മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ കാലാതീതമായ വിസ്മയമായി നിലകൊള്ളുന്ന കമൽ ചിത്രം ‘പെരുമഴക്കാലം’ പ്രേക്ഷകർക്ക് മുന്നിലെത്തിയിട്ട് 22 വർഷം തികയുകയാണ്. 2004 നവംബർ 12-ന് റിലീസ് ചെയ്ത ഈ ചിത്രം കേവലം ഒരു സിനിമാനുഭവം എന്നതിലുപരി മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ ആഴവും പാപബോധത്തിന്റെ നീറ്റലും ക്ഷമയുടെ മഹത്വവും അടയാളപ്പെടുത്തിയ ഒരു കലാസൃഷ്ടിയായിരുന്നു. ടി.എ. റസാഖിന്റെ തൂലികയിൽ പിറന്ന ഈ കഥയ്ക്ക് കമൽ എന്ന സംവിധായകൻ നൽകിയ ദൃശ്യഭാഷ ഇന്നും പ്രേക്ഷകരുടെ കണ്ണുകളെ ഈറനണിയിക്കുന്നു. മതത്തിനും ജാതിക്കും ദേശത്തിനും അതീതമായി മനുഷ്യൻ അനുഭവിക്കുന്ന വേദനകൾ ഒന്നുതന്നെയാണെന്ന് ഈ ചിത്രം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
കേരളത്തിലെ ഒരു ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നും ഗൾഫ് മണലാരണ്യത്തിലേക്ക് ജീവിതം കരുപ്പിടിപ്പിക്കാൻ പോയ അക്ബറിന്റെയും രഘുരാമന്റെയും കഥയിലൂടെയാണ് സിനിമ വികസിക്കുന്നത്. അക്ബറിന്റെ അബദ്ധവശാലുള്ള പ്രവൃത്തിയിൽ രഘുരാമൻ കൊല്ലപ്പെടുന്നതും തുടർന്ന് വധശിക്ഷയ്ക്ക് വിധിക്കപ്പെട്ട് ജയിലിൽ കഴിയുന്ന അക്ബറിനെ രക്ഷിക്കാൻ രഘുരാമന്റെ ഭാര്യയുടെ മാപ്പ് ആവശ്യമായി വരുന്നതുമാണ് സിനിമയുടെ ഇതിവൃത്തം. ശരീഅത്ത് നിയമപ്രകാരം കൊല്ലപ്പെട്ടയാളുടെ അടുത്ത ബന്ധുക്കൾ മാപ്പ് നൽകിയാൽ മാത്രമേ പ്രതിക്ക് വധശിക്ഷയിൽ നിന്നും മോചനമുള്ളൂ. ഈ നിയമവ്യവസ്ഥയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ രണ്ട് സ്ത്രീകളുടെ മാനസിക സംഘർഷങ്ങളെയും അവരുടെ ജീവിതത്തിലുണ്ടാകുന്ന അപ്രതീക്ഷിത വഴിത്തിരിവുകളെയും അതിവൈകാരികതയുടെ അതിപ്രസരമില്ലാതെ എന്നാൽ ഹൃദയസ്പർശിയായി അവതരിപ്പിക്കാൻ സംവിധായകന് സാധിച്ചു.
ഈ ചിത്രത്തിന്റെ നട്ടെല്ല് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്നത് കാവ്യ മാധവൻ അവതരിപ്പിച്ച ഗംഗ എന്ന കഥാപാത്രവും മീര ജാസ്മിൻ അവതരിപ്പിച്ച റസിയ എന്ന കഥാപാത്രവുമാണ്. മലയാള സിനിമയിലെ രണ്ട് മികച്ച നടിമാർ ഒരേ ഫ്രെയിമിൽ മത്സരിച്ചഭിനയിച്ചപ്പോൾ അത് പ്രേക്ഷകർക്ക് ലഭിച്ച അപൂർവ്വമായ ഒരു വിരുന്നായി മാറി. തങ്ങളുടെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും മികച്ച പ്രകടനങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇരുവരും ഈ ചിത്രത്തിലൂടെ കാഴ്ചവെച്ചത്.
