മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രവഴിയിലെ തികച്ചും വിപ്ലവകരവും നിർണ്ണായകവുമായ ഒരു വഴിത്തിരിവായിരുന്നു ‘ഫെമിനിച്ചി ഫാത്തിമാ’ എന്ന ചലച്ചിത്ര സൃഷ്ടി. കേവലം ഒരു വിനോദോപാധി എന്നതിലുപരി, സമൂഹത്തിൻ്റെ ആഴങ്ങളിൽ വേരൂന്നിനിൽക്കുന്ന പാട്രിയാർക്കൽ നിർമ്മിതികളെയും സ്ത്രീവിരുദ്ധ മനോഭാവങ്ങളെയും ധീരമായി ചോദ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് പുറത്തുവന്ന ഈ ചിത്രം മലയാളിയുടെ സിനിമാക്കാഴ്ചകളെയും സാമൂഹിക ബോധ്യങ്ങളെയും ഒറ്റയടിക്ക് മാറ്റിയെഴുതി. ഒരു സ്ത്രീയുടെ രാഷ്ട്രീയവും അവളുടേതായ വ്യക്തിത്വവും സിനിമയിൽ എങ്ങനെ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെടണം എന്നതിൻ്റെ പുതിയ മാതൃകയാണ് ഈ ചിത്രം മുന്നോട്ടുവെച്ചത്. സംസ്ഥാന ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരത്തിൽ മികച്ച നടിക്കുള്ള അംഗീകാരം ചിത്രത്തിലെ നായികയ്ക്ക് ലഭിച്ചതുമുതൽ ഏറ്റവും ഒടുവിൽ ദേശീയ പുരസ്കാരം വരെ ഈ സിനിമയെ തേടിയെത്തിയത്, അതിൻ്റെ ഉള്ളടക്കത്തിലെ ആത്മാർത്ഥതയ്ക്കും സിനിമാറ്റിക് മികവിനുമുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിലുള്ള അംഗീകാരമാണ്. ഈ നേട്ടങ്ങൾ അർഹിച്ചതിലേറെയാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നതാണ് ചിത്രത്തിൻ്റെ ഇതിവൃത്തവും അത് മലയാളി പ്രേക്ഷകരിൽ ഉണ്ടാക്കിയ ആഴത്തിലുള്ള സ്വാധീനവും.
‘ഫെമിനിച്ചി’ എന്ന വാക്ക് മലയാളി പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു അധിക്ഷേപ പദമായിരുന്നു. സ്വന്തം അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയും, വിവേചനങ്ങൾക്കെതിരെ ശബ്ദമുയർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ത്രീകളെ അധിക്ഷേപിക്കാനും ഒറ്റപ്പെടുത്താനും പുരുഷാധിപത്യ സമൂഹം നിർമ്മിച്ചെടുത്ത ഈ പദത്തെ അതേ നാമത്തിൽ തന്നെ തലക്കെട്ടാക്കി മാറ്റി പ്രതിരോധത്തിൻ്റെ വലിയൊരു പ്രതീകമാക്കുകയാണ് ഈ ചിത്രം ചെയ്തത്. നാളിതുവരെ ഒരു തെറിയായി അല്ലെങ്കിൽ പരിഹാസമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഒരു വാക്കിന് സിനിമാ ചരിത്രത്തിൽ വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയ അർത്ഥം നൽകാൻ ഈ ചിത്രത്തിന് സാധിച്ചു. യാഥാസ്ഥിതികതയുടെയും പുരുഷകേന്ദ്രീകൃത ചിന്തകളുടെയും അതിരുകൾക്കുള്ളിൽ കഴിയാൻ നിർബന്ധിതയാകുന്ന ഫാത്തിമ എന്ന സാധാരണക്കാരിയായ സ്ത്രീ, തൻ്റെ ആത്മാഭിമാനവും സ്വാതന്ത്ര്യവും വീണ്ടെടുക്കാൻ നടത്തുന്ന പരോക്ഷവും നേരിട്ടുള്ളതുമായ പോരാട്ടമാണ് ചിത്രത്തിൻ്റെ കാതൽ. ഇതിലൂടെ ഫാത്തിമ എന്ന കഥാപാത്രം കേവലം ഒരു വ്യക്തിയല്ലാതായി മാറുകയും, അനുദിനം വീട്ടുജോലികളുടെയും കുടുംബ ബാധ്യതകളുടെയും പേരിൽ സ്വന്തം വ്യക്തിത്വം അടിച്ചമർത്തപ്പെടുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് സ്ത്രീകളുടെ പ്രതീകമായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു.
