48 വർഷത്തെ സിനിമാ ജീവിതത്തിൽ അപൂർവ്വമായി മാത്രം സംഭവിക്കുന്ന നിമിഷം, കിരീടം എന്ന സിനിമയുടെ 37 വയസ്സിനെ കണ്ണീരണിഞ് മലയാളത്തിന്റെ മഹാ നടൻ മോഹൻലാൽ വിശേഷിപ്പിച്ചതിങ്ങനെ. വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറം തന്റെ ചോട്ടാമുംബൈയും, രാവണപ്രഭുവുമൊക്കെ റീ റിലീസ് ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോഴും, അതിൽ നിന്നൊക്കെ “കിരീടം” വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നതിന് ആ കണ്ണീര് സാക്ഷി. മലയാള സിനിമാ ചരിത്രത്തിന്റെ നെറുകയിൽ കണ്ണീരും ചോരയും കൊണ്ട് എഴുതിച്ചേർത്ത ലോഹിതദാസ്-സിബി മലയിൽ കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ 37 വർഷം.
റിലീസ് ചെയ്ത് മുപ്പത്തിയേഴ് വർഷങ്ങൾ പിന്നിടുമ്പോഴും, ആ ചിത്രമേൽപ്പിച്ച മുറിവും നോവും മലയാളിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരിറ്റുപോലും ഉണങ്ങാതെ പച്ചയായിത്തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു. ഒരു സാധാരണക്കാരന്റെ സ്വപ്നങ്ങളും അവന്റെ കുടുംബത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷകളും വിധി എന്ന മഹാശക്തിക്ക് മുന്നിൽ തകർന്നുതരിപ്പണമാകുന്ന കാഴ്ചയാണ് ഈ സിനിമ നമുക്ക് സമ്മാനിച്ചത്. അച്ഛന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് സബ് ഇൻസ്പെക്ടറാകാൻ കൊതിച്ച സേതുമാധവൻ എന്ന പാവം യുവാവ്, ഒടുവിൽ സമൂഹത്തിന്റെ കണ്ണിൽ ഒരു കൊടുംകുറ്റവാളിയായി മുദ്രകുത്തപ്പെട്ട് ജയിലറയിലേക്ക് നടന്നുനീങ്ങുന്ന ആ ശുഭപര്യവസാനമില്ലാത്ത കഥ, കേവലം ഒരു സിനിമ എന്നതിനപ്പുറം ജീവിതത്തിന്റെ കയ്പേറിയ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിലേക്കുള്ള ഒരു തുറന്നുപിടിച്ച കണ്ണാടിയായിരുന്നു. തിലകനും മോഹൻലാലും അച്ഛനും മകനുമായി ജീവിച്ചുതീർത്ത ആ നിമിഷങ്ങൾ മലയാള സിനിമയിലെ അഭിനയത്തിന്റെ പരകോടിയായി ഇന്നും വാഴ്ത്തപ്പെടുന്നു.
