മലയാള സാഹിത്യവും സിനിമയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന് നമ്മുടെ സിനിമാചരിത്രത്തോളം തന്നെ പഴക്കമുണ്ട്. അക്ഷരങ്ങളിലൂടെ വായനക്കാരൻ്റെ മനസ്സിൽ ജനിച്ച ലോകങ്ങളെ വെള്ളിത്തിരയുടെ ദൃശ്യവിസ്മയങ്ങളാക്കി മാറ്റിയ നിരവധി പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് മലയാളം സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുമുണ്ട്. ഇന്ന് ലോക വായനാദിനത്തിൽ, പുസ്തകത്താളുകളിൽ നിന്ന് സെല്ലുലോയ്ഡിലേക്ക് കുടിയേറിയ മലയാളത്തിലെ പ്രധാന സിനിമകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു വിലയിരുത്തൽ ഏറെ പ്രസക്തമാണ്. വാക്കുകളുടെ ആഴത്തെ ക്യാമറക്കണ്ണുകളിലൂടെ പുനഃസൃഷ്ടിക്കുന്നതിൽ നമ്മൾ കൈവരിച്ച വിജയങ്ങളും, ചിലപ്പോഴൊക്കെ സംഭവിച്ച പാകപ്പിഴകളും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്.
വായിച്ചുതീർത്ത ഒരു പുസ്തകം തീയേറ്ററിലെ വലിയ സ്ക്രീനിൽ ദൃശ്യരൂപമായി കാണുമ്പോൾ മലയാളിക്ക് എന്നും അതൊരു പ്രത്യേക അനുഭവമാണ്. അക്ഷരങ്ങളിലൂടെ മനസ്സിൽ കൂട്ടിവെച്ച ഭാവനാലോകം മറ്റൊരാൾ ക്യാമറയിലൂടെയും അഭിനേതാക്കളിലൂടെയും പുനഃസൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന കൗതുകവും ആകാംഷയും ചെറുതല്ല. ഒടുവിലിറങ്ങിയ ജയൻ നമ്പ്യാരുടെ ‘വിലായത്ത് ബുദ്ധ’ വരെ എത്തിനിൽക്കുന്ന മലയാളത്തിലെ സാഹിത്യ-സിനിമ ബന്ധത്തിന് പതിറ്റാണ്ടുകളുടെ ശക്തമായ പാരമ്പര്യമുണ്ട്.
മലയാള സിനിമയുടെ സുവർണ്ണകാലം സാഹിത്യസൃഷ്ടികളോട് അങ്ങേയറ്റം നീതി പുലർത്തിയ ഒന്നായിരുന്നു. മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ സാഹിത്യം എക്കാലത്തും അതിന്റെ നട്ടെല്ലായിരുന്നു എന്ന് നമുക്ക് കാണാം. തകഴിയുടെ ‘ചെമ്മീൻ’ രാമു കാര്യാട്ട് സിനിമയാക്കിയപ്പോൾ അത് മലയാളത്തിന് ആദ്യമായി മികച്ച ചിത്രത്തിനുള്ള രാഷ്ട്രപതിയുടെ സ്വർണ്ണപ്പതക്കം നേടിക്കൊടുത്തു. കടപ്പുറത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ തകഴി നെയ്തെടുത്ത പ്രണയവും മിത്തും കടലമ്മയുടെ കോപവുമെല്ലാം ഒട്ടും ചോർന്നുപോകാതെ ദൃശ്യവത്കരിക്കാൻ സിനിമയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞു. കെ.പി.എ.സി സുലോചനയുടെ പാട്ടുകളും മധുവിന്റെയും ഷീലയുടെയും സത്യന്റെയും അവിസ്മരണീയ പ്രകടനങ്ങളും ചിത്രത്തെ ഒരു ക്ലാസിക് ആക്കി മാറ്റി. ഒരു നോവൽ എങ്ങനെ സിനിമയാക്കണം എന്നതിന് ഇന്നും ചെമ്മീൻ ഒരു മികച്ച പാഠപുസ്തകമാണ്.