സിനിമ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന പ്രധാന പ്രമേയം സ്ത്രീയുടെ അദൃശ്യമായ അധ്വാനവും അവൾ അനുഭവിക്കുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യമില്ലായ്മയുമാണ്. കുടുംബം എന്ന വ്യവസ്ഥിതിക്കുള്ളിൽ സ്ത്രീ ചെയ്യുന്ന പണികൾക്ക് ലഭിക്കാതെ പോകുന്ന അംഗീകാരത്തെയും, അടുക്കള എന്ന അടഞ്ഞ ഇടത്തിലേക്ക് അവളുടെ ജീവിതത്തെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്ന വ്യവസ്ഥിതിയെയും ചിത്രം തികച്ചും യാഥാർത്ഥ്യബോധത്തോടെ വിചാരണ ചെയ്യുന്നു. മതപരവും സാമൂഹികവുമായ ആചാരങ്ങളുടെയും കെട്ടുപാടുകളുടെയും പേരിൽ ഒരു പെൺകുട്ടി നേരിടുന്ന മാനസിക അടിച്ചമർത്തലുകൾ എത്രത്തോളം ആഴത്തിലുള്ളതാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കാൻ ഫാത്തിമയുടെ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ സംവിധായകന് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. തൻ്റെ ജീവിതത്തിലെ തീരുമാനങ്ങൾ സ്വന്തമായി എടുക്കാനുള്ള അവകാശം തനിക്കുമുണ്ടെന്ന തിരിച്ചറിവിലേക്ക് ഒരു സാധാരണക്കാരിയായ പെൺകുട്ടി എത്തുന്ന യാത്രയാണ് ഇവിടെ ആവിഷ്കരിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിൽ വലിയ അക്രമങ്ങളോ ആക്ഷൻ രംഗങ്ങളോ ഇല്ല, മറിച്ച് ദൈനംദിന ജീവിതത്തിലെ സൂക്ഷ്മമായ വിവേചനങ്ങളെ തുറന്നുകാട്ടുന്ന സന്ദർഭങ്ങളാണ് സിനിമയുടെ കരുത്ത്.
നായകകേന്ദ്രീകൃതമായ ഒരു സിനിമാ വ്യവസ്ഥിതി നിലനിന്നിരുന്ന മലയാളത്തിൽ, സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് പരമ്പരാഗതമായി നൽകിയിരുന്ന ‘സഹാനുഭൂതി അർഹിക്കുന്ന ഇര’ അല്ലെങ്കിൽ ‘നായകൻ്റെ ആശ്രയം തേടുന്ന നായിക’ എന്ന ഇമേജുകളെ പൂർണ്ണമായും തച്ചുടക്കുകയാണ് ഈ ചിത്രത്തിലെ നായിക. സംസ്ഥാന പുരസ്കാരവും ദേശീയ പുരസ്കാരവും ഈ കഥാപാത്രത്തെ തേടിയെത്തിയതിൽ അത്ഭുതമില്ല. മനോഹരവും സ്വാഭാവികവുമായ അഭിനയ ശൈലിയിലൂടെയാണ് ഷംല ഹംസ ഫാത്തിമയെ സ്ക്രീനിൽ ജീവസ്സുറ്റതാക്കിയത്. ഫാത്തിമയുടെ കണ്ണുകളിലെ ഭയവും, പിന്നീട് അതിൽ തെളിയുന്ന നിശ്ചയദാർഢ്യവും, ഒടുവിൽ അവൾ നേടുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൻ്റെ തിളക്കവും പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിലേക്ക് ആഴ്ന്നിറങ്ങുന്ന രീതിയിലാണ് ആവിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. അനാവശ്യമായ നാടകീയതകളില്ലാതെ, അത്യന്തം സ്വാഭാവികമായി ഒരു കഥാപാത്രത്തിൻ്റെ മനോവ്യാപാരങ്ങളെയും ആത്മസംഘർഷങ്ങളെയും പ്രതിഫലിപ്പിച്ചു എന്നതാണ് ആ അഭിനയത്തെ അവിസ്മരണീയമാക്കുന്നത്.