ആ കാലഘട്ടത്തിലെ മധ്യവർഗ്ഗ കുടുംബങ്ങളുടെ പ്രതീക്ഷ മുഴുവൻ തങ്ങളുടെ മക്കളിലായിരുന്നു. അച്യുതൻ നായർ എന്ന കടുത്ത അച്ചടക്കമുള്ള, എന്നാൽ ഉള്ളിൽ സ്നേഹം വിങ്ങിപ്പൊട്ടുന്ന പൊലീസുകാരന്റെ ജീവിതലക്ഷ്യം തന്റെ മൂത്തമകനായ സേതുമാധവനെ ഒരു എസ്.ഐ ആയി കാണുക എന്നത് മാത്രമായിരുന്നു. ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് സേതുമാധവൻ ഏറെക്കുറെ എത്തിച്ചേരുകയും ചെയ്തിരുന്നു. തനിക്കൊരിക്കലും നേടാൻ കഴിയാതെ പോയ പദവികളും ആദരവും തന്റെ മകനിലൂടെ സമൂഹം നൽകുന്നത് കാണാൻ കാത്തിരുന്ന അച്യുതൻ നായരുടെ സ്വപ്നങ്ങളിലേക്കാണ് കീരിക്കാടൻ ജോസ് എന്ന വില്ലൻ കഥാപാത്രം അപ്രതീക്ഷിതമായി കടന്നുവരുന്നത്. ചന്തയിലെ ഗുണ്ടയായ കീരിക്കാടൻ ജോസ് അച്യുതൻ നായരെ ക്രൂരമായി മർദ്ദിക്കുന്നത് കണ്ട്, ഒരു മകനെന്ന നിലയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയാതെ, തന്റെ അച്ഛനെ രക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം സേതുമാധവൻ നടത്തുന്ന ആ പ്രതിരോധമാണ് അവന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഗതി തന്നെ മാറ്റിമറിക്കുന്നത്. ആ ഒരൊറ്റ നിമിഷത്തിൽ, നിയമത്തിന്റെ കാവൽക്കാരനാകേണ്ടവൻ നിയമം കയ്യിലെടുത്തവനായി മാറുന്നു. ജനങ്ങൾ അവനെ ഒരു നായകനായി വാഴ്ത്തുമ്പോഴും, അവന്റെ ഉള്ളിൽ ഭയവും വരാനിരിക്കുന്ന ദുരന്തത്തിന്റെ നിഴലാട്ടങ്ങളുമായിരുന്നു. അച്ഛന്റെ കണ്ണിലെ പ്രതീക്ഷകൾ ഒടുങ്ങുന്നതും, സ്വന്തം കുടുംബം തന്നിൽ നിന്ന് അകലുന്നതും സേതുമാധവന് നിസ്സഹായനായി നോക്കിനിൽക്കേണ്ടി വന്നു.
സിനിമയിലെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയിലാണ് ലോഹിതദാസ് എന്ന തിരക്കഥാകൃത്തിന്റെ ജീനിയസ്സ് നാം കാണുന്നത്. സേതുമാധവനായി ജീവിച്ച മോഹൻലാൽ തന്റെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പ്രകടനങ്ങളിലൊന്നാണ് ഈ ചിത്രത്തിൽ പുറത്തെടുത്തത്. ഒരു സാധാരണക്കാരന്റെ നിഷ്കളങ്കതയിൽ നിന്നും, സാഹചര്യങ്ങളുടെ സമ്മർദ്ദം മൂലം ഒരു ഗുണ്ടയായി മാറേണ്ടി വരുന്നവന്റെ ആത്മസംഘർഷങ്ങൾ മോഹൻലാൽ തന്റെ കണ്ണുകളിലൂടെയും ശരീരഭാഷയിലൂടെയും അവിസ്മരണീയമാക്കി. അച്യുതൻ നായരായി വേഷമിട്ട തിലകൻ, അച്ഛൻ എന്ന വികാരത്തിന്റെ എല്ലാ ഭാവങ്ങളും അതിമനോഹരമായി സ്ക്രീനിൽ എത്തിച്ചു. മകനെ സ്നേഹിക്കുന്ന, എന്നാൽ സമൂഹത്തിന് മുന്നിൽ തലകുനിക്കേണ്ടി വരുന്ന ഒരു പോലീസുകാരന്റെ നിസ്സഹായത തിലകന്റെ ശബ്ദത്തിലും ഭാവത്തിലും പ്രകടമായിരുന്നു. കീരിക്കാടൻ ജോസ് എന്ന കഥാപാത്രമായി വന്ന മോഹൻ രാജ് മലയാള സിനിമയിലെ തന്നെ എക്കാലത്തെയും ഭയമുണർത്തുന്ന വില്ലന്മാരിലൊരാളായി മാറി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ രൂപവും ഭാവവും ഡയലോഗുകളും പ്രേക്ഷകരിൽ യഥാർത്ഥ ഭീതി ജനിപ്പിച്ചു. സേതുമാധവന്റെ കാമുകിയായ ദേവിയായി അഭിനയിച്ച പാർവ്വതി, ഒരു പെൺകുട്ടിയുടെ പ്രണയവും, ഒടുവിൽ വിധിക്ക് കീഴടങ്ങേണ്ടി വരുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന വേദനയും മനോഹരമായി അവതരിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ കവിയൂർ പൊന്നമ്മ, കൊച്ചിൻ ഹനീഫ, ജഗതി ശ്രീകുമാർ, മാമുക്കോയ, ഒടുവിൽ ഉണ്ണികൃഷ്ണൻ തുടങ്ങിയ വൻ താരനിര തന്നെ ചിത്രത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. ഹൈഡ്രോസ് എന്ന കഥാപാത്രമായി വന്ന കൊച്ചിൻ ഹനീഫയും, പരമു എന്ന കഥാപാത്രമായി വന്ന ജഗതിയും ചിത്രത്തിന് ചെറിയ രീതിയിലുള്ള ഹാസ്യത്തിന്റെ അകമ്പടി നൽകിയെങ്കിലും ഒടുവിൽ അവരും ആ ട്രാജഡിയുടെ ഭാഗമായി മാറുകയായിരുന്നു.
