മലയാള സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ സമാനതകളില്ലാത്ത ഒരു കൂട്ടുകെട്ടാണ് ഭദ്രൻ-മോഹൻലാൽ കൂട്ടുകെട്ട്. ‘സ്ഫടികം’ എന്ന എക്കാലത്തെയും വലിയ ദൃശ്യവിസ്മയത്തിനു ശേഷം ഈ കോമ്പോ ഒന്നിക്കുന്നു എന്ന വാർത്ത വരുമ്പോൾ തന്നെ മലയാളി പ്രേക്ഷകരിൽ ഉണ്ടായ ആവേശം ചെറുതായിരുന്നില്ല. ആ പ്രതീക്ഷകളുടെ ഭാരവുമായി 2005-ൽ തിയേറ്ററുകളിലെത്തിയ ചിത്രമായിരുന്നു ‘ഉടയോൻ’. ഇന്ന് ആ ചിത്രം റിലീസ് ചെയ്തിട്ട് 21 വർഷങ്ങൾ പൂർത്തിയാവുകയാണ്. രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്കിപ്പുറവും മലയാള സിനിമാ പ്രേമികൾക്കിടയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മോഹൻലാൽ എന്ന നടന്റെ അഭിനയപ്രതിഭയെ നെഞ്ചേറ്റുന്നവർക്കിടയിൽ ‘ഉടയോൻ’ ഒരു ചർച്ചാവിഷയമായി നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് ആ ചിത്രത്തിന്റെ കരുത്തിനെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. വാണിജ്യപരമായി വലിയൊരു വിജയമായി മാറിയില്ലെങ്കിൽ പോലും, മോഹൻലാൽ എന്ന നടന്റെ കരിയറിലെ ഏറ്റവും വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞതും തികച്ചും വ്യത്യസ്തവുമായ കഥാപാത്രങ്ങളിലൊന്നായ ‘ശൂരനാട് കുഞ്ഞ്’ എന്ന കുഞ്ഞേട്ടനെ മലയാളികൾക്ക് സമ്മാനിച്ചത് ഈ സിനിമയാണ്. ഒരു കർഷകന്റെ വന്യതയും സ്വാർത്ഥതയും സ്നേഹവും ക്രൂരതയുമെല്ലാം ഒരേസമയം ആവാഹിച്ച ആ കഥാപാത്രം മോഹൻലാലിന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ ഒരു അസാധാരണ അധ്യായമാണ്.
“മണ്ണിൽ ചവിട്ടി നിൽക്കുന്നവന് മണ്ണാണ് വലുത്, അതിനേക്കാൾ വലുതായി ഈ ലോകത്ത് മറ്റൊന്നുമില്ല.”
ഉടയോൻ എന്ന സിനിമ മുന്നോട്ട് വെക്കുന്ന പ്രധാന രാഷ്ട്രീയം അല്ലെങ്കിൽ ദർശനം ഇതായിരുന്നു. മണ്ണിലധ്വാനിച്ച്, മണ്ണിനെ പ്രണയിച്ച്, മണ്ണിലൂടെ മാത്രം ജീവിതത്തെ നോക്കിക്കണ്ട ഒരു മനുഷ്യന്റെ കഥയായിരുന്നു അത്. ശൂരനാട് കുഞ്ഞ് എന്ന എഴുപതുകാരനായ പിതാവിനെയും അയാളുടെ മകനായ പപ്പോയിയെയും ഇരട്ടവേഷത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മോഹൻലാൽ തന്റെ അഭിനയജീവിതത്തിലെ മറ്റൊരു അവിസ്മരണീയ പ്രകടനം കാഴ്ചവെച്ചു. സാധാരണയായി മലയാള സിനിമകളിൽ കണ്ടിട്ടുള്ള വൃദ്ധകഥാപാത്രങ്ങളിൽ നിന്നോ അച്ഛൻ കഥാപാത്രങ്ങളിൽ നിന്നോ തികച്ചും വ്യത്യസ്തനായിരുന്നു ശൂരനാട് കുഞ്ഞ്. അയാൾ ഒരു മാതൃകാ പുരുഷനായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് തന്റെ അധ്വാനത്തിലും മണ്ണിലും മാത്രം വിശ്വസിക്കുന്ന, അതിനുവേണ്ടി സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലും അടിമകളെപ്പോലെ കാണാൻ മടിക്കാത്ത ഒരു കർക്കശക്കാരനായിരുന്നു. കുഞ്ഞിന്റെ ശരീരഭാഷയും സംഭാഷണ ശൈലിയും ശബ്ദവിന്യാസവുമെല്ലാം മോഹൻലാൽ എന്ന നടൻ എത്രത്തോളം ആ കഥാപാത്രത്തിനായി സ്വയം സമർപ്പിച്ചു എന്നതിന്റെ തെളിവായിരുന്നു. നടപ്പിന്റെ വന്യതയും, കണ്ണുകളിലെ ആർത്തിയും ക്രൂരതയും, അതേസമയം ഉള്ളിലെവിടെയോ ഒളിപ്പിച്ചു വെച്ച വാത്സല്യവുമെല്ലാം ഭാവതീവ്രതയോടെ സ്ക്രീനിൽ തെളിഞ്ഞുനിന്നു.