പിന്നീട് നോക്കിയാൽ ബഷീറിന്റെ തന്നെ ‘മതിലുകൾ’ അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണൻ സിനിമയാക്കിയപ്പോൾ അത് ലോകസിനിമയിൽ തന്നെ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട ഒന്നായി മാറി. മമ്മൂട്ടിയുടെ വൈകാരികമായ ശബ്ദവിന്യാസവും കെ.പി.എ.സി ലളിതയുടെ ശബ്ദം മാത്രം കേൾക്കുന്ന നാരായണി എന്ന കഥാപാത്രവും സിനിമയുടെ വ്യാപ്തി വർദ്ധിപ്പിച്ചു. എഴുത്തുകാരന്റെ ഭാവനയെ സിനിമാറ്റിക് ഭാഷയിലേക്ക് മാറ്റിയതിൽ അടൂർ പൂർണ്ണമായും വിജയിച്ചു.
എം.ടിയുടെ ‘നിർമ്മാല്യം’ മലയാള സിനിമയിലെ മറ്റൊരു നാഴികക്കല്ലാണ്. തന്റെ തന്നെ ചെറുകഥയെ ആസ്പദമാക്കി എം.ടി സംവിധാനം ചെയ്ത ഈ ചിത്രം ആചാരങ്ങളുടെയും വിശ്വാസങ്ങളുടെയും പേരിൽ മനുഷ്യൻ അനുഭവിക്കുന്ന ദാരുണമായ അവസ്ഥയെയും ദാരിദ്ര്യത്തെയും പച്ചയായി കാണിച്ചുതന്നു. വെളിച്ചപ്പാടായി ജീവിച്ച പി.ജെ ആന്റണിയുടെ ക്ലൈമാക്സ് രംഗം ഇന്നും പ്രേക്ഷകരിൽ ഒരു നടുക്കമായി അവശേഷിക്കുന്നു. എഴുത്തുകാരൻ തന്നെ സംവിധായകനാകുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന കൃത്യത നിർമ്മാല്യത്തിൽ കാണാം. എന്നാൽ ഒ.വി വിജയന്റെ ‘ഖസാക്കിന്റെ ഇതിഹാസം’ പോലെയുള്ള ദാർശനികമായ കൃതികൾ സിനിമയാക്കാൻ ആരും ധൈര്യപ്പെടാത്തത് ചില പുസ്തകങ്ങൾ വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന ആഴം ദൃശ്യങ്ങളിലൂടെ പകർന്നുനൽകാൻ കഴിയില്ലെന്ന ഭയം കൊണ്ടുകൂടിയാണ്.
മലയാളികളെ വിസ്മയിപ്പിച്ച മറ്റൊരു അനുകല്പനമാണ് ബ്ലെസ്സിയുടെ ‘ആടുജീവിതം’. ബെന്യാമിന്റെ പ്രശസ്തമായ നോവലിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി നിർമ്മിച്ച ഈ ചിത്രം നജീബ് എന്ന പ്രവാസിയുടെ അതിജീവനത്തിന്റെ കഥയാണ് പറഞ്ഞത്. പൃഥ്വിരാജിന്റെ കഠിനാധ്വാനവും ബ്ലെസ്സിയുടെ ദീർഘകാലത്തെ പ്രയത്നവും ചിത്രത്തെ അന്താരാഷ്ട്ര നിലവാരത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി. മരുഭൂമിയിലെ ഏകാന്തതയും നജീബിന്റെ മാനസിക സംഘർഷങ്ങളും മികച്ച രീതിയിൽ ദൃശ്യവത്കരിച്ചെങ്കിലും നോവലിലെ ചില വൈകാരികമായ വശങ്ങളും നജീബിന്റെ ഉള്ളിലെ ആത്മീയമായ ചിന്തകളും സിനിമയിൽ വേണ്ടത്ര ആഴത്തിൽ വന്നിട്ടില്ലെന്ന വിമർശനം വായനക്കാർക്കിടയിൽ നിന്നുണ്ടായി. എങ്കിലും മലയാള സാഹിത്യത്തെ ആഗോളതലത്തിൽ എത്തിക്കാൻ ആടുജീവിതത്തിന് കഴിഞ്ഞു എന്നത് പ്രശംസനീയമാണ്.
എന്നാൽ എല്ലാ സാഹിത്യസൃഷ്ടികളും സിനിമയാകുമ്പോൾ വിജയിച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്ന് ചോദിച്ചാൽ ഇല്ല എന്ന് പറയേണ്ടിവരും. വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീറിന്റെ ‘ഭാർഗ്ഗവീനിലയം’ (നീലവെളിച്ചം) എക്കാലത്തെയും മികച്ച ഹൊറർ-റൊമാന്റിക് ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. എന്നാൽ വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ആഷിക് അബു ‘നീലവെളിച്ചം’ എന്ന പേരിൽ തന്നെ അതിന് പുനരാവിഷ്കാരം നൽകിയപ്പോൾ ദൃശ്യഭംഗി ഉണ്ടായെങ്കിലും ബഷീറിയൻ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ ആത്മാവ് പൂർണ്ണമായി ആവാഹിക്കാൻ അതിന് കഴിഞ്ഞില്ല എന്ന വിമർശനം ശക്തമായി ഉയർന്നു. വിഷ്വൽ എഫക്ട്സുകളുടെ അതിപ്രസരത്തിൽ ബഷീറിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ സ്വാഭാവികത നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയോ എന്ന് സംശയിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.
സമീപകാലത്തിറങ്ങിയ മറ്റൊരു പ്രധാന ചിത്രമാണ് ജി.ആർ ഇന്ദുഗോപന്റെ ‘അമ്മിണിപ്പിള്ള വെട്ടുകേസ്’ എന്ന കഥയെ ആസ്പദമാക്കി ഒരുക്കിയ ‘ഒരു തെക്കൻ തല്ല് കേസ്’. ഇന്ദുഗോപന്റെ കഥകളിലെ നാട്ടിൻപുറത്തെ തനിമയും പരുക്കൻ സ്വഭാവമുള്ള കഥാപാത്രങ്ങളും ബിജു മേനോനിലൂടെയും റോഷൻ മാത്യുവിലൂടെയും മികച്ച രീതിയിൽ സ്ക്രീനിലെത്തി. എന്നാൽ കഥ വായിക്കുമ്പോൾ കിട്ടുന്ന ആ ഒരു ആവേശം സിനിമയുടെ തിരക്കഥയിലേക്ക് വന്നപ്പോൾ ചിലയിടങ്ങളിൽ ഇല്ലാതായിപ്പോയി. ഒടുവിലിറങ്ങിയ ‘വിലായത്ത് ബുദ്ധ’യും ഇന്ദുഗോപന്റെ നോവലിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. ചന്ദനക്കൊള്ളയുടെയും ഗുരു-ശിഷ്യ ബന്ധത്തിന്റെയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഒരുങ്ങിയ ഈ ചിത്രം സാഹിത്യവും സിനിമയും തമ്മിലുള്ള പുതിയ കാലത്തെ കെട്ടുറപ്പിനെ കാണിക്കുന്നു.
മരയൂരിലെ ചന്ദനക്കാടുകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഭാസ്കരൻ മാഷും ഡബിൾ മോഹനനും തമ്മിലുള്ള പകയുടെ കഥ പറഞ്ഞ നോവൽ വലിയ വായനാസുഖം നൽകിയ ഒന്നായിരുന്നു. സിനിമയെടുക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഇന്ദുഗോപൻ്റെ എഴുത്തിലെ മൂർച്ചയും കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വൈകാരിക സംഘർഷങ്ങളും പൂർണ്ണമായി ദൃശ്യവൽക്കരിക്കുന്നതിൽ സിനിമ ചിലയിടങ്ങളിലൊക്കെ പതറിപ്പോയി എന്ന് പറയാതിരിക്കാൻ കഴിയില്ല. അക്ഷരങ്ങളിലെ ആഴം ചിലപ്പോഴൊക്കെ വെറും കൊമേഴ്സ്യൽ സിനിമാ ഫോർമുലകളിലേക്ക് ഒതുങ്ങിപ്പോകുന്നത് ഇത്തരം വായനാധിഷ്ഠിത സിനിമകളുടെ വലിയൊരു പരിമിതിയാണ്. പത്മരാജൻ്റെ ‘ഉദകപ്പോള’ എന്ന നോവൽ ‘തൂവാനത്തുമ്പികൾ’ ആയി മാറിയതുപോലെ ചില മാറ്റങ്ങൾ സിനിമയ്ക്ക് ഗുണം ചെയ്യാറുണ്ടെങ്കിലും, പലപ്പോഴും കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങൾ വെള്ളിത്തിരയിൽ വെറും ബാഹ്യപ്രകടനങ്ങൾ മാത്രമായി ചുരുങ്ങിപ്പോകാറുണ്ട്.
