കൊട്ടിക്കയറുന്ന ചെണ്ടമേളത്തിന്റെ താളപ്പെരുക്കവും ക്ഷേത്രാങ്കണങ്ങളിലെ ദീപപ്രഭയും തനിമയാർന്ന ആട്ടവിശേഷങ്ങളും കോർത്തിണക്കി 1999-ൽ തിയേറ്ററുകളിലെത്തിയ ‘പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണൻ’ കാൽ നൂറ്റാണ്ടും കടന്ന് 27 വർഷങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കുമ്പോഴും മലയാളി മനസ്സിൽ ആ ഗാംഭീര്യമുള്ള താളം ഒട്ടും ചോർന്നുപോയിട്ടില്ല. കലയും പ്രണയവും കുടുബ മഹിമയും വൈരവും കോർത്തിണക്കിയ ചിത്രം കേവലം ഒരു വാണിജ്യ വിജയം മാത്രമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് മലയാള സിനിമയിലെ കലാധിഷ്ഠിത കുടുംബ നാടകങ്ങളുടെ നിരയിൽ വേറിട്ടുനിൽക്കുന്ന ഒരു ദൃശ്യകാവ്യമായിരുന്നു. വി. എം. വിനുവിന്റെ സങ്കീർണ്ണമല്ലാത്ത എന്നാൽ ദൃഢമായ സംവിധാന ശൈലിയും, ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ തീക്ഷ്ണമായ തിരക്കഥയും സംഭാഷണങ്ങളും, രവീന്ദ്രൻ മാസ്റ്ററുടെ ആത്മാവിലലിഞ്ഞ സംഗീതവും ഒന്നിച്ചപ്പോൾ പിറന്നത് മലയാള സിനിമയിലെ തന്നെ അവിസ്മരണീയമായ ഒരു അനുഭവമായിരുന്നു.
പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണൻ എന്ന കഥാപാത്രമായി മമ്മൂട്ടി പകർന്നാടിയപ്പോൾ അതിൽ ഒരു പരമ്പരാഗത മേളക്കലാകാരന്റെ ഗാംഭീര്യവും, തറവാട്ടു മഹിമയുടെ ആത്മാഭിമാനവും, സ്നേഹമുള്ള ഒരു മകന്റെയും കാമുകന്റെയും വൈകാരികമായ ആഴവും ഒരുപോലെ നിഴലിച്ചു. മേളപ്രമാണിയായ ദേവനാരായണന്റെ ശരീരഭാഷയിലും, ചെണ്ടക്കോൽ കൈയിലെടുക്കുമ്പോഴുള്ള ഭാവങ്ങളിലും, കൺകോണിലെ കോപത്തിലും സ്നേഹത്തിലും മമ്മൂട്ടി എന്ന നടന്റെ അഭിനയസിദ്ധി പരമോന്നതിയിൽ നിൽക്കുന്നത് പ്രേക്ഷകർ കണ്ടു. കേവലം മാസ് ഘടകങ്ങൾക്കപ്പുറം, കലയോടുള്ള ആത്മാർത്ഥതയും തനിമയും കൈവിടാത്ത ഒരു കലാകാരന്റെ ധർമ്മസങ്കടങ്ങളെ മമ്മൂട്ടി അതിമനോഹരമായി സ്ക്രീനിൽ സാക്ഷാത്കരിച്ചു.
ഈ ചിത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകതയും കഥയുടെ പ്രേരകശക്തിയും അതിലെ സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളാണ്. സാധാരണ വടക്കൻ പാട്ടുചിത്രങ്ങളിലോ കലാധിഷ്ഠിത സിനിമകളിലോ നായികമാർ കേവലം പ്രണയരംഗങ്ങൾക്കോ ഗാനരംഗങ്ങൾക്കോ മാത്രമായി ഒതുങ്ങുമ്പോൾ, പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണനിൽ നായികമാരുടെ തീരുമാനങ്ങളും അവരുടെ വിധിക്രമങ്ങളുമാണ് കഥയുടെ ഗതിയെ നിരന്തരം തിരിച്ചുവിടുന്നത്. ചിത്രത്തിലെ പ്രമുഖ നായികമാരായ സംഗീത (സംഗീത) അവതരിപ്പിച്ച വസുന്ധരയും, സംഗവി അവതരിപ്പിച്ച സീമന്തിനിയും കഥാപാത്ര സൃഷ്ടിയിലും കഥാഗതിയിലുമുള്ള പ്രാധാന്യം കൊണ്ട് വേറിട്ടുനിൽക്കുന്നു.
