ഇന്ത്യൻ ചലച്ചിത്ര സംഗീത ചരിത്രത്തിന്റെ താളുകളിലൂടെ കണ്ണോടിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു ഗായികയ്ക്കും അവകാശപ്പെടാനില്ലാത്ത വൈവിധ്യവും ഊർജ്ജസ്വലതയുമായി ജ്വലിച്ചു നിൽക്കുന്ന നാമമാണ് ആശാ ഭോസ്ലെയുടേത്. ഏഴ് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ ലാൻഡ്സ്കേപ്പിൽ അവർ തീർത്ത വിസ്മയങ്ങൾ വാക്കുകൾക്ക് അതീതമാണ്. 943-ൽ ഒരു മറാത്തി ചിത്രത്തിലൂടെ തുടങ്ങിയ ആ പ്രയാണം പിന്നീട് ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ സംഗീത റെക്കോർഡുകളിലേക്കാണ് ചെന്നുനിന്നത്. പതിനായിരക്കണക്കിന് ഗാനങ്ങൾ, അനേകം ഭാഷകൾ, വൈവിധ്യമാർന്ന സംഗീത ശൈലികൾ. അനശ്വര ഗായികയ്ക്ക് സെല്ലുലോയ്ഡിന്റെ ആദരാഞ്ജലികൾ.
1933 സെപ്റ്റംബർ 8-ന് മഹാരാഷ്ട്രയിലെ സംഗ്ലിയിൽ പ്രശസ്ത ശാസ്ത്രീയ സംഗീതജ്ഞനും നാടക നടനുമായിരുന്ന പണ്ഡിറ്റ് ദീനാനാഥ് മങ്കേഷ്കറുടെ മകളായി പിറന്ന ആശയ്ക്ക് സംഗീതം എന്നത് ശ്വാസം പോലെ കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ യാത്ര അത്ര എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. ഒൻപതാം വയസ്സിൽ പിതാവ് മരിച്ചതോടെ കുടുംബം പോറ്റാനായി ചെറിയ പ്രായത്തിൽ തന്നെ സംഗീതത്തെ ഒരു തൊഴിലായി സ്വീകരിക്കേണ്ടി വന്നു. തന്റെ മൂത്ത സഹോദരി ലതാ മങ്കേഷ്കർ സംഗീത ലോകത്ത് ഒരു വടവൃക്ഷമായി പടർന്നു പന്തലിച്ചു നിൽക്കുന്ന കാലത്താണ് ആശ തന്റെ കരിയർ ആരംഭിക്കുന്നത്. ലതയുടെ ശൈലിയിൽ നിന്നും തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു പാത വെട്ടിത്തുറന്നാൽ മാത്രമേ തനിക്ക് നിലനിൽപ്പുള്ളൂ എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ആശ, തന്റെ ശബ്ദത്തിലെ വേഗതയും ഭാവപ്പകർച്ചകളും പരീക്ഷണങ്ങൾക്കായി സമർപ്പിച്ചു.
ആശയുടെ സംഗീത ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത അവരുടെ ശബ്ദത്തിന്റെ വഴക്കമാണ്. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന്റെ ഗൗരവമേറിയ രാഗങ്ങൾ പാടുമ്പോൾ പുലർത്തുന്ന അതേ അച്ചടക്കം ഒരു ക്ലബ്ബ് ഡാൻസ് ഗാനത്തിലോ പോപ്പ് ഗാനത്തിലോ അവർ കൊണ്ടുവന്നു. സംഗീത സംവിധായകരായ ഒ.പി. നയ്യാർ, ആർ.ഡി. ബർമ്മൻ എന്നിവർ ആശയുടെ ശബ്ദത്തിലെ ഈ വിസ്മയത്തെ കൃത്യമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയവരാണ്. ഒ.പി. നയ്യാറുമായുള്ള കൂട്ടുകെട്ടിൽ പിറന്ന ‘ഹൗറ ബ്രിഡ്ജ്’, ‘മേരേ സനം’ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലെ ഗാനങ്ങൾ ആശയെ ഒരു ആധുനിക ഗായികയായി അടയാളപ്പെടുത്തി. എന്നാൽ അതേ ഗായിക തന്നെ ‘ഉമ്രാവോ ജാൻ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ വിഖ്യാതമായ ഗസലുകളിലൂടെ ലോകത്തെ വിസ്മയിപ്പിച്ചു. ‘ദിൽ ചീസ് ക്യാ ഹേ’, ‘ഇൻ ആംഖോൻ കി മസ്തി’ തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങൾ കേൾക്കുമ്പോൾ ഇത് ഒരു പോപ്പ് ഗായികയുടെ ശബ്ദമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്.
അത്രമേൽ ആഴവും വികാരസാന്ദ്രതയുമായിരുന്നു ആ ഗസലുകൾക്ക്. ആർ.ഡി. ബർമ്മനുമായുള്ള സംഗീത പരീക്ഷണങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ സിനിമാ സംഗീതത്തെ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. റോക്ക് ആൻഡ് റോൾ, ഹിപ് ഹോപ്പ്, ജാസ് തുടങ്ങി പാശ്ചാത്യ സംഗീതത്തിന്റെ എല്ലാ ശൈലികളെയും ഇന്ത്യൻ ആത്മാവുമായി കൂട്ടിയിണക്കാൻ ആശയുടെ ശബ്ദത്തിന് സാധിച്ചു. ഓരോ പാട്ടിലും അവർ നൽകുന്ന ചെറിയ വിറയലുകളും ശ്വാസത്തിന്റെ നിയന്ത്രണങ്ങളും ആ ഗാനങ്ങളെ ജീവസ്സുറ്റതാക്കി മാറ്റി.
