസ്മയമായിരുന്ന നായിക. ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര ചരിത്രത്തിൽ നൃത്തം കൊണ്ടും അഭിനയം കൊണ്ടും തന്റേതായ ഒരു സാമ്രാജ്യം പണിതുയർത്തിയ മഹാ നായിക. പറഞ്ഞു വരുന്നത് തിരുവിതാംകൂർ സഹോദരിമാർ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തരായ സഹോദരിമാരിലെ പത്മിനിയെ കുറിച്ചാണ്. ലളിത, പത്മിനി, രാഗിണിമാരിൽ രണ്ടാമത്തെ സഹോദരി. അവർ വെള്ളിത്തിരയിൽ പകർന്നുനൽകിയ വിസ്മയങ്ങൾ തലമുറകൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ഇന്നും പ്രഭ ചോരാതെ നില നിൽക്കുന്നു. കേവലം ഒരു നായിക എന്നതിനപ്പുറം ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ നൃത്തത്തിന്റെ പര്യായമായി മാറിയ പ്രിയ കലാകാരിക്ക് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ ജന്മദിനാശമാസകൾ.
ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ മുഴുവൻ സൗന്ദര്യ സങ്കല്പങ്ങളെയും പ്രണയ ഭാവങ്ങളെയും നിർവചിച്ച നടിയായിരുന്നു പത്മിനി. നൃത്തവേദികളിൽ നിന്ന് സിനിമയുടെ മായാലോകത്തേക്ക് നടന്നുക്കയറിയ പത്മിനി, മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, ഹിന്ദി ഭാഷകളിലായി നൂറുകണക്കിന് ചിത്രങ്ങളിലാണ് തന്റെ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചത്. കേവലം ഒരു നായിക എന്നതിനപ്പുറം ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ നൃത്തത്തിന്റെ പര്യായമായി അവർ മാറി. ഭരതനാട്യത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയമായ പൂർണ്ണതയും സിനിമയ്ക്ക് ആവശ്യമായ ചടുലതയും ഒരുപോലെ സമ്മേളിപ്പിച്ച പത്മിനിയുടെ നൃത്തചലനങ്ങൾ പ്രേക്ഷകരെ ഒന്നടങ്കം മയക്കി കളഞ്ഞു. തെന്നിന്ത്യൻ സിനിമയുടെ സുവർണ്ണകാലഘട്ടത്തിൽ പത്മിനി അവതരിപ്പിച്ച കഥാപാത്രങ്ങൾ ഓരോന്നും മലയാളി പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ ഇന്നും ജീവസ്സുറ്റതായി നിലകൊള്ളുന്നു. സൗന്ദര്യവും പ്രതിഭയും ഒത്തുചേർന്നപ്പോൾ അവർക്ക് മുന്നിൽ സിനിമാലോകം ഒന്നടങ്കം കൈയടിച്ചു.
പത്മിനിയുടെ സിനിമാ ജീവിതം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അതിൽ ഏറ്റവും തിളങ്ങിനിൽക്കുന്നത് അവരുടെ അനശ്വരമായ കഥാപാത്രങ്ങൾ തന്നെയാണ്. സ്നേഹസീമ, ഉണ്ണിയാർച്ച, അധ്യാപിക, കുമാരസംഭവം, നോക്കെത്താദൂരത്ത് കണ്ണുംനട്ട് തുടങ്ങി നിരവധി ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അവർ മലയാളികളുടെ പ്രിയങ്കരിയായി മാറി. സിനിമയിൽ അവർ പകർന്നുനൽകിയ ഭാവങ്ങൾ അത്രമേൽ തീക്ഷ്ണവും ആത്മാർത്ഥവുമായിരുന്നു. നൊമ്പരമുണർത്തുന്ന നായികയായും, വീര്യമുള്ള വീരവനിതയായും, സ്നേഹനിധിയായ അമ്മയായും അവർ വേഷപ്പകർച്ചകൾ നടത്തി. പത്മിനിയുടെ കണ്ണുകളിലെ ഭാവപ്രകടനങ്ങൾ മാത്രം മതിയായിരുന്നു ഒരു കഥാപാത്രത്തിന്റെ ആഴം പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ. തമിഴിൽ ശിവാജി ഗണേശൻ, എം.