സംഗീത അവതരിപ്പിച്ച വസുന്ധര എന്ന കഥാപാത്രമാണ് ചിത്രത്തിന്റെ വൈകാരികമായ കേന്ദ്രബിന്ദു. ശാന്തവും കലാനിർഭരവുമായ ദേവനാരായണന്റെ ജീവിതത്തിലേക്ക് വസുന്ധരയുടെ കടന്നുവരവ് വലിയൊരു കൊടുങ്കാറ്റായാണ് ഭവിക്കുന്നത്. കലയെയും സംഗീതത്തെയും ഒരുപോലെ ഉപാസിക്കുന്ന വസുന്ധര, ദേവനാരായണന്റെ ഉള്ളിലെ കലാകാരനെ തൊട്ടുണർത്തുന്നതോടൊപ്പം തന്നെ അയാളുടെ ജീവിതത്തിലെ അപ്രതീക്ഷിത പ്രതിസന്ധികൾക്ക് തുടക്കമിടുകയും ചെയ്യുന്നു. വസുന്ധരയും ദേവനാരായണനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കേവലം ഉപരിപ്ലവമായ ഒരു പ്രണയമല്ല, മറിച്ച് കലയിലൂടെയും ആത്മാംശത്തിലൂടെയും ബന്ധിക്കപ്പെട്ട ഒന്നാണ്. എന്നാൽ, ഈ ബന്ധത്തിന്മേൽ വീഴുന്ന നിഴലുകളും, വസുന്ധരയുടെ ജീവിതത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന ദുരന്തപൂർണ്ണമായ വഴിത്തിരിവുകളുമാണ് ദേവനാരായണനെ തന്റെ താളവാദ്യ ലോകത്തുനിന്നും പ്രതികാരത്തിന്റെയും കുടുംബരക്ഷയുടെയും പരുക്കൻ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിനടക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്.
വസുന്ധരയുടെ കഥാപാത്രം അനുഭവിക്കുന്ന ത്യാഗങ്ങളും വൈകാരികമായ സംഘർഷങ്ങളുമാണ് സിനിമയുടെ രണ്ടാം പകുതിയെ തികച്ചും ആകാംക്ഷാഭരിതമാക്കുന്നത്. ആത്മാഭിമാനത്തിനും ധർമ്മത്തിനും വേണ്ടി നിലകൊള്ളുന്ന വസുന്ധര, തന്റെ വിധിയെ നിശബ്ദമായി സഹിക്കുമ്പോഴും കഥയിലെ ശത്രുപക്ഷത്തിന്റെ ക്രൂരതകളെ വെളിച്ചത്തു കൊണ്ടുവരുന്നതിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിക്കുന്നു. വസുന്ധര എടുക്കുന്ന ചില തീരുമാനങ്ങൾ ദേവനാരായണന്റെ ജീവിതലക്ഷ്യത്തെത്തന്നെ മാറ്റിമറിക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു സ്ത്രീയുടെ മാനവും അന്തസ്സും സംരക്ഷിക്കാൻ ദേവനാരായണൻ നടത്തുന്ന പോരാട്ടം സിനിമയുടെ സംഘട്ടന രംഗങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ വൈകാരിക അടിത്തറ നൽകുന്നു. സംഗീതയുടെ പക്വതയാർന്ന അഭിനയം വസുന്ധര എന്ന കഥാപാത്രത്തിന് അസാമാന്യമായ ആഴം നൽകി.