ഭദ്രൻ എന്ന സംവിധായകന്റെ സിനിമകൾ എപ്പോഴും കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആഴം കൊണ്ട് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ‘സ്ഫടിക’ത്തിലെ ആടുതോമയും ചാക്കോ മാഷും സൃഷ്ടിച്ച ആഘാതം പോലെ തന്നെ ശക്തമായ മറ്റൊരു ദ്വന്ദ്വമായിരുന്നു ‘ഉടയോനി’ലെ കുഞ്ഞും പപ്പോയിയും തമ്മിലുള്ളത്. കുഞ്ഞിന്റെ അടിച്ചമർത്തലുകൾക്കെതിരെ പ്രതികരിക്കുന്ന, എന്നാൽ ഉള്ളിൽ അച്ഛനോട് സ്നേഹമുള്ള പപ്പോയി എന്ന കഥാപാത്രത്തെയും മോഹൻലാൽ മനോഹരമായി അവതരിപ്പിച്ചു. എങ്കിലും പപ്പോയിയേക്കാൾ ഒരുപടി മുന്നിൽ നിന്നത് ശൂരനാട് കുഞ്ഞ് എന്ന കഥാപാത്രം തന്നെയായിരുന്നു. പ്രായക്കൂടുതലുള്ള ഒരു കഥാപാത്രത്തെ അവതരിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകാനിടയുള്ള എല്ലാ ക്ലീഷേകളെയും തകർത്തുകൊണ്ടാണ് മോഹൻലാൽ ആ വേഷം ചെയ്തത്. കട്ടികൂടിയ താടിയും, വെള്ളിമുടിയും, തോളിൽ എപ്പോഴുമുള്ള തോർത്തും, കൈയിലെ വടിയുമായി കുഞ്ഞേട്ടൻ സ്ക്രീനിൽ വരുമ്പോൾ പ്രേക്ഷകർ മോഹൻലാൽ എന്ന താരത്തെ പൂർണ്ണമായും മറന്നുപോവുകയായിരുന്നു.
സിനിമയുടെ പശ്ചാത്തലവും കഥാപരിസരവും ഹൈറേഞ്ചിന്റെ പരുക്കൻ ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളെ കൃത്യമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു. മണ്ണിനോടും പ്രകൃതിയോടും പടവെട്ടി ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ സംസ്കാരവും അവരുടെ ഭാഷാശൈലിയും സിനിമയിലുടനീളം ഭദ്രൻ കൃത്യമായി നിലനിർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ലയ, സുകന്യ, കലാഭവൻ മണി, ജഗതി ശ്രീകുമാർ, ഇന്നസെന്റ്, സലിം കുമാർ, മനോജ് കെ. ജയൻ, ബിജു മേനോൻ, ഷമ്മി തിലകൻ തുടങ്ങിയ വൻ താരനിര തന്നെ ഈ ചിത്രത്തിൽ അണിനിരന്നിരുന്നു. ജഗതി ശ്രീകുമാറിന്റെ കഥാപാത്രവും മോഹൻലാലിന്റെ കുഞ്ഞേട്ടനും തമ്മിലുള്ള കോമ്പിനേഷൻ രംഗങ്ങൾ സിനിമയിലെ മികച്ച നിമിഷങ്ങളായിരുന്നു. കുഞ്ഞേട്ടന്റെ നിഴലായി നടക്കുന്ന, അയാളുടെ എല്ലാ കൊള്ളരുതായ്മകൾക്കും കൂട്ടുനിൽക്കുന്ന, എന്നാൽ ഒടുവിൽ അയാളുടെ തകർച്ചയിൽ നൊമ്പരപ്പെടുന്ന ഒരു കഥാപാത്രത്തെയാണ് ജഗതി അവതരിപ്പിച്ചത്. അതുപോലെ തന്നെ മനോജ് കെ. ജയന്റെ വില്ലൻ വേഷവും ചിത്രത്തിന്റെ തീവ്രത കൂട്ടി.