ഈ ചിത്രം മലയാള സിനിമയെ നോക്കിക്കാണുന്ന രീതിയിൽ വരുത്തിയ മാറ്റം വളരെ വലുതാണ്. മുൻകാലങ്ങളിൽ മലയാള സിനിമയിൽ നായികമാർക്ക് അല്ലെങ്കിൽ സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് സ്വന്തമായി ഒരു രാഷ്ട്രീയമോ സ്വതന്ത്രമായ നിലപാടുകളോ അപൂർവ്വമായി മാത്രമേ നൽകപ്പെട്ടിരുന്നുള്ളൂ. നായക കഥാപാത്രത്തിൻ്റെ വിജയത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്ന പശ്ചാത്തല ചിത്രങ്ങൾ മാത്രമായിരുന്നു പലപ്പോഴും സ്ത്രീകൾ. എന്നാൽ ‘ഫെമിനിച്ചി ഫാത്തിമാ’ ചിത്രത്തിൻ്റെ വിജയം തെളിയിക്കുന്നത്, നായികയുടെ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്നും കഥ പറയുന്ന, അവളുടെ രാഷ്ട്രീയവും ചിന്തകളും തുറന്നുപറയുന്ന സിനിമകൾക്കും മലയാളത്തിൽ വലിയ സ്വീകാര്യത ലഭിക്കുമെന്നാണ്. സ്ത്രീപക്ഷ സിനിമകൾ എന്നാൽ കേവലം പുരുഷവിരോധമല്ല, മറിച്ച് ലിംഗസമത്വത്തെയും സ്ത്രീയുടെ സ്വയംനിർണ്ണയാവകാശത്തെയും കുറിച്ചുള്ള ഗൗരവമേറിയ ചർച്ചകളാണെന്ന് ഈ ചിത്രം മലയാളിയെ പഠിപ്പിച്ചു. സിനിമാമേഖലയിലെ സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടായ്മകളും പുതിയ കാലത്തെ യുവ ചലച്ചിത്രപ്രവർത്തകരുടെ ആശയങ്ങളും ചേർന്ന് സൃഷ്ടിച്ച രാഷ്ട്രീയ ബോധ്യത്തിൻ്റെ പ്രതിഫലനം കൂടിയാണ് ഈ ചിത്രം.
ഛായാഗ്രഹണത്തിലും ശബ്ദസംവിധാനത്തിലും ചിത്രം പുലർത്തിയ മിനിമലിസ്റ്റിക് ശൈലി ഇതിവൃത്തത്തിന് കൂടുതൽ കരുത്ത് പകർന്നു. തികച്ചും സ്വാഭാവികമായ വെളിച്ചവും, ചുറ്റുവട്ടത്തെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളോട് ചേർന്നുനിൽക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങളും സിനിമയ്ക്ക് ഒരു ഡോക്യുമെന്ററി പരിവേഷം നൽകാതെ തന്നെ അത്യന്തം യാഥാർത്ഥ്യഭരിതമായ ഒരു അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചു. അടുക്കളയിലെ പാത്രങ്ങളുടെ ശബ്ദവും, തയ്യൽ മെഷീൻ്റെ ചലനങ്ങളും, ആരും ശ്രദ്ധിക്കാതെ പോകുന്ന കൊച്ചു കൊച്ചു പണികളുടെ താളവുമെല്ലാം ഫാത്തിമയുടെ ജീവിതത്തിലെ മടുപ്പിനെയും അതിൽ നിന്നുള്ള കുതിച്ചുചാട്ടത്തെയും അടയാളപ്പെടുത്താൻ സമർത്ഥമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു. വലിയ ബജറ്റോ വമ്പൻ സാങ്കേതിക വിദ്യകളോ അല്ല, മറിച്ച് പ്രമേയത്തിൻ്റെ ആഴവും അത് അവതരിപ്പിച്ച രീതിയിലെ ആത്മാർത്ഥതയുമാണ് ഒരു സിനിമയെ മഹത്തരമാക്കുന്നത് എന്ന് ഈ ചിത്രം തെളിയിച്ചു.
സമൂഹത്തിൽ ഇതിനകം നിലനിൽക്കുന്ന പൊതുബോധങ്ങളെയും മാമൂലുകളെയും ചോദ്യം ചെയ്യുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന അസ്വസ്ഥതകളെ ചിത്രം ഒട്ടും ഭയന്നില്ല. മതപരമായ ചട്ടക്കൂടുകൾക്കുള്ളിലും കുടുംബ പശ്ചാത്തലത്തിലും ഒരു പെൺകുട്ടി അനുഭവിക്കുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യലംഘനങ്ങൾ തുറന്നുകാട്ടുമ്പോൾ, അത് ഏതെങ്കിലും ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗത്തിനെതിരായ കടന്നാക്രമണമല്ല, മറിച്ച് പുരുഷാധിപത്യം എല്ലാ ഇടങ്ങളിലും ഒരുപോലെ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു എന്ന് തെളിയിക്കാനാണ് സിനിമ ശ്രമിച്ചത്. ഫാത്തിമ തൻ്റെ വസ്ത്രധാരണത്തിലും, ചിന്തകളിലും, തീരുമാനങ്ങളിലും സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിക്കുമ്പോൾ, അത് മലയാളി സമൂഹത്തിലെ ഓരോ പെൺകുട്ടിയുടെയും ആഗ്രഹങ്ങളുടെ ആവിഷ്കാരമായി മാറുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് തിയേറ്ററുകൾക്ക് പുറത്തും, സോഷ്യൽ മീഡിയയിലും, വായനാമുറികളിലും ഈ ചിത്രം വലിയ തോതിൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടത്.