മറുവശത്ത്, സംഗവി അവതരിപ്പിച്ച സീമന്തിനി എന്ന കഥാപാത്രം കുടുംബവൈരത്തിന്റെയും അസൂയയുടെയും അന്തരീക്ഷത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് കഥയിൽ തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു വഴിത്തിരിവ് സൃഷ്ടിക്കുന്നു. രണ്ടു തറവാടുകൾ തമ്മിലുള്ള ശത്രുതയുടെയും അധികാര വടംവലികളുടെയും നടുവിൽ അകപ്പെടുന്ന സീമന്തിനി, കഥയിലെ വില്ലത്തരങ്ങൾക്കും ഗൂഢാലോചനകൾക്കും സമാന്തരമായി സഞ്ചരിക്കുമ്പോഴും, കഥയുടെ നിർണ്ണായകമായ പല വെളിപ്പെടുത്തലുകൾക്കും കാരണമാകുന്നുണ്ട്. സീമന്തിനിയുടെ പ്രതികരണങ്ങളും അവളുടെ ജീവിതത്തിലെ മാറ്റങ്ങളുമാണ് ദേവനാരായണന് മുന്നിൽ ശത്രുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ മുഖം തുറന്നുകാട്ടുന്നത്.
ഇവർക്ക് പുറമേ, കുടുംബത്തിന്റെ തനിമയും വാത്സല്യവും സ്നേഹവും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന മാതൃകഥാപാത്രമായി എത്തിയ സുകുമാരിയുടെ പ്രകടനവും എടുത്തുപറയേണ്ടതാണ്. ദേവനാരായണൻ എന്ന മകന്റെ നന്മയ്ക്കും തറവാട്ടിന്റെ നിലനിൽപ്പിനും വേണ്ടി നിലകൊള്ളുന്ന അമ്മ കഥാപാത്രം, ദേവനാരായണന്റെ ഓരോ തീരുമാനങ്ങൾക്കും ധാർമ്മികമായ പിൻബലം നൽകുന്നു. സിനിമയിലെ സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെല്ലാം തന്നെ ഏതെങ്കിലും തരത്തിൽ ദേവനാരായണൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്കും, അയാളുടെ ജീവിതത്തിലെ നിർണ്ണായകമായ മാറ്റങ്ങൾക്കും വഴിവെക്കുന്ന പ്രേരകശക്തികളായി മാറുകയാണ ചെയ്യുന്നത്.
രവീന്ദ്രൻ മാസ്റ്റർ ഈണം നൽകിയ ഗാനങ്ങൾ ഈ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വൈകാരികാവസ്ഥകളെ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരിയുടെ വരികളിൽ വിരിഞ്ഞ ഓരോ പാട്ടും കഥാഗതിയോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്നവയായിരുന്നു. “പോലെയോ പോലെയോ” എന്ന് തുടങ്ങുന്ന ഗാനവും, ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന്റെ തനിമ ചോരാതെയുള്ള പശ്ചാത്തല സംഗീതവും ദേവനാരായണന്റെയും വസുന്ധരയുടെയും പ്രണയത്തെയും വിരഹത്തെയും പവിത്രമായി ആവിഷ്കരിച്ചു. കലാപശ്ചാത്തലമുള്ള ഒരു ചിത്രത്തിന് പശ്ചാത്തല സംഗീതം എത്രത്തോളം ജീവൻ നൽകുമെന്ന് രവീന്ദ്രൻ മാസ്റ്റർ ഇതിലൂടെ തെളിയിച്ചു.
വർഷങ്ങൾ 27 കഴിഞ്ഞിട്ടും ‘പല്ലാവൂർ ദേവനാരായണൻ’ ഒരു ക്ലാസിക് അനുഭവമായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്, അത് വാണിജ്യ സിനിമയുടെ ചേരുവകളെ ക്ലാസിക്കൽ കലാരൂപങ്ങളുമായി കൃത്യമായ അനുപാതത്തിൽ കൂട്ടിച്ചേർത്തതുകൊണ്ടാണ്. ഒരു നടൻ എന്ന നിലയിൽ മമ്മൂട്ടിയുടെ അപാരമായ സിദ്ധിവിശേഷവും, വസുന്ധരയും സീമന്തിനിയുമുൾപ്പെടുന്ന സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങൾ കഥയുടെ ഗതി തിരിച്ചുവിട്ട രീതിയും, ഗിരീഷ് പുത്തഞ്ചേരി-രവീന്ദ്രൻ കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ സംഗീതവും ചേർന്നപ്പോൾ അത് മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ എന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു സുവർണ്ണ അധ്യായമായി മാറി. ക്ഷേത്രമുറ്റത്ത് ഉയർന്നുകേട്ട ആ മേളപ്പെരുക്കം ഇന്നും മലയാളി പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ അടങ്ങാത്ത തരംഗമായി നിലനിൽക്കുന്നു.