ഗാനങ്ങളുടെ കാര്യത്തിലും ‘ഉടയോൻ’ ഏറെ മുന്നിലായിരുന്നു. ഔസേപ്പച്ചന്റെ സംഗീതസംവിധാനത്തിൽ പിറന്ന ഗാനങ്ങളെല്ലാം തന്നെ ഇന്നും മലയാളി പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്നവയാണ്. ‘അന്ത്യകൂദാശ നൽകാൻ ആരുമില്ലാതെ…’ എന്ന ഗാനം സിനിമയുടെ മൂഡിനെ മുഴുവൻ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒന്നായിരുന്നു. ഹൈറേഞ്ചിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഒരുങ്ങിയ ‘തുവരത്തുമ്പിൽ ഇരുന്നൊരു…’, ‘ഊഞ്ഞാലിലാടി…’, ‘പച്ചപ്പണം തത്തേ…’ തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങളെല്ലാം തന്നെ ഈ ചിത്രത്തിന് കൂടുതൽ ദൃശ്യഭംഗി നൽകി. സിനിമയുടെ പശ്ചാത്തല സംഗീതവും കഥയുടെ വന്യതയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ രീതിയിലാണ് ഔസേപ്പച്ചൻ ഒരുക്കിയത്. ഓരോ രംഗങ്ങളുടെയും തീവ്രത കൂട്ടാൻ പശ്ചാത്തല സംഗീതത്തിന് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്.
എന്തുകൊണ്ട് ‘ഉടയോൻ’ തിയേറ്ററുകളിൽ വലിയൊരു വിജയമായില്ല എന്ന ചോദ്യത്തിന് പ്രസക്തിയുണ്ട്. ‘സ്ഫടികം’ പോലൊരു മാസ്സ് ആക്ഷൻ ചിത്രത്തിന്റെ വലിയ വിജയത്തിന് ശേഷം ഭദ്രനും മോഹൻലാലും ഒന്നിക്കുമ്പോൾ പ്രേക്ഷകർ പ്രതീക്ഷിച്ചത് മറ്റൊരു ആടുതോമയെയായിരുന്നു. തീയേറ്ററുകളിൽ പൂരപ്പറമ്പ് തീർക്കുന്ന മാസ്സ് ഡയലോഗുകളും ആക്ഷൻ രംഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഒരു സിനിമയാണ് ആരാധകർ കാത്തിരുന്നത്. എന്നാൽ അവർക്ക് ലഭിച്ചതാകട്ടെ, തികച്ചും റിയലിസ്റ്റിക്കായ, പരുക്കനായ, ചാരനിറമുള്ള (Grey-shaded) ഒരു കഥാപാത്രത്തെയായിരുന്നു. നായകന് സാധാരണ സിനിമകളിൽ ഉണ്ടാകാറുള്ള ഗുണഗണങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത, സ്വന്തം സ്വാർത്ഥതയ്ക്ക് വേണ്ടി മക്കളുടെ ജീവിതം നശിപ്പിക്കുന്ന ഒരു അച്ഛനെ സ്വീകരിക്കാൻ അന്നത്തെ പ്രേക്ഷകർക്ക് പൂർണ്ണമായി കഴിഞ്ഞില്ല. സിനിമയുടെ പേസിങ് (Pacing) കുറച്ചുകൂടി ലാഗിങ് ആയിരുന്നു എന്നതും, ക്ലൈമാക്സിലെ കനത്ത ദുരന്താന്തരീക്ഷവും വാണിജ്യ വിജയത്തിന് തടസ്സമായി നിന്നിരിക്കാം.