കാവ്യ മാധവന്റെ അഭിനയ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നാഴികക്കല്ലാണ് ഗംഗ എന്ന കഥാപാത്രം. അതുവരെ കാവ്യ അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന നിഷ്കളങ്കയായ നാട്ടിൻപുറത്തുകാരിയുടെ ഇമേജിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു വേഷമായിരുന്നു ഇത്. അഗ്രഹാരത്തിലെ യാഥാസ്ഥിതിക ചുറ്റുപാടിൽ വളർന്ന, ഭർത്താവിനെ ജീവനുതുല്യം സ്നേഹിക്കുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണ യുവതിയാണ് ഗംഗ. രഘുരാമന്റെ മരണവാർത്ത അറിഞ്ഞ നിമിഷം മുതൽ ഗംഗയുടെ ജീവിതം ഇരുട്ടിലാകുന്നു. തന്റെ ഭർത്താവിനെ കൊന്നവന്റെ ഭാര്യ തനിക്ക് മുന്നിൽ മാപ്പിനായി യാചിച്ചു നിൽക്കുമ്പോൾ ഗംഗ അനുഭവിക്കുന്ന മാനസിക സംഘർഷങ്ങൾ കാവ്യ മാധവൻ അവിസ്മരണീയമാക്കി. സംഭാഷണങ്ങളേക്കാൾ ഉപരിയായി കണ്ണുകളിലൂടെയും മുഖഭാവങ്ങളിലൂടെയുമാണ് കാവ്യ ഗംഗയുടെ വേദനയും പകയും നിസ്സഹായതയും പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിച്ചത്. തുടക്കത്തിൽ അക്ബറിനോടും റസിയയോടും തോന്നുന്ന കടുത്ത വെറുപ്പും പകയും പിന്നീട് റസിയയുടെ വേദന തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ അലിവായി മാറുന്ന ഘട്ടങ്ങൾ കാവ്യ അതിസൂക്ഷ്മമായി അവതരിപ്പിച്ചു. പ്രത്യേകിച്ചും, അഗ്രഹാരത്തിലെ ആചാരങ്ങളുടെയും ബന്ധുക്കളുടെയും എതിർപ്പുകളെ അവഗണിച്ചുകൊണ്ട് ഒടുവിൽ മാപ്പ് നൽകാൻ ഗംഗ തീരുമാനിക്കുന്ന രംഗങ്ങളിൽ കാവ്യയുടെ അഭിനയം അത്യുജ്ജ്വലമായിരുന്നു. ആ വർഷത്തെ മികച്ച നടിക്കുള്ള സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരം കാവ്യയെ തേടിയെത്തിയത് ഈ അതുല്യ പ്രകടനത്തിനുള്ള അംഗീകാരമായിരുന്നു. ഗംഗയുടെ നിശബ്ദതയിൽ പോലും ഒരു വലിയ കടലിന്റെ ഇരമ്പം അനുഭവിപ്പിക്കാൻ കാവ്യയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞു.