സിനിമയുടെ വിജയം നൽകുന്ന വലിയൊരു സന്ദേശം, മലയാളി പ്രേക്ഷകരുടെ ആസ്വാദന നിലവാരം മാറിയിരിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ഒരേ അച്ചിൽ വാർത്ത വാണിജ്യ ചേരുവകൾക്കും നായകാധിപത്യ കഥകൾക്കും അപ്പുറം, മനുഷ്യജീവിതത്തെ തൊട്ടറിയുന്ന, ചിന്തിപ്പിക്കുന്ന, മാറ്റിചിന്തിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന സിനിമകളെ ഇരുകൈയും നീട്ടി സ്വീകരിക്കാൻ പ്രേക്ഷകർ തയ്യാറാണ് എന്നതിൻ്റെ തെളിവാണ് ഈ ചിത്രത്തിന് ലഭിച്ച തിയേറ്റർ വിജയവും തുടർന്നുണ്ടായ പുരസ്കാര നേട്ടങ്ങളും. മികച്ച നടിക്കുള്ള സംസ്ഥാന പുരസ്കാരവും ദേശീയ അംഗീകാരവും ഈ സിനിമയ്ക്ക് ലഭിക്കുമ്പോൾ, അത് മലയാള സിനിമയ്ക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ലഭിക്കുന്ന പുതിയൊരു മാനമാണ്. സ്ത്രീപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തെയും സിനിമാറ്റിക് മികവിനെയും ഒരേപോലെ വിളക്കിച്ചേർക്കാൻ സാധിച്ചു എന്നതാണ് ഈ ചിത്രത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ വിജയം.
കലാപരമായി മാത്രമല്ല, സാംസ്കാരികമായും ഈ സിനിമ ഉണ്ടാക്കിയ ആഘാതം വളരെ വലുതാണ്. സ്ത്രീകളുടെ പ്രശ്നങ്ങളെയും അവരുടെ അവകാശങ്ങളെയും പരിഹസിച്ചിരുന്ന ഒരു സമൂഹത്തിൽ, ആ വിഷയങ്ങളെ മുൻനിർത്തിത്തന്നെ വലിയൊരു മാറ്റത്തിന് തിരികൊളുത്താൻ ‘ഫെമിനിച്ചി ഫാത്തിമാ’യ്ക്ക് സാധിച്ചു. തങ്ങളനുഭവിക്കുന്ന അസമത്വങ്ങളെക്കുറിച്ച് തുറന്നുസംസാരിക്കാനും, അതിനെതിരെ വിരൽചൂണ്ടാനും ഈ ചിത്രം പല സ്ത്രീകൾക്കും ധൈര്യം നൽകി. മാറ്റങ്ങൾ പെട്ടെന്ന് സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് ചിന്തകളിൽ തുടർച്ചയായി ഉണ്ടാകുന്ന വിപ്ലവങ്ങളിലൂടെയാണ് അത് സാധ്യമാകുന്നത്. ആ വിപ്ലവത്തിൻ്റെ വലിയൊരു പടികൂടിയാണ് ഈ ചലച്ചിത്രം.
ചുരുക്കത്തിൽ, ‘ഫെമിനിച്ചി ഫാത്തിമാ’ എന്നത് കേവലം ഒരു സിനിമയോ ഏതാനും പുരസ്കാരങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങുന്ന നേട്ടമോ അല്ല. അത് മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു പുതിയ കാലഘട്ടത്തിൻ്റെ തുടക്കമാണ്. പുരുഷകേന്ദ്രീകൃത ചിന്തകളിൽ നിന്നും സ്ത്രീപക്ഷ കാഴ്ചപ്പാടുകളിലേക്കുള്ള മലയാള സിനിമയുടെ വലിയൊരു മാറ്റത്തിൻ്റെ പ്രഖ്യാപനമാണത്. നായികയ്ക്ക് ലഭിച്ച സംസ്ഥാന പുരസ്കാരവും ചിത്രത്തെ തേടിയെത്തിയ ദേശീയ അംഗീകാരവും, മലയാള സിനിമ ശരിയായ ദിശയിലാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത് എന്നതിൻ്റെ തെളിവാണ്. വരുംകാല ചലച്ചിത്ര പ്രവർത്തകർക്ക് ഭയമില്ലാതെ പുതിയ പ്രമേയങ്ങളെ സമീപിക്കാനും, അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടവരുടെ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് സിനിമയിൽ വലിയ ഇടം നൽകാനും ഈ ചിത്രം വഴിതുറന്നിട്ടിരിക്കുന്നു. ഭാവിയിൽ മലയാള സിനിമയുടെ സുവർണ്ണ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുമ്പോൾ, മാറ്റത്തിൻ്റെ കാഹളം മുഴക്കിയ നിർണ്ണായകമായ ഒരു അധ്യായമായി ‘ഫെമിനിച്ചി ഫാത്തിമാ’ എന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടും.