മലയാള സിനിമയിൽ വേണു നാഗവള്ളി എന്ന പേര് അനശ്വരമാണ്. 1970-കളുടെ അവസാനം മുതൽ 2000-കളുടെ തുടക്കത്തോളം മലയാള സിനിമയെ തന്റെ ഉള്ളു കൊണ്ട് സ്പർശിച്ച കലാകാരനായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
അഭിനേതാവായും തിരക്കഥാകൃത്തായും സംവിധായകനായും എഴുത്തുകാരനായും പ്രക്ഷേപണ രംഗത്തെ വ്യക്തിത്വമായും വേണു നാഗവള്ളി തന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ കലയുടെ വിവിധ മേഖലയിലെഴുതിയ കഥകൾ ഇന്ന് മലയാളത്തിന്റെ സംസ്കാരചരിത്രത്തിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകമാണ്. 2010 സെപ്റ്റംബർ 9-ന് അദ്ദേഹം നമ്മെ വിട്ടുപോയെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകളും സംഭാവനകളും ഇന്നും മലയാളിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ജീവിക്കുന്നു. ഇന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പതിനഞ്ചാം ചരമവാർഷിക ദിനത്തിൽ, അദ്ദേഹത്തെ ഓർത്തെടുക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം അനശ്വരമാക്കിയ ഒരു പിടി കഥാപാത്രങ്ങളും ചലച്ചിത്രങ്ങളും ഓർത്തെടുക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.
1949 ഏപ്രിൽ 16-ന് തിരുവനന്തപുരത്ത് ജനിച്ച വേണു, പ്രശസ്ത നാടകകൃത്തും പ്രക്ഷേപണപ്രവർത്തകനുമായിരുന്ന നാഗവള്ളി ആർ.എസ്. കുറുപ്പിന്റെയും രാജമ്മയുടെയും മകനായിരുന്നു. കലയും സാഹിത്യവും നിറഞ്ഞ ഒരു കുടുംബാന്തരീക്ഷത്തിലായിരുന്നു വേണുവിന്റെ വളർച്ച. സഹോദരങ്ങൾ രാമചന്ദ്രൻ, വസുന്ദര, ലളിതാംബിക എന്നിവർ. ബാല്യത്തിൽ നിന്നുതന്നെ കലാപ്രവർത്തനങ്ങളോടും സാഹിത്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മേഖലകളോടും ഉണ്ടായിരുന്ന അടുപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാവി നിർണ്ണയിച്ചു.
വിദ്യാഭ്യാസം തിരുവനന്തപുരം ഗവൺമെന്റ് മോഡൽ ബോയ്സ് ഹയർ സെക്കൻഡറി സ്കൂളിലും, പിന്നീട് യൂണിവേഴ്സിറ്റി കോളേജിലുമായിരുന്നു. അവിടെ നിന്ന് അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ബിരുദവും, തുടർന്ന് ജേണലിസത്തിൽ ഡിപ്ലോമയും നേടി. പഠനകാലത്ത് തന്നെ എഴുത്തിലും പ്രസംഗത്തിലും കഴിവ് തെളിയിച്ച വേണു, പിന്നീട് ആകാശവാണിയിൽ അനൗൺസറായി ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിച്ചു.
പിതാവിന്റെ പാത പിന്തുടർന്നുകൊണ്ടായിരുന്നു വേണുവിന്റെ പ്രക്ഷേപണരംഗ പ്രവേശനം. ആകാശവാണിയിൽ അനൗൺസറായും പിന്നീട് പ്രോഗ്രാം എക്സിക്യൂട്ടീവായും സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിലെ ഭാവസാന്ദ്രതയും അവതരണത്തിലെ സ്വാഭാവികതയും ശ്രോതാക്കൾക്ക് ഏറെ പ്രിയങ്കരമായിരുന്നു. പ്രോഗ്രാം നിർമ്മാണത്തിലും അവതരണത്തിലും അദ്ദേഹം പകർന്നു നൽകിയ നവോത്ഥാന ചിന്തകൾ, മലയാളത്തിലെ പ്രക്ഷേപണരംഗത്തിന്റെ സമൃദ്ധിക്ക് വലിയൊരു മുതൽകൂട്ടായിരുന്നു.