മറുവശത്ത്, മീര ജാസ്മിൻ അവതരിപ്പിച്ച റസിയ എന്ന കഥാപാത്രം പ്രേക്ഷകരുടെ ഉള്ളുലയ്ക്കുന്ന ഒന്നായിരുന്നു. തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടി സ്വന്തം അഭിമാനവും വേദനകളും ഉള്ളിലൊതുക്കി ഗംഗയുടെ മുന്നിലേക്ക് എത്തുന്ന റസിയയുടെ നിസ്സഹായത മീര ജാസ്മിൻ തന്റെ സ്വാഭാവികമായ അഭിനയശൈലിയിലൂടെ അനശ്വരമാക്കി. റസിയ അനുഭവിക്കുന്ന ഭയവും ഉത്കണ്ഠയും പ്രതീക്ഷയും ഓരോ രംഗത്തിലും മീരയുടെ ശരീരഭാഷയിൽ പ്രകടമായിരുന്നു. ഗംഗയുടെ വീട്ടുമുറ്റത്ത് മാപ്പിനായി കാത്തുനിൽക്കുന്ന റസിയയുടെ കണ്ണുകളിലെ ദയനീയത ഏതൊരു കഠിനഹൃദയനെയും അലിയിക്കുന്നതായിരുന്നു. ഗംഗയുടെ ശകാരങ്ങളും അവഗണനകളും ഏറ്റുവാങ്ങുമ്പോഴും തന്റെ ഭർത്താവിനെ തിരികെ കിട്ടുമെന്ന ഒരൊറ്റ പ്രതീക്ഷയിൽ പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന റസിയയെ മീര അത്രമേൽ തന്മയത്വത്തോടെ അവതരിപ്പിച്ചു. കാവ്യ മാധവന്റെ ഗംഗയ്ക്ക് ശാന്തവും എന്നാൽ ഉള്ളിൽ കനലൊളിപ്പിച്ചതുമായ ഭാവമായിരുന്നെങ്കിൽ, മീര ജാസ്മിന്റെ റസിയയ്ക്ക് വിങ്ങുന്നതും തുറന്നു പ്രകടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതുമായ വേദനയുടെ ഭാവമായിരുന്നു. രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സംസ്കാരങ്ങളിൽ നിന്നും വരുന്ന, എന്നാൽ ഒരേ വിധിയുടെ ഇരകളായി മാറിയ ഈ രണ്ട് സ്ത്രീകളുടെ വൈകാരികമായ കൂടിച്ചേരലുകൾ മലയാള സിനിമയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും മികച്ച അഭിനയ മുഹൂർത്തങ്ങളാണ്. മീര ജാസ്മിന്റെ ശബ്ദത്തിലെ ഇടർച്ചയും മുഖത്തെ നിസ്സഹായതയും റസിയയെ പ്രേക്ഷകരുടെ സ്വന്തം സഹോദരിയാക്കി മാറ്റി.
കാവ്യയും മീരയും തമ്മിലുള്ള കോമ്പിനേഷൻ സീനുകൾ ഈ സിനിമയുടെ ആത്മാവാണ്. പരസ്പരം ശത്രുക്കളായി കാണേണ്ട സാഹചര്യത്തിൽ നിന്നും ഒരേ ദുഃഖം പങ്കിടുന്ന രണ്ട് സ്ത്രീകളായി ഇവർ മാറുന്ന പരിണാമം അത്യന്തം ഹൃദ്യമാണ്. ഗംഗയും റസിയയും തമ്മിലുള്ള മൗനങ്ങൾക്ക് പോലും വലിയ അർത്ഥതലങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. റസിയയുടെ കൈക്കുഞ്ഞിനെ ഗംഗ നോക്കുന്നതും, റസിയയുടെ വേദന ഗംഗ മനസ്സിലാക്കുന്നതുമെല്ലാം വളരെ സ്വാഭാവികമായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ രണ്ട് നടിമാരുടെയും അഭിനയത്തിലെ പക്വതയാണ് സിനിമയെ ഇത്രത്തോളം ഉയരങ്ങളിലെത്തിച്ചത്. ഒരു അഭിനേത്രിക്ക് ലഭിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞ വേഷങ്ങളായിരുന്നു ഇവ രണ്ടും. അതിവൈകാരികതയിലേക്ക് വഴുതിവീഴാൻ സാധ്യതയുള്ള പല രംഗങ്ങളെയും ഇരുവരും തങ്ങളുടെ മിതത്വം കലർന്ന അഭിനയത്തിലൂടെ മനോഹരമാക്കി.