ജി.ആർ എന്നിവർക്കൊപ്പവും, ഹിന്ദിയിൽ രാജ് കപൂർ തുടങ്ങിയ ഇതിഹാസ താരങ്ങൾക്കൊപ്പവും അവർ മത്സരിച്ചഭിനയിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ച് ശിവാജി ഗണേശൻ-പത്മിനി കൂട്ടുകെട്ട് തെന്നിന്ത്യൻ സിനിമയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച വിജയകൂട്ടുകെട്ടുകളിൽ ഒന്നായി മാറി. അവർ ഒന്നിച്ചഭിനയിച്ച ചിത്രങ്ങളിലെ പ്രണയരംഗങ്ങളും വൈകാരികമായ രംഗങ്ങളും ഇന്നും സിനിമാ വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഒരു പാഠപുസ്തകമാണ്. രാജ് കപൂറിനൊപ്പം ‘ജിസ് ദേശ് മേം ഗംഗാ ബഹ്തി ഹേ’ എന്ന ചിത്രത്തിൽ പത്മിനി ചെയ്ത വേഷം അവരെ ദേശീയതലത്തിൽ തന്നെ പ്രശസ്തയാക്കി. ഗ്ലാമറും അഭിനയശേഷിയും ഒരുപോലെ ഒത്തുചേർന്ന ഒരു നടിക്ക് മാത്രമേ അക്കാലത്ത് അത്തരം വേഷങ്ങൾ അത്രയും മനോഹരമായി ചെയ്യാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നുള്ളൂ.
നൃത്തമായിരുന്നു പത്മിനിയുടെ ആത്മാവ്. ചെറുപ്പകാലം മുതലേ ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം അഭ്യസിച്ച അവർ, തന്റെ നൃത്ത വൈഭവം സിനിമകളിൽ പൂർണ്ണമായും പ്രയോജനപ്പെടുത്തി. സിനിമയിലെ നൃത്ത രംഗങ്ങൾ വെറുമൊരു വിനോദോപാധി എന്നതിനപ്പുറം കഥാഗതിയെ സ്വാധീനിക്കുന്ന ഒന്നാക്കി മാറ്റാൻ പത്മിനിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിന് കഴിഞ്ഞു. വഞ്ചിക്കോട്ടൈ വാലിബൻ എന്ന തമിഴ് ചിത്രത്തിൽ പത്മിനിയും വൈജയന്തിമാലയും തമ്മിലുള്ള നൃത്ത മത്സരം ഇന്ത്യൻ സിനിമാ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച നൃത്ത രംഗങ്ങളിലൊന്നായി ഇന്നും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ആ രംഗത്തിൽ പത്മിനി പുറത്തെടുത്ത ചടുലതയും വാശിയും നിറഞ്ഞ ഭാവങ്ങൾ പ്രേക്ഷകരെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി. നൃത്തത്തോടുള്ള അവരുടെ സമർപ്പണം അത്രമേൽ തീവ്രമായിരുന്നു. നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ അവരുടെ മുഖത്തുണ്ടാകുന്ന ഭാവമാറ്റങ്ങൾ കാണാൻ വേണ്ടി മാത്രം തിയേറ്ററുകളിൽ ആളുകൾ തടിച്ചുകൂടിയിരുന്നു. സിനിമയിൽ നിന്ന് താൽക്കാലികമായി വിട്ടുനിന്നപ്പോഴും അവർ നൃത്തത്തെ കൈവിട്ടില്ല. അമേരിക്കയിൽ ‘പത്മിനി സ്കൂൾ ഓഫ് ഫൈൻ ആർട്സ്’ എന്ന പേരിൽ നൃത്തവിദ്യാലയം ആരംഭിച്ച് വരുംതലമുറയ്ക്ക് ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ നൃത്തത്തിന്റെ മഹിമ പകർന്നുനൽകാൻ അവർ മുൻകൈ എടുത്തു. വിദേശമണ്ണിലും നമ്മുടെ സംസ്കാരത്തെയും കലയെയും ജീവനോടെ നിലനിർത്താൻ അവർ കാട്ടിയ ആർജ്ജവം പ്രശംസനീയമാണ്.