സിനിമയിലെത്തുന്നതിന് മുൻപ് വേണു സംഗീതത്തിലൂടെയും തന്റെ സാന്നിധ്യം അറിയിച്ചിരുന്നു. 1976-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ചോറ്റാനിക്കര അമ്മ എന്ന ചിത്രത്തിൽ ഒരു ഗാനം അദ്ദേഹം ആലപിച്ചു. പിന്നീട് ‘ചില്ല്, എന്റെ അമ്മു, നിന്റെ തുളസി, അവരുടെ ചക്കി’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗാനം കേൾക്കാമായിരുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് “കൊച്ചു ചക്കരച്ചി പെട്ട്” എന്ന ഗാനം ഏറെ ജനപ്രീതി നേടിയിരുന്നു.
1978-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ കെ.ജി. ജോർജ് സംവിധാനം ചെയ്ത ‘ഉൾക്കടൽ’ എന്ന സിനിമയിലാണ് വേണു നാഗവള്ളി ആദ്യമായി ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടത്. ജോർജ് ഓണക്കൂറിന്റെ നോവലിനെ ആസ്പദമാക്കിയിരുന്ന ഈ ചിത്രത്തിൽ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച “രാഹുലൻ” കഥാപാത്രം വേണുവിനെ മലയാളികളുടെ മനസ്സിൽ സ്ഥിരമായി പതിപ്പിച്ചു. ശാലിനി എന്റെ കൂട്ടുകാരി (1978), ചില്ല് (1982), ലേഖയുടെ മരണം ഒരു ഫ്ലാഷ്ബാക്ക് (1983), എന്റെ അമ്മു നിന്റെ തുളസി അവരുടെ ചക്കി (1985), മീനമാസത്തിലെ സൂര്യൻ (1985), പക്ഷെ (1994), മിന്നാരം (1994), ഭാഗ്യദേവത (2009) തുടങ്ങി 32-ഓളം ചിത്രങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം അഭിനയിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരഭാഷയും, നീണ്ട മുടിയും, വിഷാദനിറഞ്ഞ കണ്ണുകളും മലയാള സിനിമയിലെ “വിഷാദ കാമുകൻ” എന്ന പ്രതിഛായയെ രൂപപ്പെടുത്തി. പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീ പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ വേണു ഒരിക്കലും മറക്കാനാകാത്ത “സത്യസന്ധ പ്രണയിതാവ്” എന്ന ചായം നേടി.
1986-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ‘സുഖമോ ദേവി’യിലൂടെയാണ് വേണു സംവിധായകനായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. തന്റെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയെടുത്ത സിനിമയായിരുന്നുവിത്. ശങ്കർ അവതരിപ്പിച്ച നന്ദൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തിലൂടെ വേണു സ്വന്തം ആത്മകഥാപരമായ വേദനകൾ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. തുടർന്ന് സർവകലാശാല (1987), അയിത്തം (1987), ലാൽസലാം (1990), ഏയ് ഓട്ടോ (1990), കിഴക്കുണരും പക്ഷി (1991), കളിപ്പാട്ടം (1993), ആയിരപ്പറ (1993), അഗ്നിദേവൻ (1995), രക്തസാക്ഷികൾ സിന്ദാബാദ് (1998), ഭാര്യ സ്വന്തം സുഹൃത്ത് (2009) തുടങ്ങി 12 സിനിമകൾ അദ്ദേഹം സംവിധാനം ചെയ്തു.
ലാൽ സലാം , രക്തസാക്ഷികൾ സിന്ദാബാദ് എന്നീ സിനിമകൾ മുഖേന കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഉയർച്ചയും വിള്ളലുകളും വേണു സൂക്ഷ്മമായി വരച്ചു കാട്ടി. അതിനാൽ തന്നെ അദ്ദേഹം “ഇടതുപക്ഷ ചിന്തകൾ സിനിമയിലൂടെ അവതരിപ്പിച്ച സംവിധായകൻ” എന്ന നിലയിലും പ്രേക്ഷകരാൽ ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു.