‘കിരീടം’ എന്ന സിനിമയെ ഇത്രമേൽ ഹൃദയസ്പർശിയാക്കിയതിൽ അതിലെ ഗാനങ്ങൾക്കും പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിനും ഉള്ള പങ്ക് ചെറുതല്ല. കൈതപ്രം ദാമോദരൻ നമ്പൂതിരിയുടെ വരികൾക്ക് ജോൺസൺ മാസ്റ്റർ ഈണം നൽകിയ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും മലയാളി നെഞ്ചേറ്റുന്നവയാണ്. “കണ്ണീർപ്പൂവിന്റെ കവിളിൽ തലോടി” എന്ന ഗാനം കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ സേതുമാധവന്റെ തകർന്നടിഞ്ഞ ജീവിതവും അവന്റെ കണ്ണീരും നമ്മുടെ മനസ്സിലേക്ക് ഓടിയെത്തും. എം.ജി. ശ്രീകുമാർ പാടിയ ഈ ഗാനം മലയാളത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച വിരഹഗാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ സന്തോഷങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ട്, വിധിയുടെ ക്രൂരതയ്ക്ക് ഇരയായി തീരുന്ന ഒരു മനുഷ്യന്റെ ആത്മരോദനമാണ് ആ വരികളിൽ ഉള്ളത്. അതുപോലെ തന്നെ “തട്ടാരം മൊട്ടിന്മേൽ” എന്ന ഗാനം സേതുമാധവന്റെയും ദേവിയുടെയും പ്രണയത്തിന്റെ മനോഹരമായ നിമിഷങ്ങളെ അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ജോൺസൺ മാസ്റ്ററുടെ പശ്ചാത്തല സംഗീതം ഈ സിനിമയുടെ ജീവനായിരുന്നു എന്ന് പറയാം. ഓരോ രംഗത്തിന്റെയും തീവ്രത പ്രേക്ഷകന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് ഇറക്കിവിടാൻ ആ സംഗീതത്തിന് കഴിഞ്ഞു. പ്രത്യേകിച്ച് സിനിമയുടെ ക്ലൈമാക്സ് രംഗങ്ങളിൽ മുഴങ്ങിക്കേൾക്കുന്ന ആ സംഗീതം കണ്ടിരിക്കുന്നവരുടെ കണ്ണുകളെ ഈറനണിയിക്കാൻ പോന്നതായിരുന്നു.
ചിത്രത്തിന്റെ ക്ലൈമാക്സ് രംഗം മലയാള സിനിമാ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ക്ലാസിക്കുകളിൽ ഒന്നാണ്. കീരിക്കാടൻ ജോസിനെ കൊലപ്പെടുത്തിയ ശേഷം, ചോരപുരണ്ട കത്തിയുമായി നിൽക്കുന്ന സേതുമാധവനോട് അച്യുതൻ നായർ പറയുന്ന വരികൾ ഇന്നും പ്രേക്ഷകരുടെ കാതുകളിൽ മുഴങ്ങുന്നുണ്ട്. “സേതു… കത്തി താഴെയിടടാ… അച്ഛനാ പറയുന്നേ, കത്തി താഴെയിടടാ…” എന്ന് കരഞ്ഞുപറയുന്ന അച്യുതൻ നായരും, ഒടുവിൽ “അച്ഛൻ ആവശ്യപ്പെട്ടത് ഞാൻ സാധിച്ചു തന്നു, ഞാനവനെ കൊന്നു” എന്ന് വിറയ്ക്കുന്ന ശബ്ദത്തോടെ പറയുന്ന സേതുമാധവനും അഭിനയത്തിന്റെ പുതിയൊരു ലോകമാണ് തുറന്നിട്ടത്. തൊട്ടടുത്ത നിമിഷം വരുന്നത് മലയാളികൾക്ക് ഒരിക്കലും മറക്കാൻ കഴിയാത്ത ആ കോടതി വിധിയാണ്. അച്യുതൻ നായർ കോടതി മുറിക്ക് പുറത്തുനിൽക്കുമ്പോൾ കേൾക്കുന്ന ആ വിധിന്യായം, സേതുമാധവനെ ജീവപര്യന്തം തടവിന് ശിക്ഷിക്കുന്നു എന്നതായിരുന്നു. ആ സമയത്ത് അച്യുതൻ നായർ തന്റെ യൂണിഫോമിലെ തൊപ്പി ഊരി കൈകളിൽ പിടിച്ച് പൊട്ടിക്കരയുന്ന രംഗം ഏതൊരു പ്രേക്ഷകന്റെയും നെഞ്ച് തകർക്കുന്നതായിരുന്നു. മകനെ ഒരു വലിയ ഉദ്യോഗസ്ഥനാക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഒരച്ഛന്, ഒടുവിൽ തന്റെ മകൻ ഒരു കൊലയാളിയായി ജയിലിലേക്ക് പോകുന്നത് നോക്കിനിൽക്കേണ്ടി വന്ന ആ ദുരന്തം ലോഹിതദാസ് എന്ന എഴുത്തുകാരന്റെ തൂലികയിൽ നിന്നും പിറന്ന ഏറ്റവും ശക്തമായ രംഗമായിരുന്നു.
മുപ്പത്തിയേഴ് വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും ‘കിരീടം’ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നത് അതിലെ സാർവ്വലൗകികമായ പ്രമേയം കൊണ്ടാണ്. ഒരു മനുഷ്യൻ എത്രയൊക്കെ ആഗ്രഹിച്ചാലും, സാഹചര്യങ്ങളും വിധിയും അവനെ എങ്ങോട്ടാണ് നയിക്കുക എന്ന് പ്രവചിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്ന കയ്പേറിയ സത്യമാണ് ചിത്രം പങ്കുവെക്കുന്നത്. തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ പൂഴനാട് എന്ന ഗ്രാമവും, അവിടുത്തെ കിരീടം പാലവുമൊക്കെ ഇന്ന് സിനിമാ പ്രേമികളുടെ ഒരു തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രം പോലെയാണ്. സേതുമാധവന്റെ കാലടയാളങ്ങൾ പതിഞ്ഞ ആ മണ്ണിൽ ഇന്നും ആ സിനിമയുടെ ഓർമ്മകൾ തങ്ങിനിൽക്കുന്നു. കിരീടം ഒരു സാധാരണ സിനിമയല്ല, അത് ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു വലിയ പാഠപുസ്തകമാണ്. അമിതമായ പ്രതീക്ഷകൾ തകരുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന വേദനയും, ഒരു നിമിഷത്തെ കോപം എങ്ങനെ ഒരു മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം മാറ്റിമറിക്കുമെന്നും ഈ ചിത്രം കാണിച്ചുതരുന്നു. തലമുറകൾ പലതു കഴിഞ്ഞിട്ടും, മലയാള സിനിമയിൽ എത്രയോ മികച്ച ചിത്രങ്ങൾ വന്നിട്ടും ‘കിരീടം’ ഇന്നും അതിന്റെ സിംഹാസനത്തിൽ ഒരടിയും മാറാതെ ഭദ്രമായി ഇരിക്കുന്നു. മോഹൻലാലിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ നാഴികക്കല്ലായ ഈ ചിത്രം, ഇനിയും നൂറ്റാണ്ടുകളോളം മലയാളിയുടെ മനസ്സിൽ ഒരു വിങ്ങലായി, ഒരു ഓർമ്മപ്പെടുത്തലായി എന്നും നിലനിൽക്കുക തന്നെ ചെയ്യും.