എന്നാൽ, കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ സിനിമകളോടുള്ള പ്രേക്ഷകരുടെ സമീപനവും മാറാറുണ്ട്. റിലീസ് ചെയ്ത സമയത്ത് വേണ്ടത്ര ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ പോവുകയും പിന്നീട് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം സോഷ്യൽ മീഡിയയിലൂടെയും സിനിമാ ഗ്രൂപ്പുകളിലൂടെയും പുനർമൂല്യനിർണ്ണയം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്ത നിരവധി സിനിമകൾ മലയാളത്തിലുണ്ട്. ആ പട്ടികയിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിലാണ് ഇന്ന് ‘ഉദയോൻ’. ഇന്ന് ചിത്രത്തിന് 21 വർഷങ്ങൾ തികയുമ്പോൾ സിനിമയെക്കുറിച്ചുള്ള ആസ്വാദകരുടെ കാഴ്ചപ്പാട് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒരു നടനെന്ന നിലയിൽ മോഹൻലാൽ ചെയ്ത ഏറ്റവും മികച്ച പരീക്ഷണങ്ങളിലൊന്നായാണ് ഇന്ന് ‘ഉടയോൻ’ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. ഹോളിവുഡ് ലെവലിലുള്ള കഥാപാത്ര സൃഷ്ടിയും, ഭദ്രന്റെ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത മേക്കിങ്ങും ഇന്ന് ഏറെ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും ശൂരനാട് കുഞ്ഞിന്റെ ആത്മഗതങ്ങളും, മണ്ണുമായുള്ള അയാളുടെ ആത്മബന്ധവും ആവിഷ്കരിച്ച രീതി ഒരു ക്ളാസ്സിക് മൂവിയുടെ നിലവാരത്തിലുള്ളതാണെന്ന് ഇന്ന് പലരും സമ്മതിക്കുന്നു.
മലയാള സിനിമയിൽ നടൻമാർ തങ്ങളുടെ കംഫർട്ട് സോണിൽ നിന്ന് മാറി ചിന്തിക്കാൻ മടിക്കുന്ന ഒരു കാലഘട്ടത്തിലാണ് മോഹൻലാൽ ഇത്തരമൊരു വെല്ലുവിളി ഏറ്റെടുത്തത് എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. സൗന്ദര്യ പിണക്കങ്ങളും താരപ്പകിട്ടുകളും മാറ്റിവെച്ച്, വെയിലുകൊണ്ട് കരിവാളിച്ച മുഖവും പരുപരുത്ത ശബ്ദവുമായി ഒരു വൃദ്ധനായി മാറാൻ അദ്ദേഹം കാണിച്ച ധൈര്യം തന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തെ ‘വിസ്മയ നടൻ’ എന്ന് വിളിക്കാൻ നമ്മെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്. സിനിമ പരാജയപ്പെട്ടാലും കഥാപാത്രം അമരമായി നിലനിൽക്കും എന്നതിന് ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ് ശൂരനാട് കുഞ്ഞ്.
“മണ്ണിൽ വേരൂന്നി നിൽക്കുന്ന സസ്യങ്ങളെപ്പോലെയാണ് മനുഷ്യനും, വേരറ്റാൽ അവൻ ഇല്ലാതാകും.”
എന്ന കുഞ്ഞേട്ടന്റെ തത്വം സിനിമയുടെ ആത്മാവായിരുന്നു. ആ മണ്ണിൽ തന്നെയാണ് അയാൾ ഒടുവിൽ ഒടുങ്ങിത്തീർന്നതും. സ്വന്തം സാമ്രാജ്യം കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഒരു രാജാവിന്റെ പതനത്തിന്റെ കഥ കൂടിയായിരുന്നു അത്.
ഇരുപത്തിയൊന്ന് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും ഉദയോൻ എന്ന ചിത്രം തരുന്ന അനുഭവം ചെറുതല്ല. മലയാള സിനിമയിലെ ‘മാസ്സ്’ സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്ക് അപ്പുറം ഒരു കഥാപാത്രത്തിന്റെ വന്യതയെ എങ്ങനെ ദൃശ്യവൽക്കരിക്കാം എന്ന് കാണിച്ചുതന്ന സിനിമയാണിത്. ഭദ്രൻ എന്ന പ്രതിഭാശാലിയായ സംവിധായകന്റെ ക്രാഫ്റ്റും മോഹൻലാൽ എന്ന നടന്റെ അസാമാന്യ പ്രതിഭയും ഒത്തുചേർന്നപ്പോൾ പിറന്നത് ഒരു പരാജയചിത്രമല്ല, മറിച്ച് കാലം വൈകി മാത്രം തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഒരു മാസ്റ്റർപീസ് തന്നെയാണ്. പപ്പോയിയുടെ നിസ്സഹായതയും കുഞ്ഞേട്ടന്റെ അഹന്തയും തമ്മിലുള്ള ആ പോരാട്ടം മലയാള സിനിമാ ചരിത്രത്തിലെ വേറിട്ടൊരു അധ്യായമായി എന്നും നിലനിൽക്കും. വരും തലമുറകൾക്കും മോഹൻലാൽ എന്ന നടന്റെ അഭിനയ പാടവത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ ഉദയോനിലെ ‘ശൂരനാട് കുഞ്ഞ്’ ഒരു വലിയ പാഠപുസ്തകം തന്നെയാണ് എന്നതിൽ യാതൊരു സംശയവുമില്ല.