പത്മിനിയുടെ അഭിനയ ശൈലിയിൽ എടുത്തുപറയേണ്ടത് അവരുടെ സ്വാഭാവികതയാണ്. സംഭാഷണങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിലും ഭാവങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിലും അവർ പുലർത്തിയ മിതത്വം അവരെ മറ്റ് നടിമാരിൽ നിന്ന് വേറിട്ടുനിർത്തി. സത്യൻ, പ്രേം നസീർ തുടങ്ങിയ മലയാളത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച നായകന്മാർക്കൊപ്പം പത്മിനി അഭിനയിച്ചപ്പോൾ അത് മലയാളിക്ക് മറക്കാനാവാത്ത ദൃശ്യവിരുന്നായി മാറി. പിന്നീട് പ്രായത്തിന് അനുയോജ്യമായ വേഷങ്ങളിലേക്ക് അവർ മാറിയപ്പോഴും ആ പ്രൗഢിക്ക് ഒട്ടും കോട്ടം തട്ടിയില്ല. പത്മരാജൻ സംവിധാനം ചെയ്ത ‘നോക്കെത്താദൂരത്ത് കണ്ണുംനട്ട്’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ കുഞ്ഞുഞ്ഞമ്മൂമ്മ എന്ന കഥാപാത്രം പത്മിനിയുടെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ രണ്ടാം വരവിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്. നദിയാ മൊയ്തു അവതരിപ്പിച്ച ഗേളി എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ മുത്തശ്ശിയായി, സ്നേഹവും കർക്കശ സ്വഭാവം പൊതിഞ്ഞ ആ വേഷം മലയാളികൾ ഇന്നും ഹൃദയത്തോട് ചേർത്തുപിടിക്കുന്നു. ആ ചിത്രത്തിലെ അവരുടെ പ്രകടനവും മോഹൻലാലും നദിയയുമായുള്ള കോമ്പിനേഷൻ രംഗങ്ങളും ഇന്നും ടെലിവിഷൻ സ്ക്രീനുകളിൽ കാണുമ്പോൾ പ്രേക്ഷകർക്ക് അതേ അനുഭൂതിയാണ് സമ്മാനിക്കുന്നത്. പ്രായം തളർത്താത്ത ആ അഭിനയപ്രതിഭയുടെ തിളക്കം ആ ചിത്രത്തിൽ ഉടനീളം കാണാമായിരുന്നു.
അവാർഡുകൾക്കും അംഗീകാരങ്ങൾക്കും അപ്പുറമായിരുന്നു പത്മിനിക്ക് പ്രേക്ഷകർ നൽകിയ സ്നേഹം. എങ്കിലും മികച്ച നടിക്കുള്ള ഫിലിംഫെയർ അവാർഡുകളും, തമിഴ്നാട് സർക്കാരിന്റെ കലൈമാമണി പുരസ്കാരവും ഉൾപ്പെടെ നിരവധി അംഗീകാരങ്ങൾ അവരെ തേടിയെത്തി. പത്മിനി എന്ന പേര് കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ ഇരമ്പിവരും. സിനിമയിലെ നായികമാർക്ക് ഒരു നിശ്ചിത ഭാവവും സൗന്ദര്യ സങ്കല്പവും ഉണ്ടായിരുന്ന കാലത്ത്, അതിനെയെല്ലാം മാറ്റിമറിച്ചുകൊണ്ട് സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം അടയാളപ്പെടുത്തിയ ധീരയായ കലാകാരിയായിരുന്നു അവർ. കുടുംബബന്ധങ്ങൾക്ക് വലിയ വില കൽപ്പിച്ചിരുന്ന അവർ, വിവാഹജീവിതത്തിലേക്ക് കടന്നപ്പോൾ സിനിമയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി മാറിനിൽക്കാനും മടിച്ചില്ല. രാമചന്ദ്രൻ എന്ന ഡോക്ടറെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് അവർ അമേരിക്കയിലേക്ക് താമസം മാറിയെങ്കിലും, സിനിമയും നൃത്തവും അവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ എപ്പോഴുമുണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം അവർ വീണ്ടും ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തിയപ്പോൾ പഴയ അതേ ഊർജ്ജത്തോടെയും പ്രസരിപ്പോടെയുമാണ് പ്രേക്ഷകർ അവരെ സ്വീകരിച്ചത്. ഇത് കാണിക്കുന്നത് പത്മിനി എന്ന നടി മലയാളി മനസ്സിനെ എത്രത്തോളം സ്വാധീനിച്ചിരുന്നു എന്നാണ്.
മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ പത്മിനിയുടെ സ്ഥാനം എക്കാലവും സുരക്ഷിതമായിരിക്കും. അവർ ചെയ്ത കഥാപാത്രങ്ങളിലൂടെയും നൃത്തച്ചുവടുകളിലൂടെയും അവർ ഇന്നും നമുക്കിടയിൽ ജീവിക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ തലമുറയിലെ നടിമാർക്ക് പോലും മാതൃകയാക്കാവുന്ന ഒരു വലിയ കരിയറാണ് പത്മിനി കെട്ടിപ്പടുത്തത്. സിനിമയിൽ എങ്ങനെ പെരുമാറണം, കലയെ എങ്ങനെ ആത്മാർത്ഥമായി സമീപിക്കണം എന്നതിനൊക്കെ പത്മിനിയുടെ ജീവിതം ഒരു വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. തെന്നിന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ‘നാട്യപേരരസി’ (നൃത്തത്തിന്റെ രാജ്ഞി) എന്ന പദവി പത്മിനിക്ക് അല്ലാതെ മറ്റാർക്കും അത്രമേൽ അനുയോജ്യമാകില്ല. അവരുടെ ഓരോ ജന്മദിനവും കടന്നുപോകുമ്പോൾ അത് വെറുമൊരു കലണ്ടർ തീയതി മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ സുവർണ്ണകാലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണ്. ബ്ലാക്ക് ആൻഡ് വൈറ്റ് ചിത്രങ്ങളുടെ കാലത്ത് നിന്ന് കളർ ചിത്രങ്ങളുടെ കാലത്തേക്ക് സിനിമ മാറിയപ്പോഴും പത്മിനി എന്ന നടിയുടെ പ്രഭാവം കുറഞ്ഞില്ല. സൗന്ദര്യത്തിന്റെ ലളിതമായ നിർവചനമായിരുന്നു അവർ. വശ്യമായ പുഞ്ചിരിയും, സംസാരിക്കുന്ന കണ്ണുകളും, കാവ്യത്മകമായ ചലനങ്ങളും കൊണ്ട് അവർ ഒരു തലമുറയെ മുഴുവൻ പ്രണയിക്കാൻ പഠിപ്പിച്ചു.
പത്മിനിയുടെ ജന്മദിനമായ ഇന്ന് അവരെക്കുറിച്ചുള്ള ഓർമ്മകൾ പുതുക്കുന്നത് സിനിമയെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഏവരുടെയും കടമയാണ്. കാരണം, അവർ നമുക്ക് സമ്മാനിച്ചത് അത്രമേൽ വിലപിടിപ്പുള്ള കലാരൂപങ്ങളാണ്. ഡിജിറ്റൽ യുഗത്തിന്റെ ഈ കാലത്തും പത്മിനിയുടെ പഴയ ചിത്രങ്ങളിലെ ഗാനങ്ങളും രംഗങ്ങളും യൂട്യൂബിലും മറ്റും ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളാണ് കാണുന്നത്. ഇത് തെളിയിക്കുന്നത് നല്ല കലയ്ക്ക് മരണമില്ല എന്ന് തന്നെയാണ്. പത്മിനി എന്ന മൂന്നക്ഷരം ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര ലോകത്ത് എന്നും തിളങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒരു നക്ഷത്രമാണ്. വരുംതലമുറകൾക്കും ആ നക്ഷത്രത്തിന്റെ വെളിച്ചം വഴികാട്ടിയായിരിക്കും. ലളിതവും ദീപ്തവുമായ ആ ജീവിതവും അഭിനയ സപര്യയും മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രതാളുകളിൽ എന്നും സ്വർണ്ണലിപികളാൽ എഴുതപ്പെട്ടിരിക്കും. ഈ സുദിനത്തിൽ ആ മഹാനടിയുടെ അനശ്വരമായ ഓർമ്മകൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.