ദിലീപ് അവതരിപ്പിച്ച അക്ബർ എന്ന കഥാപാത്രവും വിനീത് അവതരിപ്പിച്ച രഘുരാമൻ എന്ന കഥാപാത്രവും സിനിമയുടെ വൈകാരിക അടിത്തറ ശക്തമാക്കി. അക്ബറിന്റെ പശ്ചാത്താപവും ജയിലിലെ ഏകാന്തതയും ദിലീപ് മികച്ചതാക്കിയപ്പോൾ, സ്നേഹസമ്പന്നനായ ഭർത്താവായി വിനീത് പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ ഇടം നേടി. സലിം കുമാർ, മാമുക്കോയ, കവിയൂർ പൊന്നമ്മ, സുകുമാരി, ശിവാജി തുടങ്ങിയവരുടെ പ്രകടനങ്ങളും ചിത്രത്തിന് കരുത്തേകി. പ്രത്യേകിച്ചും സലിം കുമാറിന്റെ ആമു എന്ന കഥാപാത്രം ഹാസ്യത്തിനപ്പുറം ഗൗരവകരമായ ഒരു മാനം നൽകി.
എം. ജയചന്ദ്രന്റെ സംഗീതവും കൈതപ്രം ദാമോദരൻ നമ്പൂതിരിയുടെ വരികളും പെരുമഴക്കാലത്തിന് മറ്റൊരു തലത്തിലുള്ള സൗന്ദര്യം നൽകി. ‘രാക്കിളി തൻ വഴിമറയും’, ‘കല്ലായിക്കടവത്തെ’, ‘ചെന്താർമിഴി’, ‘മെഹറുബാ’ എന്നീ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും മലയാളികളുടെ ചുണ്ടുകളിലുണ്ട്. കഥയുടെ ഗതിക്കൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ ഗാനങ്ങൾ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ വികാരങ്ങളെ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് ആഴത്തിൽ എത്തിക്കാൻ സഹായിച്ചു. എ. അഴകപ്പന്റെ ഛായാഗ്രഹണം അഗ്രഹാരത്തിന്റെ നിശബ്ദതയെയും മലബാറിലെ ഗ്രാമീണ ഭംഗിയെയും മരുഭൂമിയിലെ ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന ഏകാന്തതയെയും ഒപ്പിയെടുത്തു.
ടി.എ. റസാഖിന്റെ തിരക്കഥയാണ് ഈ സിനിമയുടെ മറ്റൊരു വലിയ ശക്തി. മതസൗഹാർദ്ദത്തിന്റെയും മനുഷ്യത്വത്തിന്റെയും വലിയൊരു സന്ദേശം ഒരു പ്രസംഗത്തിന്റെ സ്വഭാവമില്ലാതെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം വരച്ചുകാട്ടി. പകരം വീട്ടുന്നതിനേക്കാൾ വലുതാണ് ക്ഷമിക്കുന്നതെന്നും, ഒരു ജീവൻ രക്ഷിക്കുന്നതിലൂടെ മറ്റൊരു ജീവിതത്തിന് വെളിച്ചം നൽകാൻ കഴിയുമെന്നും ഗംഗയുടെ തീരുമാനത്തിലൂടെ തിരക്കഥാകൃത്ത് നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
22 വർഷങ്ങൾക്കിപ്പുറവും ‘പെരുമഴക്കാലം’ പ്രസക്തമാകുന്നത് അത് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന മാനവികതയുടെ മൂല്യങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്. കാലം എത്ര കഴിഞ്ഞാലും, സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എത്ര വളർന്നാലും മനുഷ്യന്റെ കണ്ണീരിനും പുഞ്ചിരിക്കും ഒരേ ഭാഷയാണെന്ന് ഈ സിനിമ തെളിയിക്കുന്നു. കാവ്യ മാധവന്റെയും മീര ജാസ്മിന്റെയും അതുല്യമായ അഭിനയമുഹൂർത്തങ്ങൾ കൊണ്ട് സമ്പന്നമായ ഈ ചിത്രം മലയാള സിനിമയുള്ളിടത്തോളം കാലം പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ ഒരു കുളിർമഴയായി പെയ്തുകൊണ്ടേയിരിക്കും.