സിനിമാ തിരക്കഥാരചനയിലും വേണു തന്റെ കഴിവ് തെളിയിച്ചു. സുഖമോ ദേവി (1986), സർവകലാശാല (1987), അർത്ഥം (1989), ഏയ് ഓട്ടോ (1990), കിഴക്കുണരും പക്ഷി (1991), കിലുക്കം (1991), കളിപ്പാട്ടം (1993), ആയിരപ്പറ (1993), സമ്മർ ഇൻ ബെത്ലഹേം (1998, കഥ), ഭാര്യ സ്വന്തം സുഹൃത്ത് (2009) തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം രചിച്ചു.
കിലുക്കം എന്ന പ്രിയദർശൻ ചിത്രം മലയാളത്തിലെ ഏറ്റവും ജനപ്രിയമായ ഹാസ്യചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി മാറിയപ്പോൾ, അതിന്റെ തിരക്കഥാകൃത്ത് വേണു തന്നെയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നർമ്മബോധവും സംഭാഷണശൈലിയുമാണ് സിനിമയെ ഇന്നും മലയാളികളുടെ ഓർമ്മയിൽ നിലനിർത്തുന്നത്.
വേണു നാഗവള്ളി ഇടതുപക്ഷ ചിന്താഗതിയോടുള്ള അടുപ്പം ജീവിതകാലം മുഴുവൻ പുലർത്തി. മീനമാസത്തിലെ സൂര്യൻ പോലുള്ള സിനിമകളിലെ അഭിനയവും, ലാൽ സലാം , രക്തസാക്ഷികൾ സിന്ദാബാദ് പോലുള്ള ചിത്രങ്ങളിലെ സംവിധാനവും, രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ സ്വപ്നങ്ങളെയും പരാജയങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മപരിശോധനകളായിരുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഉയർച്ചയും തുടർന്നുണ്ടായ വിള്ളലുകളും, വ്യക്തിജീവിതത്തിലെ പ്രത്യാഘാതങ്ങളും, മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ ദുരന്തങ്ങളും വേണുവിന്റെ സിനിമകളിൽ ആവർത്തിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നു.
വേണു മീരയെ വിവാഹം ചെയ്തു. ദമ്പതികൾക്ക് വിവേക് എന്ന മകൻ. കുടുംബജീവിതം ലളിതവും സംയമിതവുമായിരുന്നു. കലയുടെ വിവിധ മേഖലകളിലെ തിരക്കുകൾക്കിടയിലും കുടുംബത്തെ സ്നേഹത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചിരുന്ന വ്യക്തിയാണ് വേണു. വേണു ദീർഘകാലം കരൾരോഗം ബാധിച്ച് ചികിത്സയിൽ കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. 2010 സെപ്റ്റംബർ 9-ന്, 61-ാം വയസ്സിൽ, തിരുവനന്തപുരം കിംസ് ആശുപത്രിയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. ഭാര്യ മീര വേണു നാഗവള്ളി 2025 ഏപ്രിൽ 26-ന് അന്തരിച്ചു.
മലയാള സിനിമയിലെ “വിഷാദ കാമുകൻ”, “ആദർശ സംവിധായകൻ”, “നർമ്മബോധമുള്ള തിരക്കഥാകൃത്ത്” എന്നീ പലമുഖങ്ങളിലൂടെയും വേണു നാഗവള്ളി ഇന്നും മലയാളികളുടെ മനസ്സിൽ ജീവിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമകൾ വാണിജ്യവിജയത്തിനും കലാസംബന്ധമായ ഗൗരവത്തിനുമിടയിൽ ഒരു സമന്വയം കണ്ടെത്തിയിരുന്നു. സിനിമയെ വിനോദമാധ്യമമെന്നതിലുപരി സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ പ്രതിബിംബമായി കാണാൻ വേണു ശ്രമിച്ചു. അതാണ് അദ്ദേഹത്തെ സഹപ്രവർത്തകരിൽ നിന്നും വേർതിരിക്കുന്നത്. 2010-ൽ അദ്ദേഹം മലയാളം സിനിമയെ വിട്ടുപോയെങ്കിലും മലയാളത്തിന്റെ സ്നേഹവേദിയിൽ ഇന്നും ജീവിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങളും സിനിമകളും തിരക്കഥകളും സംഗീതവും, എല്ലാം കൂടി മലയാള സിനിമയുടെ മഹത്തായൊരു അധ്യായമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഓർമകളിൽ ഏറെ സ്നേഹത്തോടെ വേണു നാഗവള്ളി.