മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ വൻകിട കാൻവാസും ചരിത്ര പശ്ചാത്തലവും സമന്വയിപ്പിച്ച് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ പടുകൂറ്റൻ ബിഗ് ബജറ്റ് ചിത്രമാണ് 1988-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘1921’. ഐ. വി. ശശി – ടി. ദാമോദരൻ കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ സർഗ്ഗാത്മകതയുടെ കൊടുമുടി അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഈ ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്തിട്ട് 38 വർഷങ്ങൾ തികയുമ്പോഴും, പീരിയഡ് സിനിമകളുടെ നിർമ്മാണത്തിൽ മലയാളത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച അളവുകോലായി നിലകൊള്ളുന്നു. സാങ്കേതിക സൗകര്യങ്ങൾ പരിമിതമായിരുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിൽ, സാമ്പത്തികവും പ്രൊഡക്ഷൻ പരവുമായ വലിയ വെല്ലുവിളികൾ ഏറ്റെടുത്താണ് ഈ ചിത്രം പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിച്ചത്.
1921-ൽ മലബാറിൽ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകൂടത്തിനും പ്രാദേശിക ചൂഷണങ്ങൾക്കും എതിരെ നടന്ന മലബാർ കലാപമാണ് ചിത്രത്തിന്റെ ഇതിവൃത്തം. ചരിത്ര സംഭവങ്ങളെ വെറുമൊരു മാസ് സിനിമയുടെ ചേരുവകളാക്കാതെ, അന്നത്തെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ അന്തരീക്ഷത്തെ കൃത്യതയോടെ ആവിഷ്കരിക്കാൻ ടി. ദാമോദരന്റെ തിരക്കഥയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞു. അധിനിവേശത്തിനെതിരെ മലബാറിലെ സാധാരണക്കാരായ മനുഷ്യർ നടത്തിയ ചെറുത്തുനിൽപ്പും അതിനെത്തുടർന്നുണ്ടായ സംഘർഷങ്ങളും ദാരുണമായ ദുരന്തങ്ങളുമാണ് സിനിമ പങ്കുവെക്കുന്നത്. ചരിത്ര വസ്തുതകളെ ലളിതവും എന്നാൽ ശക്തവുമായ ഭാഷയിൽ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ഇതിന് സാധിച്ചു.
ആയിരക്കണക്കിന് ജൂനിയർ ആർട്ടിസ്റ്റുകളെ അണിനിരത്തി ചിത്രീകരിച്ച യുദ്ധരംഗങ്ങളും തെരുവ് പോരാട്ടങ്ങളും അന്നുവരെ മലയാള സിനിമ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത കാഴ്ചാനുഭവമായിരുന്നു. കമ്പ്യൂട്ടർ ഗ്രാഫിക്സോ വി.എഫ്.എക്സോ ഇല്ലാതിരുന്ന അക്കാലത്ത്, ഐ. വി. ശശിയുടെ മേക്കിങ് മികവും കൂറ്റൻ ആൾക്കൂട്ടങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവുമാണ് ചിത്രത്തെ ബ്രഹത്താക്കിയത്. രാമചന്ദ്രബാബുവിന്റെ ഛായാഗ്രഹണം മലബാറിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയെയും പോരാട്ടങ്ങളുടെ തീവ്രതയെയും തന്മയത്വത്തോടെ ഒപ്പിയെടുത്തു. ബോംബെ രവിയുടെ സംഗീതവും ബിചു തിരുമലയുടെ വരികളും സിനിമയുടെ വൈകാരിക അന്തരീക്ഷത്തിന് പശ്ചാത്തലമൊരുക്കി.
മമ്മൂട്ടി അവതരിപ്പിച്ച ‘ഖാദർ’ എന്ന കഥാപാത്രം സിനിമയുടെ പ്രധാന ആകർഷണമായിരുന്നു. മുൻ ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളക്കാരനും പിന്നീട് കള്ളക്കടത്തുകാരനുമായ ഖാദർ, യാദൃച്ഛികമായി സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിലേക്ക് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നതും തുടർന്നുള്ള അയാളുടെ പരിവർത്തനവും മികച്ച രീതിയിലാണ് ആവിഷ്കരിച്ചത്. ഖാദറിനെ ഒരു അത്ഭുത നായകനാക്കാതെ, വൈകാരീകതയുള്ള ഒരു മനുഷ്യനായി നിർത്തിക്കൊണ്ട് തന്നെ പോരാട്ടവീര്യം ചോർന്നുപോകാതെ അവതരിപ്പിക്കാൻ മമ്മൂട്ടിക്ക് സാധിച്ചു. ആലി മുസ്ലിയാരെ അവതരിപ്പിച്ച മധു, ഉണ്ണി നമ്പൂതിരിയായി എത്തിയ സുരേഷ് ഗോപി, നെല്ലിക്കൽ മമ്മദായി അഭിനയിച്ച ടി.ജി. രവി എന്നിവരെല്ലാം തങ്ങളുടെ വേഷങ്ങൾ അവിസ്മരണീയമാക്കി.
രൂപകൽപ്പനയിലും നിർമ്മാണത്തിലും കാണിച്ച സത്യസന്ധത കൊണ്ടാണ് 38 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും ‘1921’ ഒരു വിസ്മയമായി തുടരുന്നത്. ചരിത്രത്തെ അനാവശ്യമായി ഗ്ലോറിഫൈ ചെയ്യാനോ വഴിതിരിച്ചുവിടാനോ ശ്രമിക്കാതെ, വൻകിട സിനിമകൾ എങ്ങനെ സാങ്കേതിക തികവോടെയും ഗൗരവത്തോടെയും നിർമ്മിക്കാം എന്നതിന് ഈ ചിത്രം മലയാള സിനിമയിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച മാതൃകയാണ്.