പ്രണയത്തിന്റെ ലഹരിയും വിരഹത്തിന്റെ നൊമ്പരവും കുസൃതിയുടെ ചിരിയും ഒരുപോലെ ആ ശബ്ദത്തിൽ ഇഴചേർന്നിരുന്നു. മലയാളം, തമിഴ്, തെലുങ്ക്, കന്നഡ, ബംഗാളി തുടങ്ങി ഇരുപതോളം ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലും വിദേശ ഭാഷകളിലും അവർ പാടി. മലയാളത്തിൽ ‘സുഖമോ ദേവി’യിലെ ‘ശ്രീലവസന്തം’, ‘നൈറ്റിംഗേൽ’ എന്ന ചിത്രത്തിലെ ഗാനങ്ങൾ എന്നിവ മലയാളികൾക്ക് ഇന്നും പ്രിയങ്കരമാണ്. സംഗീതത്തോടുള്ള അവരുടെ സമർപ്പണം വെറും സ്റ്റുഡിയോ റെക്കോർഡിംഗുകളിൽ ഒതുങ്ങിയിരുന്നില്ല. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ കോണുകളിൽ അവർ നടത്തിയ സ്റ്റേജ് ഷോകൾ അവരുടെ പ്രകടനക്ഷമതയുടെ തെളിവായിരുന്നു. പ്രായം തളർത്താത്ത ആവേശത്തോടെ എൺപതുകളിലും തൊണ്ണൂറുകളിലും അവർ പുതിയ തലമുറയ്ക്കൊപ്പം പാടി. എ.ആർ. റഹ്മാന്റെ സംഗീതത്തിൽ ‘രംഗീല’യിലെ ഗാനങ്ങൾ പാടുമ്പോൾ ആശയുടെ ശബ്ദത്തിന് ഒരു കൗമാരക്കാരിയുടെ പ്രസരിപ്പായിരുന്നു. കാലത്തിനനുസരിച്ച് സ്വയം നവീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു എന്നതാണ് അവരുടെ വിജയരഹസ്യം. പുതിയ സംഗീത ഉപകരണങ്ങളും സാങ്കേതികവിദ്യയും വന്നപ്പോഴും ആശയുടെ ശബ്ദത്തിലെ ഒറിജിനാലിറ്റിക്ക് മങ്ങലേറ്റില്ല.
വ്യക്തിജീവിതത്തിൽ നേരിട്ട വലിയ ആഘാതങ്ങളെയും പ്രതിസന്ധികളെയും സംഗീതം കൊണ്ടാണ് അവർ നേരിട്ടത്. ജീവിതം പകർന്നു നൽകിയ കയ്പേറിയ അനുഭവങ്ങൾ അവരുടെ ഗാനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ആഴം നൽകി. ഗിന്നസ് ബുക്ക് ഓഫ് വേൾഡ് റെക്കോർഡ്സ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനങ്ങൾ റെക്കോർഡ് ചെയ്ത ഗായികയായി അവരെ അംഗീകരിച്ചു. ദാദാസാഹിബ് ഫാൽക്കെ അവാർഡ്, പത്മവിഭൂഷൺ തുടങ്ങി ഒരു കലാകാരന് ലഭിക്കാവുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ബഹുമതികളെല്ലാം അവരെ തേടിയെത്തി. എങ്കിലും ഒരു ഗായിക എന്നതിലുപരി നല്ലൊരു പാചകവിദഗ്ധയും സംരംഭകയുമായി അവർ തിളങ്ങി. പാചകവും സംഗീതവും അവർക്ക് ഒരേപോലെ ധ്യാനമായിരുന്നു. ഓരോ ഗാനവും പാടുമ്പോൾ അവർ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന സൂക്ഷ്മതയും കൃത്യതയും ഇന്നും അത്ഭുതകരമാണ്.
വാർദ്ധക്യത്തിലും തന്റെ ശബ്ദത്തിന്റെ മിഴിവും മധുരവും നഷ്ടപ്പെടാതെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ അവർക്ക് സാധിച്ചു. പുതിയ കാലത്തെ ഗായകർക്ക് ആശാ ഭോസ്ലെ ഒരു പാഠപുസ്തകമാണ്. എങ്ങനെ ഒരു പാട്ടിനെ സമീപിക്കണം, എങ്ങനെ ഭാവങ്ങൾ വിനിമയം ചെയ്യണം എന്ന് അവർ തന്റെ പാട്ടുകളിലൂടെ കാണിച്ചുതന്നു. ലോകസംഗീത ചരിത്രത്തിൽ തന്നെ ആശാ ഭോസ്ലെയെപ്പോലെ ഇത്രയേറെ വൈവിധ്യമുള്ള ഒരു കരിയർ മറ്റൊരു ഗായികയ്ക്കും അവകാശപ്പെടാനില്ല. നിത്യയൗവനമായ ആ ശബ്ദം ഇന്നും ഇന്ത്യയുടെ സംഗീത നിശകളെ ധന്യമാക്കുന്നു. ഓരോ ഇന്ത്യക്കാരന്റെയും ജീവിതത്തിലെ ഏതെങ്കിലും ഒരു സന്ദർഭത്തിൽ ആശയുടെ ഒരു പാട്ടെങ്കിലും മൂളിപ്പോകാത്തവരുണ്ടാകില്ല. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ആശാ ഭോസ്ലെ എന്ന പേര് ഇന്ത്യൻ സംഗീതം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം കാലം മങ്ങാതെ നിൽക്കും. വാനമ്പാടികളുടെ ലോകത്തെ ഈ രാജകുമാരി തന്റെ ഗാനങ്ങളിലൂടെ തലമുറകളിലേക്ക് ഇനിയും പെയ്തിറങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കും.