സാഹിത്യത്തെ സിനിമയാക്കുമ്പോൾ എപ്പോഴും ഉണ്ടാകുന്ന പ്രധാന വെല്ലുവിളി വായനക്കാരന്റെ മുൻവിധികളാണ്. പുസ്തകം വായിക്കുമ്പോൾ ഓരോരുത്തരും മനസ്സിൽ ഓരോ രൂപമായിരിക്കും കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് നൽകുക. സിനിമ കാണുമ്പോൾ ആ ഭാവനയ്ക്ക് കോട്ടം തട്ടുമ്പോഴാണ് വിമർശനങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന് തകഴിയുടെ ‘രണ്ടിടങ്ങഴി’യും ‘ഏണിപ്പടികളും’ സിനിമയായപ്പോൾ നോവലിനോട് എത്രത്തോളം നീതി പുലർത്തി എന്നത് ഇന്നും തർക്കവിഷയമാണ്.
ഒരു നല്ല സിനിമ മികച്ചൊരു വായനാനുഭവം തരണമെന്നില്ല, മറിച്ച് അത് ആ കൃതിയുടെ സിനിമാറ്റിക് രൂപമായിരിക്കണം. പത്മരാജൻ തന്റെ സ്വന്തം കഥകളെ സിനിമയാക്കിയപ്പോൾ (‘പെരുവഴിയമ്പലം’, ‘രതിനിർവേദം’) ലഭിച്ച ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യം പിൽക്കാലത്ത് പല സംവിധായകർക്കും ലഭിച്ചില്ല. സാഹിത്യകൃതികളുടെ ജനപ്രീതിയെ മാത്രം വിശ്വസിച്ച് സിനിമയെടുക്കുകയും തിരക്കഥയിൽ പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണതയും മലയാളത്തിലുണ്ട്.
ഈ വായനാദിനത്തിൽ നാം ചിന്തിക്കേണ്ടത്, സാഹിത്യവും സിനിമയും പരസ്പരം പോഷിപ്പിക്കുന്ന രണ്ട് കലകളാണ് എന്നാണ്. സാഹിത്യം സിനിമയ്ക്ക് ആഴമുള്ള കഥകളും കഥാപാത്രങ്ങളും നൽകുമ്പോൾ, സിനിമ ആ സാഹിത്യകൃതിയെ ലക്ഷക്കണക്കിന് പുതിയ മനുഷ്യരിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. ആടുജീവിതം സിനിമയായതിന് ശേഷം പുസ്തകത്തിന്റെ വിൽപന കൂടിയത് ഇതിന് തെളിവാണ്. പുസ്തകങ്ങളുടെ താളുകളിൽ നിന്ന് വെള്ളിത്തിരയുടെ വെളിച്ചത്തിലേക്ക് മാറുമ്പോൾ ചിലത് നഷ്ടപ്പെടുമെങ്കിലും, പുതിയൊരു ദൃശ്യസംസ്കാരം രൂപപ്പെടുത്താൻ ഈ കൂട്ടുകെട്ടിന് സാധിക്കുന്നുണ്ട്. വരുംകാലങ്ങളിലും മികച്ച പുസ്തകങ്ങൾ മലയാളത്തിൽ സിനിമയാകട്ടെ, അവ അക്ഷരങ്ങളോട് നീതി പുലർത്തുന്ന മികച്ച ദൃശ്യാനുഭവങ്ങളായി മാറട്ടെ എന്ന് പ്രത്യാശിക്കാം.